Hayastan (Ermənistan) insan hüquq və azadlıqlarının kütləvi şəkildə pozulduğu bir ölkədir. Haqlı olaraq qeyd edilir ki, Hayastanda elə bir sahə yoxdur, orada hüquq pozuntusu olmasın. Bir sözlə, qonşu ölkədə bütün müstəvilərdə hüquq pozuntuları geniş miqyasdadır. Bunu Hayastanın müxtəlif insan hüquqları təşkilatları, fondlar, qurumlar etiraf edir.
Hüquq Müdafiə Təşkilatları Monitorinq Qrupu Hayastanla bağlı çox məzmunlu araşdırma aparıb. Bəzi rəqəmlərə və məqamlara diqqət yetirək:
Ötən ilin yekunlarına əsasən, Ermənistan Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinə (AİHM) müraciətlərin sayına görə ilk onluğa daxil olub. Bu dövr ərzində Ermənistandan 1250 ərizə daxil olub ki, bu da verilən ərizələrin ümumi sayının 1,7%-ni təşkil edir. 2022-ci ildə Ermənistandan əvvəlki illə müqayisədə 111 yeni müraciət daxil olub.
2022-ci ildə Avropa İnsan Haqları Məhkəməsi Ermənistana qarşı 31 ərizə üzrə 21 qərar çıxarıb və onların hamısında ən azı bir pozuntu aşkar edib. Qeyd olunur ki, ən çox pozulan hüquqlar azadlıq və şəxsi toxunulmazlıq hüququ və qeyri-insani və ləyaqəti alçaldan rəftardan qorunmaq hüququdur. Azadlıq və təhlükəsizlik hüququ, ədalətli məhkəmə araşdırması hüququ, mülkiyyətin müdafiəsi hüququ da Ermənistanda vaxtaşırı pozulur. Erməni hüquq müdafiəçisi Larisa Alaverdyan da qeyd edir ki, ölkədə həmişə olduğu kimi insan hüquqlarının pozulması davam edir. O bildirib ki, əgər hakimiyyət artıq hüquq atmosferinin dəyişdiyini elan edirsə, o zaman emosional yanaşmalarla çıxış etmək yox, hüquq normalarına riayət etmək lazımdır: “Lakin buna əməl edilmir. İndiki hakimiyyət əvvəlki hakimiyyətlərin səhvini təkrarlayır. Hüquqi dövlətin təşəkkülü yollarını tapmaq lazımdır. Son vaxtlarda bir çox hay-küylü həbslər insan hüquqlarının pozulması ilə müşayiət olunur. Risq var ki, dövlət yenə də Avropa İnsan Hüquqları Məhkəməsinin qərarları üzrə kompensasiya ödəməli olacaq”. Hüquq Müdafiə Təşkilatları Monitorinq Qrupunun Ermənistanda insan hüquq və azadlıqlarının pozulması faktları ilə bağlı hesabatı da əslində sözügedən ölkədə acınacaqlı vəziyyətdən xəbər verir. Qeyd edək ki, hesabatda 2020-2022-ci illər ərzində Ermənistanda insan hüquq və azadlıqlarının pozulması halları, mülki əhaliyə qarşı qəddar münasibət, nümayişlər zamanı saxlanılan şəxslər, jurnalistlərə qarşı cinayət işləri haqqında və s. geniş məruzə olunub. Hesabatda qeyd edilib ki, insan hüquqları üzrə beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən Azərbaycana qarşı hər zaman ikili standartlar tətbiq edildiyi halda, Ermənistanın erməni xalqına qarşı son 2 il ərzində antidemokratik, qeyri-insani münasibətləri görməzdən gəlinir. Bildirilib ki, xüsusən, 2022-ci ilin aprel-iyul ayları ərzində Ermənistanda polisin nümayiş edən şəxslərə qarşı qəddar münasibəti, səs qumbaralarından istifadə halları beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən nədənsə “görülmədi”...
Bu ifadələr, rəqəmlər, sitatlar Qrupun araşdırmasından götürülüb.
“Həm o beynəlxalq təşkilatlardakı ermənipərəst qüvvələrin, həm erməni lobbisinin səyləri nəticəsində Ermənistanda insan hüquq və azadlıqlarının kütləvi şəkildə pozulmasına göz yumulur”
Hüquq müdafiəçisi Novella Cəfəroğlu ilə əlaqə saxlayıb ona bu kontekstdə müəyyən suallar ünvanladıq.
- Novella xanım, Ermənistanda bu qədər insan haqları pozulur, necə olur ki, müxtəlif beynəlxalq təşkilatlar Ermənistanı birmənalı şəkildə müdafiə edirlər?
- Təkcə beynəlxalq təşkilatlar onları müdafiə etmir ki. Bizim hesabatdan sonra içimizdə olan bəzi şəxslər, eləcə də xaricdəki Azərbaycan vətəndaşları arxamızca yüz söz danışırlar, bizi tənqid edirlər. Biz bu hesabatı hazırlamışıq ki, dünya Ermənistandakı vəziyyəti görsün və bilsin ki, bu ölkədə bütün sahələrdə çox dəhşətli hüquq pozuntuları var, insanların hüquq və azadlıqları kobud şəkildə pozulur, tapdalanır. Əslində, biz harada olmağımızdan asılı olmayaraq birləşib bu faktları dünyanın hər yerinə çatdırmalıyıq. Amma çox təəssüf ki, içimizdə olanların bəziləri beynəlxalq qurumların diqqətini Azərbaycana yönəldirlər.
- Nə mənada yönəldirlər?
- Yalandan iddia edirlər ki, guya Azərbaycanda insan haqları pozulur, onun üçün də Xankəndidəki ermənilər Azərbaycanda qalmaq istəmirlər. Guya Azərbaycanda insanları öldürürlər, asırlar və sair. Biz buna iftira deyirik, bu iftiradır. Ermənistandakı vəziyyətlə bağlı hesabat hazırlamaqla biz göstərdik ki, orada vəziyyət hansı şəkildə acınacaqlıdır. Beynəlxalq təşkilatlar yalandan iddia edirlər ki, guya Azərbaycanda insan haqları pozulur. Bəs niyə Ermənistandakı dəhşətli vəziyyət haqda bir söz demirlər? Ermənistanda insan haqları pozulur, insanları öldürüb körpünün altına atırlar, vətəndaşları təqib edirlər, jurnalistlərə təzyiq göstərirlər, onları həbs edirlər, onlara işgəncə verirlər, qəzetləri bağlayırlar. Beynəlxalq təşkilatlar niyə bu barədə danışmır?
- Biz də səbəbini sizdən soruşuruq. Ordakı insan haqları və demokratiyaya zidd proseslərə heç vaxt konkret münasibət bildirmirlər, onu təftiş etmirlər, əks mövqe göstərmirlər, niyə, səbəb nədən ibarətdir?
- Bunun səbəbi çox sadədir və aydındır, beynəlxalq təşkilatlar, Qərb dünyası 30 ildir ki, Ermənistanın tərəfindədədir, onu müdafiə edir. Bu təşkilatlarda ermənipərəstlik çox güclüdür. 30 il torpaqlarımız işğalda qaldı, bir dəfə də olsun o beynəlxalq təşkilatlardan hansısa bizim tərəfimizi tutdu? Xeyr, tutmadı. Bir məsələni də deyim, Ermənistanda olan bu cür ciddi hüquq pozuntularına beynəlxalq təşkilatların reaksiyasız qalmasının səbəbi hökumətlə hüquq müdafiə təşkilatlarının, cəmiyyətin bu məsələdə birgə işləməsidir. Onlar çalışırlar ki, Ermənistanda baş verən ciddi hüquq pozuntuları beynəlxalq təşkilatlara gedib çıxmasın, gedib çıxsa da orada erməni lobbisi dərhal işə keçir. Həm o beynəlxalq təşkilatlardakı ermənipərəst qüvvələrin, həm erməni lobbisinin səyləri nəticəsində Ermənistanda insan hüquq və azadlıqlarının kütləvi şəkildə pozulmasına göz yumulur. Ermənistanın bu məsələdə müxalifəti də, iqtidarı da bir nöqtədən çıxış edirlər ki, diqqəti ölkələrindən yayındırsınlar, Azərbaycanı pisləsinlər. Bizdə isə öz vətəndaşlarımız nə baş verdi, vermədi tez beynəlxalq təşkilatlara çatdırırlar. Amma Ermənistanda erməni lobbisi ilə erməni cəmiyyəti bir işləyir.
30 il bizim probemlərimizi görməzdən gəldilər, problemimizi həll edən olmadı. Bu səbəbdən də deyirəm ki, öz problemimizi özümüz həll etməliyik.
- Əlbəttə, Azərbaycana qarşı həmişə qərəzli münasibət olub və onlar ermənilərin tərəfini tutublar...
- Təsəvvür edin ki, Ermənistanda bu qədər problem olduğu halda bizi tənqid edirlər. Bir beynəlxalq təşkilat Ermənistana bir söz demir ki, sən niyə Azərbaycana qarşı müharibəyə hazırlaşırsan? Bir adam soruşmadı ki, niyə Xocalıda genosid törətmisən? Xocalıda ermənilər genosid törədib. Amma bunu dilə gətirən olmadı bizdən başqa...
Bizim hesabatda yer alan məsələlərin hamısı faktdır, onları bizə ermənilərin öz içindən veriblər. Baxın, Fransa özü Korsikaya öz dilində danışmağa qadağa qoyub. Bu halda Makron mənim işimə necə qarışa bilər? Bizim hər yanımız düşməndir. Türkiyədən başqa dostumuz yoxdur. Mən dövlətə də, xalqa da müraciət edirəm ki, birləşək, bir olaq özümüzü qoruyaq. Bir tərəfimiz erməni, bir tərəfimiz rus, bir tərəfimiz İran...İran ermənidən faşistdir. Özümüz bir-birimizi dəstəkləməli, özümüzü müdafiə etməli qorumalıyıq. Üç Cənubi Qafqaz ölkəsinin içində ən demokratik dövlət Azərbaycandır. Baxın, görün Gürcüstanda Saakaşvilini nə günə qoyublar? Saakaşvili Gürcüstanı korrupsiyadan qurtaran adamdır. Ermənistandakı vəziyyət də hər kəsə məlumdur.
Biz bu hesabatı hər yerə göndərəcəyik. Ermənistanı təkcə biz yox bütün dünya tənqid etməlidir. Dünya onu da görməlidir ki, Azərbaycan stabilliyi saxlayan dövlətdir və müharibədən sonra da stabillik mövcuddur, bizim ölkədə insanların rahat yaşaması üçün münbit şərait var. Biz torpaqlarımızı azad etdik, bizim xalqımız ac qalmağa razı olardı, amma torpaqlarını işğalda saxlamazdı, biz çox vətənpərvər xalqıq...
Leyla QARAXANLI
