Azərbaycanın azad edilmiş əraziləri ekoloji cəhətdən kifayət qədər təhlükəlidir. Bu ərazilərdə Ermənistanın törətdiyi kütləvi ekoloji terrorun miqyası o qədər genişdir ki, nəticədə Qarabağ ekoloji fəlakət zonasına çevrilib. Bu ekoloji terror və fəlakət yalnız Azərbaycan və region üçün deyil, eyni zamanda qlobal mənada təhlükədir.
Azərbaycan dövləti Ermənistanın törətdiyi ekoterror nəticəsində yaranan fəlakətin aradan qaldırılması, ərazilərin təmizlənməsi üçün əlindən gələni edir, torpaqları, cayları, gölləri təmizləyir, meşələri bərpa edir. Qeyd etdiyimiz kimi, Qarabağın ekoloji vəziyyəti təkcə yerli və regional yox, eyni zamanda qlobal problemdir. Amma nədənsə, beynəlxalq ekologiya təşkilatları bu prosesə qatılmağa can atmir. Bu sahədə fəaliyyət göstərən beynəlxalq qurumlar azad olunmuş ərazilərimizə gəlib Ermənistanın törətdiyi ekoloji terrorunun zərərlərini aradan qaldırmağa təşəbbüs göstərmir.
“Dünyada ekoloji terrora qarşı mübarizə aparan təşkilatlar kənara çəkilib buna yalnız Azərbaycanın işi kimi baxmamalıdır”
Beynəlxalq təşkilatların laqeyd münasibətinin səbəblərini “Bakı-Xəbər”ə şərh edən AMEA-nın Mərkəzi Bağının Bitki Ekologiyası laboratoriyasının müdiri, biologiya üzrə fəlsəfə doktoru, dosent Sadıq Qarayevin sözlərinə görə, ərazilərimiz 30 il Ermənistanın işğalı altında olduğundan ermənilər burada böyük ekoloji terror törədiblər. “Təsəvvür edin ki, ermənilər bu 30 ildə necə böyük vəhşiliklər ediblər, fəlakət törədiblər. Onlar bütün şəhərləri, kəndləri, mədəniyyət obyetlərini, məscidləri, muzeyləri, bir sözlə, qarşılarına çıxan hər şeyi məhv ediblər. Onlar bu əraziləri öz torpaqları hesab etsəydiydilər və bu torpaqları gələcəkdə öz əllərində saxlaya biləcəklərinə inansaydılar belə etməzdilər. Eyni məntiqlə və eyni təcavüzkar niyyətlə də Azərbaycanın təbiətinə yanaşıblar. Ağır metallarla torpaqları çirkləndiriblər, artezianları, su hövzələrini zəhərləyiblər, su mənbələrinin məcralarını dəyişiblər. Su mənbələrinin məcrasını dəyişməklə onları ağır metallarla, digər kimyəvi maddələrlə zəhərləməklə suyun mikro faunasına və mikroflorasına, biomüxtəlifliyinə, heyvanlar aləminə ziyan vurublar. Bunlar nadir, nəsli kəsilməkdə olan və bütün o ərazinin relik, zəngin florasına satış, iqtisadi gəlir götürmək məqsədilə vəhşicəsinə yanaşıblar. Çinar meşələrini, fısdıq, palıd (Araz palıdı, qırmızı palıd) ağaclarını qırıblar, onlardan satış məqsədilə istifadə ediblər. Ermənistan bütöv bir ekosistemə ziyan vurub. Ekositemə vurulan bu ziyan təkcə Qarabağ təbiətinə deyil, bütün regionun təbiətinə vurulan ziyandır. Çünki regionda bütün ekosistem bir-birilə əlaqəlidir. Ermənistanın törətdiyi ekoloji terror həm də Qafqazın ekologiyasına, təbilətinə, biomüxtəlifliyinə vurulan ziyandır. Bu gün Azərbaycan dövləti həmin ərazilərdə tikinti-quruculuq işləri aparmaqla yanaşı, biomüxtəlifliyin bərpası istiqamətində də ardıcıl və sürətli, düşünülmüş tədbirlər həyata keçirir. O cümlədən, ərazilərin çirklənmədən təmizlənməsi, meşə salma kimi işlər həyata keçirilir, o yerlərin tarixi bitki örtüyünü bərpa edirlər. Bu, gələcəkdə faunanın bərpasına da səbəb olacaq. Amma çox təəssüf ki, aidiyyəti beynəlxalq təşkilatlar bu sahədə hər hansı bir iş görmür. Beynəlxalq biomüxtəliflik, qırmızı kitab sahəsində işləyən beynəlxalq təşkilatlar var ki, istənilən bölgədə baş verən ekoloji terrora qlobal yanaşırlar. Lakin çox təəssüf ki, həmin beynəlxalq təşkilatlar bu məsələdə də Azərbaycana qarşı ayrıseçkilik edirlər. Azad edilmiş ərazilərdə Ermənistanın törətdiyi ekoloji terrorun zərərlərini aradan qaldırmaq, biomüxtəlifliyini bərpa etmək təkcə Azərbaycanın işi deyil, bu həm də qlobal dünyanın işidir. Dünyada ekoloji terrora qarşı mübarizə aparan təşkilatlar kənara çəkilib buna yalnız Azərbaycanın işi kimi baxmamalıdır, burada onların da iştirakı vacibdir. Xüsusilə də bizə yaxın olan dövlətlər bu sahədə bizə yardımçı olmalıdır. Ermənistanın törətdiyi ekoloji terrorun dünyaya təsiri ilk olaraq Qafqazı əhatə edir, bizə qonşu olan dövlətlərə də təsir edir, sonra isə dünyaya yayılır”.
S.Qarayev hesab edir ki, qonşu dövlətlər də Ermənistanın törətdiyi ekoterrorun acı nəticələrinin aradan qaldırılması üçün təkliflərlə çıxış etməlidir, bizə dəstək olmalıdırlar. Bundan sonra isə dünyanın aparıcı təşkilatlarının aktiv şəkildə bu prosesə qoşulmasının vacib olduğunu deyən S.Qarayevin fikrincə, dünyanın bu sahədə olan qurumları passivliyə son qoymalı və aktiv fazaya keçməlidir: “Beynəlxalq təşkilatlar bölgəyə gəlməlidir və onlar əvvəlcə ekoloji terror nəticəsində dəyən zərəri qiymətləndirməlidir. Yəni onlar gəlib erməni vandalizminin miqyasını öz gözləri ilə görməli, sonra isə buna qiymət verməlidirlər. Eyni zamanda da təkliflərini və real əməli köməkliklərini göstərməli, təkliflər verməlidir. Çünki bu təkcə Azərbaycanın deyil, bəşəriyyətin problemidir. Biz dəfələrlə demişik, o beynəlxalq qurumları, ekspertləri bu işə cəlb etməliyik. Beynəlxalq elmi konfranslar təşkil etmək lazımdır. Düzdür, AMEA-nın biologiya bölməsinin təşkilatçılığı ilə iki dəfə Qarabağın biomüxtəlifliyinə aid konfrans keçirilib. Akademik İradə Hüseynovanın təşçilatçılığı və rəhbərliyi ilə çox səmərəli konfranslar oldu, müxtəlif sahələrə aid alimlər orada çıxışlar etdilər...”
S.Qarayev qeyd edir ki, bu cür beynəlxalq tədbirlərin sayı çox olmalıdır və xarici mütəxəssislərin də bu işə cəlb edilməsi vacibdir.
İradə SARIYEVA
