Manatın dollar qarşısında vəziyyəti barədə qəti proqnoz verildi

Tarix: 15.08.2015 / 03:47
Bölmə: İqtisadiyyat

Çinin devalvasiyaya getməsi ilə bağlı olaraq son günlərdə dünya birjalarında dolların mövqeyinin yenidən güclənməsi müşahidə olunur. Çünki əksər ölkələr ixrac qabiliyyətini qorumaq üçün Çin kimi milli valyutlarını dollar və avro qarşısında ucuzlaşdırır. Bu səbəbdən dollara tələb yenidən artmağa başlayır. Azərbaycanda da son aylarda dollara tələbin artması müşahidə olunur.

Təkcə bu ilin iyun ayında nağd xarici valyuta ilə mübadilə əməliyyatları zamanı ABŞ dollarının əhali tərəfindən xalis alışı 146,851 milyon dollar təşkil edib. Əvvəlki ayla müqayisədə xalis dollar alışı 75,4% artıb. Azərbaycan Mərkəzi Bankından (AMB) verilən məlumata görə, bu ilin fevral ayında dollar alışı maksimal həddə çatıb və 2 milyard 500,639 milyon dolları üstələyib. Minimal həcm isə məhz may ayına təsadüf edib. Keçən ilin iyun ayında isə əhali xalis olaraq 315,371 milyon dollar kütləsi alıb. Hesabat ayında Azərbaycanda vahid Avropa valyutasının xalis alışı 77,244 milyon avro təşkil edib. Əvvəlki aya nisbətən bu göstərici 37,8% artsa da, 2014-cü ilin iyun ayı ilə müqayisədə 60% azalıb. Qeyd edək ki, Rusiya rublu üzrə isə əksinə, əhali tərəfindən rublun satışı üstünlük təşkil edir və nəticədə, iyunda xalis satış 913,620 milyon rubl təşkil edib. Bu, əvvəlki aya nisbətən 32,4% çoxdur.

Hesab edilir ki, neftin qiyməti aşağı enməkdə davam edərsə, bu, dolları daha da bahalaşdıra bilər. Neftlə bağlı proqnozlar isə nikbin deyil. Neft Araşdırmaları Mərkəzinin rəhbəri İlham Şaban hesab edir ki, dünya bazarında neftin qiyməti 50-51 dollar olacaq. Proqnozun Dünya Bankı tərəfindən açıqlandığını deyən İ.Şaban qeyd edib ki, bu günə qədər başqa mərkəzlərdən, enerji agentliklərindən fərqli olaraq, Dünya Bankı hər rüb öz proqnozlarını korrektə edir: "Belə ki, 2016-cı ildə İran neftinin dünya bazarında öz mövqeyinin daha möhkəmlədəcək, əlavə olaraq dünya bazarına milyon barrel çıxarda biləcək. Bunun da dünya bazarına bir sıra təsirləri olacaq. Bu təsirlərin nəticəsindən xəbər verən Dünya Bankı neftin orta qiymətinin kəskin aşağı düşəcəyini gündəmə gətirib. Dünya Bankı bunun neft hasil edən ölkələrin büdcələrinə kifayət qədər ziyan gətirəcəyini açıqlayıb ". 2016-cı ildə neftin dünya bazarındakı qiymətinə gəlincə, İ.Şaban vurğulayıb ki, gələn il üçün neftin qiyməti 20 faiz aşağı düşəcək":Dünya Bankı neftin qiymətini cari il üçün 57 dollar hesablamışdı. Gələn il üçün isə neft qiymətlərinin 61 dollar olacağı proqnozlaşdırılmışdı. Lakin bu qiyməti 10 dollar azaltdılar. Beləliklə, 2016-cı il üçün proqnozuna görə, neftin dünya bazarındakı qiyməti 50-51 dollar civarında olması gözlənir".

Belə vəziyyət Azərbaycan üçün təhlükəli sayılmır. Çünki rəsmi səviyyədə verilən açıqlamalardan bəlli olur ki, neftin 40 dollara qədər ucuzlaşmasının ölkəmizə hansısa formada təhdid yaratmaq imkanı yoxdur. Bu şəraitdə manat da dollar qarşısında indiki məzənnəsini saxlaya biləcək. Yəni Azərbaycan manatının dollar qarşısında yeni devalvasiyası indiki durumda gözlənilmir. Ekspert Vüqar Bayramov mövzu ilə bağlı bildirir ki, hətta neftin qiyməti dəyişsə belə, Azərbaycanda devalvasiya gözlənilmir":Neftin qiyməti ilə bağlı proqnozlar nikbin deyil. Digər tərəfdən, İranın Qərblə münasibətlərinin yaxşılaşması neft bazarına həm iqtisadi, həm də psixoloji cəhətdən təsir göstərir. Neft bazarlarına çıxarılan məhsulların həcminin artması həm də təkliflərin yüksəlməsinə səbəb olur. Çin iqtisadiyyatında müşahidə edilən problem Çin milli valyutası olan yuanın devalvasiyası, eyni zamanda Çin səhm bazarında qiymətlərin aşağı düşməsi təlabatın azalmasına səbəb olacaq. Bu baxımdan neftin dünya bazarlarında qiymətinin növbəti dövrlərdə də aşağı düşməsi gözlənir".

Vüqar Bayramov qeyd edib ki, Azərbaycan üçün neftin qiyməti maraqlıdır: "Azərbaycan neft ölkəsidir, ixracatının böyük hissəsi neftin payına düşür. Ötən müddətdə Azərbaycan ümumdaxili məhsulda neft sektorunun payının azalmasına, qeyri-neft sektorunda payının artmasına nail ola bilib. Amma yenə də, xüsusilə ixracatda neftin payı çoxdur. Bununla yanaşı, neftin dünya bazarında qiyməti ölkəyə daxil olan məhsulların həcminə təsir göstərir və neftin dünya bazarında qiymətinin azalması son bir ildə neft satışından Azərbaycanın əldə etdiyi gəlirin təxminən 2 dəfə azalmasına səbəb olub. Bu baxımından, təbii ki, neftin dünya bazarında qiymət enişi ölkəyə daxil olan vəsaitlərin həcminin azalmasına səbəb olacaq. Mərkəzi Bank çalışacaq ki, yaxın aylarda devalvasiyaya getməsin. Yeni devalvasiya bank sektoruna, özəl biznesə mənfi təsir göstərəcək. Yeni devalvasiya banklarda problemli kreditlərin həcminin artmasına gətirib çıxaracaq.

Bu baxımdan, Mərkəzi Bank yaxın aylarda devalvasiyaya getməməyə çalışacaq. Yeni devalvasiya olacaqsa və bu qaçılmaz olacaqsa, bütün hallarda manatın məzənnəsinin aşağı düşmə faizinin nisbətən az olması vacibdir. Mərkəzi Bank çalışacaq ki, ilin sonuna qədər mövcud koridor daxilində məzənnəni qoruyub saxlasın".