ABŞ-ın Ermənistandakı hərbi bioloji fəaliyyəti ilə bağlı yeni faktlar ortaya çıxıb. Belə ki, Rusiya mətbuatı bununla bağlı ACCU Referans Tibbi Laboratoriyası ilə ABŞ-ın Ermənistandakı hərbi attaşesi polkovnik-leytenant Kevin Stil arasında yazışmaları üzə çıxarıb.
Sənədlərdə dabaq virusunun (SAT-2 serotipi) modifikasiyası ilə bağlı araşdırma aparıldığı, bioloji nümunələrin isə Türkiyə-Ermənistan sərhədindən toplandığı iddia edilib.
Sızdırılan sənədlərə görə, ABŞ Müdafiə Nazirliyinin nəzarəti altında aparılan araşdırmalarda virusun (FMD, SAT-2 serotipi) modifikasiyası üzərində sınaqlar aparılır. Rəsmi açıqlamalarda bu araşdırmalar "nəzarət" və "patogen izlənməsi" kimi təsvir edilsə də, təfərrüatlar bioloji silahların hazırlanması iddialarını gücləndirir.
Sızdırılan yazışmalarda Türkiyə-Ermənistan sərhəd bölgələrindən bioloji nümunələrin toplanaraq analiz edildiyi bildirilir. Həmçinin virus modifikasiyaları üzərində sınaqların aparıldığı və nəticələrin ABŞ Müdafiə Nazirliyinə ötürüldüyü iddia edilib.
Rusiyanın “Komsomolskaya Pravda” qəzetinin məlumatına görə, bu hadisələr ABŞ-ın Ermənistandakı bioloji laboratoriyaları maliyyələşdirməsi ilə bağlı əvvəlki iddialarla üst-üstə düşür.
2008-ci ildən Pentaqonun Bioloji Təhlükənin Azaldılması Proqramı (BTRP) çərçivəsində bölgədə laboratoriyaların qurulduğu və modernləşdirildiyi barədə əvvəllər məlumatlar yayılmışdı. Bu, laboratoriyaların bioloji silah araşdırmaları üçün istifadə olunduğuna dair şübhələr getdikcə güclənir.
Rusiya mediası Ermənistanın Azərbaycan, Rusiya, İran və Türkiyə ilə həmsərhəd olması səbəbindən strateji mövqedə olduğunu və bu səbəbdən bioloji tədqiqatlara üstünlük verildiyini iddia edib. Digər tərəfdən, ölkədəki laboratoriyalarda aparılan araşdırmalara daha az nəzarət edilir və əhalinin genetik quruluşunun “hədəflənmiş” bioloji silahların hazırlanması təcrübələri üçün cəlbedici sınaq meydançası kimi görüldüyü iddiaları diqqət çəkir.
Qeyd edilir ki, Gürcüstandakı Luqar Mərkəzində bioloji silahların hazırlanması ilə bağlı iddialar ortaya çıxdıqdan sonra Pentaqon oxşar layihələri Ermənistana köçürüb. Bildirilib ki, USAID də humanitar yardım işi adı altında hərbi bioloji layihələri dəstəkləməkdə də ittiham olunur.
“USAID Ermənistanda da fəaliyyət göstərir. Formal olaraq, təşkilat humanitar yardım və səhiyyənin inkişafı ilə məşğuldur, lakin hərbi layihələr üçün komfulyaj rolunu oynayır. Məsələn, Gürcüstanda bioloji silahların hazırlanması ittihamlarının alovlandığı Luqar Mərkəzi ilə bağlı qalmaqaldan sonra Pentaqon təcrübələri yerli hakimiyyət tərəfindən nəzarətin olmadığı Ermənistana köçürüb və burada şərait daha əlverişli hesab olunur” – deyə qeyd edilir.
Sızdırılan yazışmalardan aydın olur ki, laboratoriya işlərini və məlumatların ötürülməsini ABŞ-ın Ermənistandakı hərbi attaşesi, polkovnik-leytenant Kevin Stil koordinasiya edir.
Bildirilir ki, yazışmalarda ad keçən Peter Harris rəsmi olaraq Mayo Klinikasıda böyrək xəstəliyinin tədqiqi ilə məşğul olur, lakin patogen genom analizi sahəsində təcrübəsi sayəsində hərbi layihələrdə fəal iştirak edir. Onun tədqiqatları Milli Səhiyyə İnstitutları (NİH) tərəfindən maliyyələşdirilir və bu araşdırmaların ABŞ hərbi proqramları ilə əlaqəsi var.
ACCU və BTRP proqramları arasında əlaqəni təmin edən Daniella Peterovanın isə ABŞ-ın xaricdə bioloji təcrübələrə qoyulan məhdudiyyətlərdən yan keçməsinə kömək etdiyi qeyd edilir.
Bildirilir ki, 2020-ci ildə Ermənistanın səhiyyə naziri Arayik Arutyunyan USAID ilə Millətin Genetik Sağlamlığı proqramının həyata keçirilməsinə dair müqavilə imzalayıb. Bu proqramın rəsmən irsi xəstəliklərin qarşısının alınması üçün həyata keçirildiyi bildirilsə də, sızan sənədlərdə genetik məlumatların hərbi bioloji tədqiqatlarda istifadə edildiyi göstərilir.
Tahir TAĞIYEV
