Azərbaycan Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Təşkilatına (ATƏT) 1992-ci ildə üzv olub (o vaxt hələ Avropada Təhlükəsizlik və Əməkdaşlıq Müşavirəsi adlanırdı). ATƏT-in Azərbaycanın daxil olduğu ilk Avropa təsisatı olması ölkəmizin bu quruma nə dərəcədə böyük önəm verdiyini göstərir. Bu təsisatın Azərbaycan üçün digər önəmi isə Dağlıq Qarabağ münaqişəsində üzərinə götürdüyü vasitəçilik missiyası ilə bağlıdır.
Lakin uzun zaman keçməsinə baxmayaraq, ATƏT-in Minsk Qrupu, təəssüf ki, münaqişənin həllində irəliləyişə nail ola bilməyib. Məhz belə qeyri-effektiv fəaliyyət və ikili standartlar siyasəti nəticəsində ATƏT-in mandatına bilavasitə daxil olan sahələrdə Avropa məkanında geriləmə müşahidə olunur. Birincisi, ATƏT məkanında münaqişələrin həlli sahəsində irəliləyiş yox səviyyəsindədir, ikincisi isə, Avropada yüksələn xətlə artan islamofobiya, antisemitizm və digər neqativ trendlər müşahidə olunur. Bunun müqabilində isə ATƏT tərəfindən belə önəmli məsələlərə reaksiya verilmir. Əvəzində bir qrup ölkələrin siyasi sifarişi əsasında bəzi ölkələrə, o cümlədən Azərbaycana qarşı qərəzli münasibət və təsir cəhdləri müşahidə edilir. Əlbəttə ki, belə yanaşma ATƏT-lə əməkdaşlığa böyük önəm verən, Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin həllində ondan töhfə gözləyən Azərbaycanda təəssüf hissi doğurur və bu təşkilata bəslənilən ümidləri puç etmiş olur.
Hazırda ATƏT daxilində bir sıra əsas rəhbər vəzifələrinə (ATƏT-in Baş katibi, ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Haqları Bürosunun direktoru, ATƏT-in Media Azadlığı üzrə Nümayəndəsi və ATƏT-in Milli Azlıqlar üzrə Ali Komissarı) yeni təyinatların seçilməsi prosesi gedir. Hazırkı şəxslərin yenidən bu vəzifələrə təyin edilməsinə dair paket təklifi var. Müstəqil xarici siyasət yeridən Azərbaycan ATƏT-in üzvü kimi öz suveren hüququndan istifadə edərək Media Azadlığı üzrə Nümayəndə Harlem Dezirin yenidən bu vəzifəyə təyinatı təklifinə qarşı çıxıb.
Azərbaycan hesab edir ki, H.Dezir fəaliyyətində qərəzlidir, müstəqil deyil, dəyərləndirmələrində qeyri-obyektivdir, ölkələrə selektiv münasibət bəsləyir, media sahəsində məlumatları düzgün və etibarlı mənbələrdən almır. Bütün bunlar isə nümayəndənin mandat sənədinin kobud surətdə pozulmasıdır. Açıqlamalarının və tvitlərinin təhlili göstərir ki, H.Dezir Azərbaycanda baş verən ən kiçik bir hadisədən ölkəmizi qaralamaq və ona böhtan atmaq üçün istifadə edir. H.Dezir Azərbaycanda baş verən istənilən hadisəyə məsələlərin məğzini öyrənmədən, tələm-tələsik əsassız və qərəzli reaksiya verir. O, məsələləri qəsdən şisirdir və siyasiləşdirir. Əvəzində isə Ermənistanla bağlı çox az və əsasən qeyri-neqativ və neytral şərhlərlə çıxış edir. Ermənistanda aclıq aksiyası keçirməsi nəticəsində vəfat etmiş siyasətçi və jurnalist Mher Yeqizaryanla bağlı H.Dezir heç bir reaksiya verməyib ki, bu da böyük suallar doğurur. Görünür, H.Dezir insan hüquqları məsələlərinə münasibətini siyasi coğrafiyaya görə müəyyən edir.
ATƏT ölkələri informasiya məkanında, xüsusilə Qərbi Avropada illərdir Azərbaycana qarşı məqsədli dezinformasiya və saxta xəbərlər kampaniyası aparılır. H.Dezir, nəinki bunun qarşısının alınması üçün heç bir şey etməyib, əksinə, özünün selektiv və qərəzli yanaşması ilə bu prosesə “töhfə” verib.
H.Dezirin tutduğu vəzifəyə uyğun lazımi bilik və təcrübəsi də yoxdur. 1998-ci ildə ictimai əmlakdan sui-istifadə olunması, uydurma maaş alması ittihamı ilə 18 aylıq şərti cəzaya məhkum olunmuş, 30 min frank cərimə olunmuş H. Dezir hansı keçmişi, hansı mənəvi məziyyəti ilə Azərbaycana dərs keçmək istəyir?
Beləliklə, H.Dezirin fəaliyyəti Azərbaycanı qane etmir və haqlı olaraq onun təyinatına etiraz edib. H.Dezir kimilərin sayəsində ATƏT öz mandatından uzaqlaşaraq bəzi ölkələrin siyasi sifarişlərinin qurbanına çevrilib, effektivlik və əhəmiyyətini itirib.
Xüsusilə vurğulanmalıdır ki, Azərbaycanın H.Dezirə qarşı çıxmasının səbəbi heç də onun ölkəmizə qarşı tənqidləri və qərəzi deyil. Yeri gələndə, ATƏT-in Demokratik Təsisatlar və İnsan Haqları Bürosu da Azərbaycana münasibətdə zaman-zaman tənqidlər səsləndirir. Lakin Azərbaycan bu təsisatla əməkdaşlıq edir. H.Dezir isə sadəcə olaraq adekvat bir nümayəndə deyil. Belə qaranlıq tərcümeyi-hala malik şəxslərin ATƏT-in strukturlarına rəhbər vəzifələrə gətirilməsi nə dərəcədə düzgündür və bu adam öz sübyektiv yanaşmaları ilə Azərbaycan mediasına nə kimi ziyanlar vurub?
Beynəlxalq məsələlər üzrə ekspert Yeganə Hacıyeva “Bakı-Xəbər”ə açıqlamasında bildirdi ki, ATƏT-in media azadlığı üzrə nümayəndəliyi təsisatın üç icraçı qurumundan biridir: “Nümayəndəlik qurum çərçivəsində iştirakçı dövlətlər arasında dialoq və əməkdaşlığın təşviqi və media sahəsində qəbul edilmiş öhdəliklərin icrası ilə bağlı iştirakçı dövlətlərə yardım göstərilməsi funksiyasını daşıyır.
Nümayəndənin mandatına ATƏT iştirakçı dövlətlərində media sahəsindəki prosesləri müşahidə etmək aiddir. Əlavə etmək istəyirəm ki, bu təsisatla ölkəmizin əməkdaşlığının nümunəsi kimi azərbaycanlı jurnalistlər və müxtəlif qurumların mətbuat xidməti əməkdaşları üçün treninqlər keçirib. Azərbaycanın kütləvi informasiya vasitələrinə aid qanunvericiliyinin təkmilləşdirilməsi və onun hüquqi ekspertizasının həyata keçirilməsi üsullarının öyrənilməsi kimi işlər də bu əməkdaşlıq səviyyəsində görülüb.
Biz sizin qəzetlə beynəlxalq təşkilatlar, beynəlxalq QHT-lərin çağdaş qlobal siyasi müstəvidə rolu və azalan əhəmiyyəti haqqında silsilə yazılar işləmişik. Təəssüf ki, bəzi qurumların media və ifadə azadlığı mövzularındakı hesabatlarından müxtəlif maraqlar üzərində təsir-təzyiq vasitəsi, alver mövzusu kimi istifadə olunması adi hal alıb. Bir növ qlobal siyasi müstəvidə bəlli dairələr tərəfindən cəza elementi kimi istifadə olunur.
Burda bir haşıyə çıxım. İkinci Dünya müharibəsindən sonra dəyişən dünya nizamı yeni qaydalar gətirdi. Keçən əsrin 50-ci illərindən artıq dünyada yüzillərə söykənən ənənəvi kəşfiyyat üsülları və “informasiya mübadiləsi “ adət-ənələləri özünü doğrultmadı. Dəyişən dünyada üsullar da dəyişdi. Fərdlərə bağlanan həssas kəşfiyyat kanallarından ibarət şəbəkələr özünü doğrultmadı və məhz o illərdən bu sahəyə Qeyri Hökümət Təşkilatları adı altında yeni təsisat şəbəkələri qoşuldu.
Ən yeni tarixdə müharibələr döyüş meydanlarından beynəlxalq təşkilatların sessiyalarına, indi isə KİV-lərə və sosial mediaya daşınıb. Qlobal siyasi müstəvidə son illərin ən geniş yayılmış üsullarından biri də yalan və təhrif olunmuş məlumatlar üzərindən hibrid üsullarla aparılan informasiya əməliyyatlarıdır ki, bu da KİV və sosial media üzərindən edilir. Buna görə də, bəzi beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycanda bu seqmentə tam nəzarəti ələ keçirmək istəyir. Bu cür işlərə rəhbərlik keçmişi ləkəli və qərəzli adamlara tapşırılır ki, bu da ATƏT-in nüfuzunun itirilməsi ilə nəticələnir.
Son illər ATƏT-in Media azadlığı üzrə nümayəndəliyi vasitəsilə üzv dövlətlərin media öhdəliklərinin həyata keçirilməsi adı altında onların internet resurslarına tam nəzarət ələ keçirilməyə çalışılır. Bu təkcə Azərbaycana qarşı deyil, ATƏT coğrafiyasında təcavüzə uğramış bütün dövlətlərə - Ukrayna, Gürcüstan və başqalarına da yönəlib. Gələk sualın ATƏT-in icraçı qurumu olan Media azadlığı üzrə nümayəndəsi Harlem Dezirin son 3 ildə Azərbaycana qarşı yönələn fəaliyyətinə və onun indiyə qədərki qərəzi ilə Azərbaycan mediasına vurulan ziyanlara. Birmənalı olaraq, bu ziyan təkcə Azərbaycana vurulmayıb, Avro-Atlantik və Avrasiya məkanında təhlükəsizliyə qarşı yönəlmiş fəaliyyət olub.
Harlem Dezirin ATƏT-in Media azadlığı üzrə nümayəndəsi kimi Azərbaycana yönəlik fəaliyyəti ölkəmizin qlobal internet resurslarından məruz qaldığı kənar, xarici hücümlar qarşısında tərkisilah edilməsinə yönəlib. O, internet azadlığının müdafiəsi adı altında yuxarıda haqqında danışdığımız hibrid üsullarla Azərbaycana qarşı aparılan informasiya müharibəsində xarici qüvvələrin ruporu rolunu oynayan resursların müdafiəsi üçün çalışıb. İlk üçillik mandatı ərzində ATƏT-in mətbuat azadlığı üzrə nümayəndəsi kimi Dezirin media və söz azadlığı sahəsində vəziyyətlə bağlı tənqidləri qurumun və nümayəndənin mandatına daxil olmayan mövzular kimi siyasi bəyanat səviyyəsində səslənib. Onun Azərbaycan və Ermənistandakı medianın vəziyyəti ilə bağlı yanaşmasından isə açıq ermənipərəst olduğu görünür. Belə bir adamın yenidən əvvəlki postuna təsdiq olunması bizim milli maraqlarımıza cavab vermir”.
ATƏT Dezirin Azərbaycandakı reputasiyasını nəzərə alıb, bu qərar barədə dərindən düşünməlidir. Əks təqdirdə ölkəmizdə aşağıya doğru gedən reputasiyasına daha bir zərbə vurmuş olacaq.
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
