Dünya yeni iqtisadi böhran təhlükəsi qarşısında...

Tarix: 13.08.2015 / 03:33
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya fond birjalarında böyük narahatlıqla izlənən məsələlərdən biri də Çinin milli valyutasını ucuzlaşdırmasıdır. Proses Çin hökumətinin bu istiqamətdə siyasətini davam etdirməkdə maraqlı olduğunu göstərir. Elə bu səbəbdəndir ki, avqustun 12-də Çin Mərkəzi Bankı yuanı daha 1,62% devalvasiya edib. Avqustun 11-də isə bank yuanı 1,86% devalvasiya edərkən bu qərarın birdəfəlik olduğunu bildirsə də, sonradan fikrini dəyişib.

Beləliklə, yuan son iki gündə 3,5%-ə yaxın devalvasiya edilib.

Devalvavsiya prosesinə Çinin səhm bazarlarında cərəyan edən olaylar da ciddi təsir göstərib. Qeyd edək ki, Çinin fond indeksi "Shanghai Composite" son günlərdə xeyli aşağı düşüb. Çin hökuməti fond bazarında sabitlik yaratmaq üçün 41,8 milyard dollar ayırıb. Lakin bu tədbirlər hələ istənilən nəticəni vermir. "Australia & New Zealand Banking Group Ltd." bankının Sinqapur şöbəsinin strategiya eksperti Xun Qoh qeyd edib ki, Çin Mərkəzi Bankının bu addımı sabit məzənnə sistemi dövrünün bitdiyini göstərir. Qeyd edək ki, son illərdə Çin Mərkəzi Bankı milli valyutası yuanı rəsmi ehtiyat valyutası statusu qazanmaq və kapital çıxışlarının qarşısını almaq üçün sabit və möhkəm saxlayıb. Nəticədə, Çinin valyuta ehtiyatları 300 milyard dollar azalıb, yuan isə inkişaf etməkdə olan ölkələr arasında ən güclü valyutaya çevrilib. Bu, Çinin ixracdakı rəqabət gücünü azaldıb. Artıq Pekin siyasətini dəyişir və bu hal dünya iqtisadiyyatı üçün də müəyyən təhdid yaradır. Rusiyalı ekspert Oleq Şaqov söyləyir ki, Çin Mərkəzi Bankının yuanı devalvasiya etməsi enerji bazarına neqativ təsir göstərəcək. Onun sözlərinə görə, yuanın devalvasiyası investorlar üçün risqi artıracaq və 2008-ci ilə bənzər böhran işə düşəcək. ABŞ-ın Respublikaçılar Partiyasından prezidentliyə namizəd olan Donald Tramp isə bildirir ki, Çin yuanının devalvasiyası ABŞ-a dağıdıcı zərbə vurur. Onun sözlərinə görə, Çin ABŞ-ın sayəsində zəngin olub: "Çin bizi məhv edir. Onlar valyutalarını devalvasiyaya uğradırlar və bu proses hələ uzun çəkəcək. Onlar yuanın güclü ucuzlaşmasına nail olacaqlar və bu bizə dağıdıcı zərbə vuracaq".

Ekspertlər də yuanın dəyərdən düşməsi prosesinin davam edəcəyini proqnozlaşdırır. "Bloomberg Intelligence" agentliyinin Asiya bazarları üzrə baş iqtisadçısı Tom Orlik qeyd edib ki, Çin indiki vəziyyətdə ixracı dəstəkləmək fikrində olsa da, kapital çıxışını da əngəlləməyi diqqətdən qaçırmır və buna görə də yuan üçün optimal məzənnə axtarışındadır: "Devalvasiyanın hər bir faizi Çindən 40 milyard dollar kapitalın kənara çıxmasına səbəb olur. Devalvasiya Çindən kapital çıxışını sürətləndirsə də, 3,69 trilyon dollar həcmində valyuta ehtiyatları ilə Çin hökuməti bu problemi idarə edə biləcək". Baş verənlər ölkəmizdə də diqqətlə izlənir.

Məsələ burasındadır ki, avqustun 12-də yuanın devalvasiyasının davam etməsi səbəbindən Azərbaycan Dövlət Neft Fondu(ARDNF) daha 8 milyon ABŞ dolları itirib. ARDNF-nın Çin istiqrazlarına 500 milyon dollarlıq yatırımı 8 milyon dollar dəyərdən düşüb. Öncəki devalvasiya da nəzərə alınmaqla, son iki gündə ARDNF-nın zərəri 18 milyon dollara yaxın olub. Amma Çin məhsullarının ölkəmizdə daha ucuz olacağı məsələnin digər tərəfi kimi dəyərləndirilir. İqtisadçı Vüqar Bayramov da qeyd edir ki, Çin məhsullarının ucuzlaşması qaçılmazdır: "Bu, ölkəmizə idxal edilən məhsullarda da müşahidə ediləcək. Çin məhsullarının ucuzlaşması yuanın devalvasiyası deməkdir. Devalvasiya Çin ixracatına müəyyən qədər təsir edəcək. Amma Çin səhm bazarındakı problemlər fonunda hələlik ixracatın ciddi artacağı proqnozlaşdırılmır". Bununla belə, valyuta ehtiyatları ilə bağlı müəyyən qabaqlayıcı tədbirlər həyata keçirilməlidir. Çünki dünya iqtisadçıları artıq yaxın vaxtlarda Çin yuanının daha da zəifləyəcəyini proqnozlaşdırır. ABŞ-ın Denver ştatında yerləşən "Crescat Capital" şirkəti aktiv şəkildə Çin yuanını ABŞ dollarına çevirməyə başlayıb. Qurum bunu Çin Mərkəzi Bankının bir il ərzində yuanı dollara bağlamaqdan imtina edəcəyi ehtimalları ilə əlaqələndirir. "Crescat Capital"ın qurucusu və baş direktoru Kevin Smit qeyd edib ki, son illər yuan çox möhkəmlənib və bu səbəbdən şirkət dollara qarşı yuan satır. Bu investisiya strategiyasını fond artıq bir ilə yaxındır davam etdirir. "Bank of America Merryl Lynch" də Çin birjasında əqdlərin həcminin artmasının risqli olduğunu qeyd edərək, kəskin qiymət azalmasına qarşı investorlara xəbərdarlıq edib. Belə vəziyyət isə yuanı daha da ucuzlaşdırır.