Manatın devalvasiyasına beynəlxalq reaksiyalar gəldi

Tarix: 23.12.2015 / 02:57
Bölmə: İqtisadiyyat

Devalvasiya yarışının səbəbləri üzə çıxır

Moskva Rusiyanın dəstəyi ilə ayaqda qalmağı bacaran Bəşər Əsəd rejimindən Qafqazdakı geosiyasi maraqları üçün də istifadə etməyə hazırlaşır. Məsələnin narahatlıq doğuran tərəfi Rusiyanın Suriya amilindən separtçılar məsələsində istifadə etməsidir. Məsələn, məlum olub ki, Gürcüstandan birtərəfli qaydada müstəqilliyini elan edən Abxaziya Suriya tərəfindən tanına bilər.

Son bir il ərzində, MDB məkanı da daxil olmaqla, dünyanın əksər ölkələrinin milli valyutalarını devalvasiya etməsi və bu prosesin nə qədər davam edəcəyi xüsusi maraq doğurur. Belə görünür ki, avro və dollar kimi aparıcı valyutaların bundan sonra da kursunun qalxması istisnalıq təşkil etmir. Digər tərəfdən, MDB ölkələri üçün bu prosesdə təsirli amillərdən biri də Rusiya rublu faktorudur. Rublun devalvasiyası da MDB dövlətlərinin milli valyutalarına təsirsiz ötüşmür.

Məsələ ilə bağlı "Nezavisimaya qazeta"ya açıqlamasında rusiyalı iqtisadçı İqor Nikolayev bildirib ki, Rusiya iqtisadiyyatının çöküşü qonşu ölkələrə də təsir edir. Onun sözlərinə görə, belə halda devalvasiyadan qorunmaq çətindir: "Bizim iqtisadiyyatımızın geriləməsi digər ölkələrə təsir edir. Bunun da nəticəsində hər kəs bir-biri ilə əlaqəli şəkildə çökür. Belə bir sistemin içində olmaqla devalvasiya yarışından kənarda qalmaq çox çətindir. Bu yarış həm də gizli xarakter daşıyır. Devalvasiya yarışı 2016-cı ildə də davam edəcək. ABŞ-ın Federal Rezerv Sisteminin qərarından sonra dollar güclənəcək. Əvəzində isə MDB ölkələrinin valyutaları bundan sonra da zəifləməyə başlayacaq". Qeyd edək ki, son iki il ərzində MDB ölkələrinin hər birinin valyutası devalvasiyaya məruz qalıb. Rusiya və Ukraynadan başlayan proses sonradan o biri ölkələrə də sıçrayıb.

Baş verənlərə münasibətini açıqlayan Qazaxıstan Milli Bankının sədri Daniyar Akişev qeyd edir: "Qazaxıstan Milli Bankı məzənnəyə maneə yaratmır. Neftin qiyməti barrelinin dəyəri 30 dollardan aşağı səviyyəyə düşsə, rublun dollara olan kursu 10 faizdən çox zəifləsə, təngənin kursunun yenidən balanslaşdırılması mümkündür". Onun sözlərinə görə, dekabr ayında təngənin məzənnəsinin zəifləməsi istiqamətində təzyiqlər artıb, əsas səbəblərdən biri isə neftin qiymətinin sürətlə aşağı düşməsidir. Bu fonda Azərbaycan Mərkəzi Bankının dekabrın 21-də manatın az qala 50 faizlik devalvasiyasını həyata keçirməsi və tənzimlənən üzən məzənnə siyasətinə keçidi elan etməsi də məqbul gediş sayılır. "The Wall Street Journal" Azərbaycanın son bir ildə milli valyutasını devalvasiya edən yeganə ölkə olmadığını yazır. Qəzet xatırladır ki, Azərbaycandan əvvəl Qazaxıstan öz milli valyutasını ixraca meylli iqtisadiyyatında rəqabətə davamlılığı artırmaq üçün sərbəst buraxıb:

"Həmçinin hər iki ölkə - Azərbaycan və Qazaxıstan rublun ucuzlaşmasından əziyyət çəkib. Çünki Rusiya rublu ilin əvvəlindən 50 faizdən çox dəyərdən düşüb, iqtisadiyyatı isə enerjidaşıyıcılarının ucuzlaşması və Qərbin sanksiyaları nəticəsində zərər çəkib".

Vaşinqtonda mənzillənmiş "Frontier Strategy Group" konsaltinq şirkətinin analitiki Mark Maknamee qəzetə açıqlamasında bildirib ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankı, ola bilsin, ABŞ Federal Ehtiyatlar Sisteminin faiz dərəcələrini artırmasını gözləyirdi. Federal Ehtiyatlar Sistemi son 9 il ərzində ötən həftə ilk dəfə faiz dərəcələrini artırıb. Nyu-Yorkda mənzillənmiş "Auerbach Grayson" broker şirkətinin Mərkəzi və Şərqi Avropa, Yaxın Şərq və Afrika səhmləri üzrə baş vitse-prezidenti Saymon Mandell isə qəzetə açıqlamasında deyib ki, milli valyutası kəskin dəyər itirən ölkələr Azərbaycan və Qazaxıstanla yekunlaşmayacaq. O qeyd edib ki, Venesuela, Nigeriya, Misir, Oman, İraq, Liviya və Ekvador da bu aqibəti yaşaya bilər: "Biz hələ gözləyirik ki, qalanlar da milli valyutanı tənzimləməkdən imtina edib üzən məzənnə siyasətinə keçəcək".

Ölkənin Mərkəzi Bankı isə proseslərin nəzarətdə saxlanacağını bildirir. Mərkəzi Bankının sədri Elman Rüstəmov qeyd edir: "Biz müşahidə edirik ki, dünya bazarında neftin qiyməti ötən ilin iyulundan etibarən 3 dəfədən çox aşağı düşüb. Bu, Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün gəlirlərin əhəmiyyətli dərəcədə azalması deməkdir. Bu azalma da ölkənin tədiyyə balansına əhəmiyyətli təsir göstərir. Hazırda tərəfdaş ölkələrdə davam edən devalvasiyalar da bu məsələdə az rol oynamır. Son aylarda volatilliyin daha da artması nəticəsində bir sıra tərəfdaş ölkələrin milli valyutalarının dəyərsizləşməsi 100%-i ötüb ki, bu da manatın məzənnəsinə təsir etməyə bilməz. Məsələn, son 3 ildə İran rialı 120% devalvasiyaya uğrayıb, Qazaxıstan təngəsi 108%, Rusiya rublu 2 dəfədən çox qiymətdən düşüb.

Manat isə bir dəfə devalvasiyaya uğrayıb. Bizim bu ölkələrlə ciddi ticarət əlaqələrimiz var. Ölkənin valyuta bazarına və manatın məzənnəsinə ciddi təzyiqlərin yaranması nəzərə alınaraq, cari ilin fevral ayında manatın devalvasiyası baş verdi. İqtisadiyyat, valyuta bazarı, manatın məzənnəsi neftin 50-55 dollar qiymətinə adaptasiya oldu. Lakin yeni yaranmış vəziyyət manatın məzənnəsinin yeni neft qiymətlərinə uyğunlaşmasını zəruri edir". O bildirir ki, bugünkü məzənnədən əhəmiyyətli dərəcədə kənarlaşma iqtisadiyyatımız üçün ciddi çaşqınlıq yarada bilər: "Lakin biz bundan sonra artıq bazara auksionlar vasitəsilə valyuta təklif edəcəyik, tələb-təklif proporsiyasına nəzər salacağıq".

Tahir TAĞIYEV