Məlum olduğu kimi, bu günlərdə Prezident İlham Əliyev “BBC-News”ə müsahibə verib. “BBC News”in müxbiri Prezident İlham Əliyevdən “Prezident Əliyev, Siz artıq əhəmiyyətli dərəcədə irəliləmisiniz və Dağlıq Qarabağ yaxınlığında əraziləri qaytarmısınız. Mülki şəxsləri nə vaxt geri qaytarmağa başlamağı planlaşdırırsınız” sualını da ünvanlayıb.
Prezident İlham Əliyevin onun sualına cavabı belə olub: “İlk növbədə, bizim Ermənistan dövlətinin Azərbaycana və vətəndaşlarımızın əmlakına vurduğu ziyanı qiymətləndirməyə ehtiyacımız olacaq. Çünki azad edilmiş ərazilərdə demək olar ki, hər şey dağıdılıb. Mən dəfələrlə demişəm ki, on minlərlə insanın yaşadığı böyük şəhər olan Füzulidə biz bayraq sancmaq üçün bina tapa bilmədik. Beləliklə, biz onu dirəyə taxdıq. Ona görə də biz, ilk növbədə, dəymiş ziyanı qiymətləndirəcəyik. Biz ekologiyamıza, infrastrukturumuza, evlərini itirmiş mülki şəxslərimizə və dövlətimizə, tarixi irsimizə dəymiş ziyanı qiymətləndirmək üçün beynəlxalq ekspertləri dəvət edəcəyik. Çünki bütün məscidlər, bütün muzeylər dağıdılıb. Bu, birincisi. Bundan sonra, əlbəttə ki, məhkəmə iddiaları olacaq, Ermənistan dövlətinə qarşı məhkəmə iddiaları və biz artıq buna hazırlaşırıq. İkincisi, bizim insanların orada yaşaması üçün azı ilkin şərait yaratmağa ehtiyacımız olacaq. Biz tikinti materialları tədarük etməli, infrastruktura investisiya yatırmalıyıq”.
Ermənistan vurduğu bu zərərlərə görə maddi təzminat ödəməyə necə məcbur edilə bilər?
Millət vəkili, tanınmış iqtisadçı Vüqar Bayramov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, beynəlxalq təcrübədən çıxış edərək Ermənistana bu təzminatı ödətdirə bilərik. “Beynəlxalq təcrübədə dəymiş zərərin ödənilməsi ilə bağlı məsələlərin Avropa Məhkəməsinə çıxarılması praktikası var. Artıq işğaldan azad edilən rayon və şəhərlərdə müvəqqəti idarəetmə strukturları yaradılıb. Müvəqqəti idarəetmə strukturunun da əsas funksiyalarından, fəaliyyətlərindən biri məhz həmin dəymiş ziyanın elementar dəyərinin hesablanmasıdır. Yəni həm mövcud infrastrukturun qiymətləndirilməsi, dəymiş ziyanın məbləğinin müəyyənləşdirilməsi, həm də dəymiş ziyanın məbləğinə uyğun olaraq, beynəlxalq və ya Avropa Məhkəməsinə müraciət edilməsidir. Belə bir praktika var və bu praktika olduğu üçün, fikrimcə, Azərbaycan da həmin o praktikadan istifadə etməlidir. Beynəlxalq hüquq Azərbaycana imkan verir ki, bu praktikadan istifadə etsin. Artıq Azərbaycan Prezidenti bununla bağlı bəyanatını verib. Bu da ondan xəbər verir ki, bu məsələ rəsmi olaraq beynəlxalq Avropa Məhkəməsinə çıxarılacaq. Düşünürəm ki, yalnız dövlət deyil, eyni zamanda da həmin ərazilərdə yaşamış və əmlakına zərər dəymiş, əmlakı dağıdılmış hər bir vətəndaşımız da fərdi olaraq kompensasiyanın ödənilməsi ilə bağlı müraciət edərək Ermənistan tərəfindən təzminatın ödənilməsinə nail ola bilər. Xüsusən nəzərə alsaq ki, bu cür təzminatların ödənilməsi İkinci Dünya Müharibəsindən sonra da baş verib. Son Balkan müharibəsindən sonra bu məsələnin Avropa Məhkəməsinə çıxarılması və uyğun qərarların qəbul edilməsi həyata keçirildi. Ona görə də nümunələr var, həmin nümunələrdən istifadə etməklə bu məsələni beynəlxalq müstəviyə çıxarılması, bir proses olaraq təqdim olunması məqsədəuyğun olardı”.
Ermənistan işğalı nəticəsində Azərbaycana dəymiş ziyanın məbləği ilə bağlı fərqli rəqəmlər olduğunu deyən V.Bayramovun sözlərinə görə, əvvəlki illərdə bununla bağlı ilkin qiymətləndirmələr aparılıb, eyni zamanda, Azərbaycandakı qiymətləndirici təşkilatlar tərəfindən belə bir qiymətləndirmələr var: “Fərqli rəqəmlər var, amma söhbət milyardlarla dəyərləndirilən rəqəmlərdən gedir. Bu baxımdan, düşünürəm ki, Ermənistan tərəfin Azərbaycana kifayət qədər ciddi kompensasiya ödəməsi müzakirə mövzusu ola bilər. Təbii ki, kompensasiyanın ödəniləməsinə nail olunması olduqca əhəmiyyətlidir. Ancaq hesab edirəm ki, burada əhəmiyyətli məqamlardan biri məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsidir. Bu, eyni zamanda, işğal olunmuş ərazilərimizdə Ermənistan tərəfindən həyata keçirilən infrastruktur və ekoloji soyqırımın törədilməsinə görə məsuliyyətin müəyyənləşdirilməsinə imkan yarada bilər. Ona görə düşünürəm ki, Ermənistan tərəfin bu məsələdə məsuliyyətinin müəyyənləşdirilməsinə imkan yarana bilər. Amma, bütün hallarda, həm dövlət, həm də fərdi olaraq vətəndaşlarımız tərəfindən bu məsələnin Avropa Məhkəməsinə çıxarılması gözlənir. O ki, qaldı qiymətləndirmə prosesinə beynəlxalq ekspertlərin dəvət edilməsinə, bəli, bu da beynəlxalq təcrübədə var. BMT ekspertləri bu cür qiymətləndirmə prosesində iştirak edirlər. Çünki bilirsiniz, burada həmin rəqəmlərə, həmin qiymətləndirməyə beynəlxalq inamın olması çox vacibdir. Ona görə də bəzi hallarda yerli qurumlar tərəfindən qiymətləndirmə aparılan zaman beynəlxalq məhkəmənin və Avropa Məhkəməsinin ekspertləri bunun müəyyən qədər subyektiv olduğunu düşünə bilərlər. Amma beynəlxalq ekspertlərin, əvvəlki nümunələrdə olduğu kimi, BMT-nin də bu prosesə cəlb edilməsi həm də qiymətləndirmə zamanı dəymiş ziyanın məbləği ilə bağlı daha obyektiv, digər tərəflərin, o cümlədən də beynəlxalq ictimaiyyətin qəbul edə biləcəyi qiymətləndirmə məbləğinin müəyyənləşdirilməsinə imkan yarada bilər” - deyə V.Bayramov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
