Tramp və Heqsetin son bəyanatları sadəcə ritorika deyil, ABŞ ordusunda real dəyişikliklərin başlanğıcına işarə edir
Son vaxtlar Tramp Amerika ordusunu tərifləyərək deyir ku, ABŞ ordusu dünyada birincidir, bizim nüvə silahımız hamıdan güclüdür, Rusiya nüvə silahından istifadə edəcəksə, buyursun – biz Rusiyaya da cavab verə bilərik. Müdafiə naziri deyir ki, ordumda “şişman general” və “saqqallı əsgər” olmayacaq və s. Bunların fikri nədən ibərətdir, Tramp Amerika ordusu ilə bağlı nəyi dəyişdirmək niyyətindədir?
Baki-xeber.com nəşrinə görə, Trampın və onun komandasında duran şəxslərin bu cür ritorikası, siyasəti və orduya yönəlik mesajları bir neçə strateji məqsəd daşıyır.
Tramp ordunu “dünyada birinci” kimi təqdim etməklə və “silahımız hamıdan güclüdür” kimi iddialarla düşmənlərə təhdid mesajı vermək istəyir. Bu tip ritorika həm xarici düşmənlər, həm də daxildə siyasi rəqiblər üçün mesajdır.
“Rusiya nüvə silahından istifadə edəcəksə, biz cavab verə bilərik” kimi ifadələr nüvə gücü qabiliyyətini və iradəsini vurğulamaq məqsədi daşıyır. Yəni eskalasiyanın mümkün olduğunu göstərmək istəyir.
Müdafiə naziri və ya onun təmsilçiləri “şişman general” və “saqqallı əsgər olmayacaq” tipli ifadələrlə ordunun fiziki tərbiyəyə və sərt standartlara yönəldiləcəyini vurğulamağa çalışırlar. Bu, ordu içi mədəniyyəti dəyişdirməyə yönəlik addım kimi görünür.
Eyni zamanda, “meritokratiya” (peşəkarlıq tələbləri), “standartlara riayət” kimi prinsiplərin ön plana çəkilməsi, “woke” (ədalətsizliyə həssas yanaşma), “tolerant” və identitet (ayrı-seçkilik) siyasətlərinin arxa plana atılması məqsədi güdə bilər.
Trampın çıxışlarında “daxili düşmən” ideyası vurğulanır, yəni ordunun yalnız xarici düşmənlə qarşılaşmaq üçün deyil, həm də daxili problemlərlə (sosial qarışıqlıq, cinayət, iğtişaşlar) mübarizədə istifadə edilə biləcəyi mesajını verir.
Məsələn, Tramp Quanticodakı çıxışlarında bəzi ABŞ şəhərlərinin “təlim meydanı” olaraq istifadə edilə biləcəyini deyib.
Müdafiə naziri Pete Heqset ordu daxilində “DEI” (Diversity, Equity, Inclusion – müxtəliflik, bərabərlik, inklüzivlik) proqramlarının ləğv edilməsini, fiziki testlərin sərtləşdirilməsini, “woke” mədəniyyətə qarşı çıxışını bildirib.
Tramp ordunu daha güclü və daha sürətli silahlarla təchiz etməkdən bəhs edir. O, nüvə silahının modernləşdirilməsini, belə silahlar daşıyan yeni gəmi və sualtı gəmilərin hazırlanmasını vurğulayır.
Lakin bu iddiaların hamısı faktlarla dəstəklənməyib və bəzi hissələr ritorika xarakteri daşıyır. Məsələn, “Golden Dome” raket qorunma qalxanı kimi yeni layihələrdən bəhs edilir, amma bunların reallıqda maliyyələşdirilməsi və texniki məlumatları hələ də açıq sübut edilməyib.
Eyni zamanda, Tramp iyul ayında “Rusiya ilə nüvə məhdudiyyətlərini qorumaq” istədiyini deyib, yəni nüvə silahlarının tam sərbəst yarışdan çıxarılması istiqamətində bəzi məhdudlaşdırıcı siyasət iddiaları da mövcuddur.
Bu sözlər və mesajlar çox vaxt siyasi ritorika xarakteri daşıyır, yəni tamamilə reallığı əks etdirməyə bilər. Məsələn, “orduda saqqallı əsgər olmayacaq” mesajı konkret qərar və qaydalara çevrilməyə bilər və məhdud istiqamətdə (məsələn, döyüş bölmələrində) tətbiq oluna bilər.
Ordu strukturunun, generalların sayının azaldılması, standartların sərtləşdirilməsi kimi qərarlar qanunvericilik prosesinə, büdcə imkanlarına, ordunun real bacarıqlarına və yüksək rütbəli komandirlərin reaksiyasına bağlıdır.
Nüvə silahı sahəsində isə ABŞ və Rusiya arasında uzun müddətdir strateji sabitlik dialoqu aparılır (məsələn, Strategic Stability Dialogue). Bu tip ritorika dialoqu pozmaq və ya yeni gərginlik yaratmaq risqi daşıya bilər.
Həmçinin, ordu daxilində karyera sistemində, ixtisaslaşmada, cins və fiziki fərqlər (məsələn, qadınların döyüş bölmələrində iştirakı) kimi işlənmış sahələrə bu cür mesajlar mənfi təsir göstərə bilər.
Tramp və Heqsetin son bəyanatları sadəcə ritorika deyil, ABŞ ordusunda real dəyişikliklərin başlanğıcına işarə edir. Bu dəyişikliklər intizamın sərtləşdirilməsi, ordunun “peşəkar görkəminin” artırılması və nüvə qüdrətinin qabardılması ilə bağlıdır. Bununla yanaşı, həmin siyasətlər ordunun mədəniyyətinə, daxili balansına və cəmiyyətlə münasibətlərinə ciddi təsir göstərə bilər.
Akif NƏSİRLİ
