Məlum olduğu kimi, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədrləri (Rusiya Federasiyasından İqor Popov, Fransadan Stefan Viskonti və ABŞ-dan Andre Şofer) bəyanat yayıblar. Həmsədrlər oktyabrın 30-da Cenevrədə Azərbaycanın Xarici İşlər naziri Ceyhun Bayramov və Ermənistan Xarici İşlər naziri Zöhrab Mnatsakanyanla ayrı-ayrılıqda və birlikdə görüşüblər.
ATƏT sədrinin şəxsi nümayəndəsi Anjey Kasprşik də görüşlərdə iştirak edib. BMT-nin Qaçqınlar üzrə Ali komissarı Filippo Qrandi və BQXK Prezidenti Peter Maurer ilə də məsləhətləşmələr aparılıb.
Həmsədrlər bir daha tərəfləri oktyabrın 17-si Paris və oktyabrın 25-i Vaşinqtonda təsdiqlədikləri 10 oktyabr Moskva birgə bəyanatına uyğun olaraq, humanitar atəşkəsin dərhal qurulması da daxil olmaqla, öz öhdəliklərini tam şəkildə yerinə yetirməyə çağırıblar. Atəşkəsin və ya digər öhdəliklərin həyata keçirilməsinə xələl gətirmədən, tərəflər təcili əsasda bir sıra addımlar atmağa razı olublar.
Razılaşmanın bəndləri:
- Tərəflər beynəlxalq humanitar hüquqa uyğun olaraq qəsdən mülki əhalini və ya qeyri-hərbi obyektləri hədəf almayacaq;
- Tərəflər, BQXK və ATƏT-in şəxsi nümayəndəsinə asanlaşdırma üçün lazımi təhlükəsizlik zəmanətlərini verərək, döyüş sahəsindəki qalıqların bərpası və mübadiləsinin həyata keçirilməsində fəal iştirak edəcəklər;
- Tərəflər bir həftə ərzində BQXK və ATƏT-in şəxsi nümayəndəsinə giriş və nəticədə mübadilə təmin etmək məqsədilə saxlanan əsirlərin siyahısını çatdıracaqlar;
- Tərəflər 10 oktyabr birgə bəyanatının 2-ci bəndinə uyğun olaraq, atəşkəsin təsdiqlənməsi mexanizmləri ilə bağlı şərh və sualları yazılı şəkildə təqdim edəcəklər.
Qeyd edək ki, tərəflər 10 oktyabr birgə bəyanatının 3-cü bəndinə uyğun olaraq, hərtərəfli həllin əsas elementləri üzrə mövqelərin aydınlaşdırılmasına yönəlik açıq və əsaslı fikir mübadiləsi aparıblar. Həmsədrlər münaqişənin sülh yolu ilə həll edilməsi üçün tərəflərlə intensiv şəkildə çalışmağa davam edəcəklər.
Bütün bu deyilənlərin fonunda, Cenevrədə XİN başçılarının görüşünü ekspertlər necə dəyərləndirirlər? Ümumilikdə, sözügedən görüşün timsalında nə baş verdi? Ermənistan atəşkəs istəyirmi?
“Ermənistan beynəlxalq konvensiyalara əməl etməyib və bu bəyanata da əməl edəcəyinə inanmaq çətindir”
Sözügedən məsələni dəyərləndirən politoloq Qabil Hüseynlinin fikrincə, Cenevrə görüşü, gözlənildiyi kimi, elə də ciddi bir bəyanat və ya hadisə ilə yadda qalmadı: “Cenevrə görüşündə qəbul edilən bəyanat, sadəcə, görüşün nəticəsiz bitməməsi üçün qəbul edilmiş məntiqsiz bir kağız parçasından başqa bir şey deyil. Deyə bilərəm ki, Cenevrə görüşü nəticəsiz qaldı. Görüş zamanı tərəflər arasında mülki şəxsləri və obyektləri hədəfə almamaq barədə razılıq əldə edildi. Bəyanatın digər bəndləri əsasən tərəflərin humanitar qaydalara riayət etməsi yönündə oldu. Yəni heç bir atəşkəs razılaşması imzalanmadı. Ancaq hər iki tərəf savaşı müharibə qaydalarına uyğun aparacağını bildirib. Cenevrə görüşündə verilən bəyanatın heç bir mənası yoxdur. Ermənistanın beynəlxalq humanitar hüququ kobud şəkildə pozaraq mülki şəxsləri və yaşayış məntəqələrini məqsədli şəkildə atəşə tutması adi hala çevrilib. Ermənistan beynəlxalq konvensiyalara əməl etməyib və bu bəyanata da əməl edəcəyinə inanmaq çətindir”.
Politoloq hesab edir ki, bundan əvvəl dəfələrlə nəticəsiz görüşlər keçirilib və bu görüş də onlardan fərqlənmədi.
Vidadi ORDAHALLI
