Məlum olduğu kimi, Azərbaycan Ordusunun uğurlu əməliyyatı nəticəsində ərazilərimiz işğaldan azad olunur. İşğaldan azad edilən rayonlardan biri də Zəngilandır. Uğurlu hərbi əməliyyatlar nəticəsində Zəngilan şəhəri və rayonun əksər kəndi işğalçılardan azad edilib. O cümlədən Vejnəli qızıl yatağı ordumuzun nəzarətinə keçib.
Vejnəli qızıl yatağı kvars-qızıl-sulfid tərkibli geoloji-sənaye tipinə aid edilir. Yataqda 25 sayda qızıl saxlayan kvars damar zonaları öyrənilib, 14,15,16,19,21 və 24-cü zonalar üzrə Cı+C2 kateqoriyası ilə ehtiyatlar hesablanıb. Vejnəli yatağı 1959-1962-ci illərdə Vejnəli geoloji axtarış qrupu tərəfindən kəşf edilib. 1962-1971,1976-1981 və 1983-1984-cü illərdə geoloji axtarış və kəşfiyyat işləri aparılıb. Vejnəli qızıl yatağı 1984-cü ildə Məhəlli Ehtiyatlar Komissiyasında təsdiq olunaraq, Azərbaycanın Faydalı Qazıntı Ehtiyatlarının Dövlət Balansına qəbul edilib. Təsdiq edilmiş ehtiyatlar: C1 kateqoriyası üzrə filiz-183 min ton, qızıl - 2,169 ton; C2 kateqoriyası üzrə filiz - 433 min ton, qızıl - 4,347 ton, C1 kateqoriyası üzrə gümüş - 0,19 ton; C2 kateqoriyası üzrə gümüş - 9,9 ton, C1 kateqoriyası üzrə mis - 0,2 min ton; C2 kateqoriyası üzrə mis - 2,8 min ton təşkil edib. 1993-cü ildən Vejnəli yataqları ermənilərin işğalı altında olduğuna görə həmin yataqlar üzrə işlərin aparılması mümkün olmayıb.
Ermənistan ötən müddət ərzində bir sıra xarici şirkətləri qanunsuz olaraq yatağın istismarına cəlb edib. Bu cür kriminal biznes nümayəndələrindən biri də İsveçrənin dünyaca məşhur saat brendi “Franck Muller Group”un təsisçilərindən biri və baş direktoru Vartan Sirmakesdir. V.Sirmakesin Kəlbəcərin “Söyüdlü” və Zəngilanın “Vejnəli” yataqlarından oğurlanan qızıl İsveçrə birjalarında satışa çıxarılıb, qazanc isə elə həmin ölkənin banklarına yatırılıb. Simarkes Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərində 999,9 əyyarlıq qızıl külçələrin satışı ilə məşğul olan bir sıra proqramların da əsas sərmayədarıdır. Rəsmi statistikaya görə, Ermənistandan ixrac edilən məhsulların böyük bir hissəsi Vartan Sirmakesin vətəni olan İsveçrəyə ixrac olunur. 2019-cu ildə Ermənistan məhsullarının ixrac edildiyi ölkələr sırasında ikinci ən böyük paya sahib olan ölkə məhz İsveçrədir - ixracda bu ölkənin payı 17.4% (457 milyon dollar) həcmində olub.
Azərbaycan ərazisində hasil olunan qızıl resursları Ermənistana gətirilib, Ermənistanda müəyyən saflaşdırma mərhələsindən keçdikdən sonra üçüncü ölkələrin bazarlarına çıxarılaraq, orada satışı həyata keçirilib.
Sözügedən qanunsuz fəaliyyətlə bağlı 5 il əvvəl Azərbaycanın Baş Prokurorluğu Vartan Sirmakesə qarşı cinayət işi açaraq, onu beynəlxalq axtarışa verib. Vejnəli qızıl yatağının talanmasına görə Baş Prokurorluq 3 nəfər barəsində beynəlxalq axtarış elan etdiyini açıqlayıb.
Bundan başqa, Prezidentin tapşırığına əsasən, işğal olunmuş ərazilərimizdə Ermənistanın Azərbaycana vurduğu zərərlərin kompleks qiymətləndirilməsi aparılacaq. Vətəndaşların mülkiyyəti, infrastruktur, mədəniyyət abidələri və s. ilə yanaşı, həm də Azərbaycana məxsus təbii resursların qanunsuz istismarı haqqında materiallar əsasında Ermənistanın Azərbaycana vurduğu zərərlər qiymətləndiriləcək, düşmən ölkənin, onun əvvəlki və indiki rəhbərlərinin, bu prosesdə iştirak edən xarici şirkətlərin, onların rəhbərlərinin məsuliyyətə cəlb olunması ilə bağlı bütün lazımi tədbirlər görüləcək.
Bütün bu deyilənlərlə yanaşı, Vejnəli qızıl yatağının işğaldan azad edilməsi Azərbaycan üçün iqtisadi baxımdan nə deməkdir?
“Bu, ölkə iqtisadiyyatına əlavə gəlir mənbələri gətirəcək”
Məsələyə münasibət bildirən iqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərlinin sözlərinə görə, işğaldan azad olunan Vejnəli qızıl yatağının Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün əhəmiyyəti böyükdür: “İlkin hesablamalara görə, həmin yataqda təqribən 2-3 milyard dollarlıq qızıl ehtiyatımız var. Bəzi hesablamalarda bu rəqəm 8 milyard dollar göstərilir. Yataqla bağlı müxtəlif hesablamalar var. Amma kəşfiyyat işləri bitdikdən, təhlükəsizlik tədbirləri görüldükdən sonra daha dəqiq hesablamaların aparılması mümkün olacaq. Ən azından, 2-3 milyard qızıl ehtiyatının olduğu təsbit olunub. Bu, ölkə iqtisadiyyatına əlavə gəlir mənbələri gətirəcək. Nəticədə bu, Azərbaycanın qələbədən sonrakı həm iqtisadi, həm idarəetmə sisteminin yenilənməsi, işğaldan azad olunmuş ərazilərimizin bərpa olunmasına kifayət qədər maddi dəstək göstərilməsinə səbəb ola biləcək amillərdən biridir”.
İqtisadçı onu da qeyd etdi ki, ilkin olaraq, xarici şirkətlərlə bağlı məhkəmə prosesi başa çatandan sonra onlardan da müəyyən kompensasiya alınacaq.
Vidadi ORDAHALLI
