Azərbaycan bazarında Çin məhsulları arta bilər

Tarix: 12.08.2015 / 02:36
Bölmə: İqtisadiyyat

Çin dünyada "Valyuta müharibəsi"ni yenidən qızışdıracaq addım atdı

Dünyanın ən böyük iqtisadiyyatına malik ölkələrdən biri kimi dəyərləndirilən Çinin son addımları qlobal miqyasda "valyuta müharibəsi"nin yenidən qızışmasına rəvac verə bilər. Qeyd edək ki, Çin hökuməti milli valyutanı 1,9% devalvasiya edib Yuanın devalvasiyasına əsas səbəb kimi Çinin ixracatının 8,3% azalması göstərilib. Qeyd edək ki, keçən ay Çinin xarici siyasət defisiti 43 milyard dollar olub.

İqtisadçılar bu addımın ixracatçılara yardım məqsədilə atıldığını deyir. Çininin ixracı, xüsusilə ən böyük ticarət tərəfdaşları olan Avropa, ABŞ və Yaponiyada tələbatın aşağı düşməsi ilə geriləyib. Dünyanın ən böyük ikinci iqtisadiyyatı bu il artım baxımından da axsayır. Bəzi iqtisadçılar Çinin 2015-ci il üzrə hədəfi olan 7%-lik iqtisadi artıma nail olmayacağını bildirir. Bu səbəbdən məqsədinə nail olmaq üçün Çin yuanın məzənnəsini aşağı salmaq qərarı verib. Ucuz yuan Çinin ixracatına böyük üstünlüklər verir. Eyni zamanda yuanın devalvasiyası Çin vətəndaşlarının alıcılıq qabiliyyətini artırır və daxili tələbata müsbət təsir göstərir.

Çin bu tərübədən 2005-ci ildən etibarən istifadə edir. Hökumət həm də milli valyutanın mübadilə kursunun dolların kursundan asılılığını aradan qaldırıb və idarə olunan üzən kurs tətbiq etməklə valyuta səbətinə bağlamasını elan edib. Lakin belə vəziyyət Qərbdə narazılıqla qarşılanır. Qərb iqtisadçılarının fikrincə, Çin yuanı süni şəkildə ucuzlaşdıraraq Avropa və ABŞ mallarının Çinə ixracının bahalaşmasına, Çin mallarının isə Qərbə ixracının çoxalmasına nail olur. Elə bu səbəbdən yuanın yeni ucuzlaşması da Qərbdə narazılıqla qarşılanır. Proses ölkəmiz üçün də maraqlıdır. Çünki Çin xarici ticarətdə əsas tərəfdaşlardan biridir. Hesab olunur ki, ucuz yuan Çindən Azərbaycana daha çox məhsul gətirilməsinə səbəb olacaq. Digər tərəfdən, Azərbaycan Respublikası Dövlət Neft Fondu (ARDNF) investisiya portfelinin valyuta səbətinin yüksək diversifikasiyanın təmin edilməsi istiqamətində növbəti mərhələ olaraq Çin yuanında investisiyalara başlayıb. Fond bu məqsədlə hələ 2014-cü ildə Çinin Mərkəzi Bankından 3 milyard Çin yuanı həcmində investisiya üçün müvafiq lisenziya alıb və adıçəkilən qurumla dövlət və agentliklərin istiqrazlarının alqı-satqısı və saxlanmasına dair müqavilə imzalayıb. Bu ilin 1 iyul tarixindən isə Çin yuanında ilk investisiyalara başlanıb. Hazırda növbəti mərhələ olaraq Çinin səhm bazarlarına investisiya yatırımlarının həyata keçirilməsi nəzərdə tutulub. Bu məqsədlə Çin Xalq Respublikasının Qiymətli Kağızlar üzrə Tənzimləmə Komitəsi tərəfindən verilən "Səlahiyyətli Xarici İnstitusional İnvestorlar" adlı lisenziyanın alınması planlaşdırılıb. Lakin yuanın ucuzlaşması fonunda ona yatırılan pullar Neft Fondunu artıq müəyyən qədər zərərə salır. Yuanın isə ucuzlaşma prosesinin davam etməsi istisnalıq təşkil etmir. Buna səbəb digər ölkələrin də pullarını ucuzlaşdıracağının gözlənilməsidir. Proses MDB məkanından da yan keçmir. Xüsusən də Rusiya pulunun ucuzlaşması fonunda bəzi MDB ölkələri valyutalarını adekvat şəkildə məzənnə itkisinə məruz qoyur. Avropa Mərkəzi Bankının kəmiyyət yumşaldılması proqramını işə salması isə dünya valyuta bazarlarında avroya öldürücü təsir göstərməkdə davam edir. Ekspertlərə görə, bu gedişlə avro ilin sonuna qədər dollarla bərabərləşə bilər. Xatırladaq ki, Avropada müvafiq proqram çərçivəsində hər ay dövriyyəyə 60 milyard avro buraxılır və həmin pula dövlət və özəl qiymətli kağızların alınması həyata keçirilir. Məqsəd avrozonada illik inflyasiya səviyyəsini 2%-ə yaxın həddə qaldırmaqdır. Proqram 2016-cı ilin sentyabr ayına qədər davam edəcək və vəziyyətdən asılı olaraq uzadıla bilər. Bu müddətdə Avropa iqtisadiyyatına yönəldilən vəsaitin həcmi 1,1 trilyon avro olacaq. Dünya bazarlarında avronun ucuzlaşması həm də Avropanın ixrac imkanlarının genişlənməsinə hesablanıb. Bununla ABŞ Mərkəzi Bankı və Yaponiya Mərkəzi Bankından sonra Avropa Mərkəzi Bankının iqtisadi durğunluğun qarşısını almaq üçün monetar genişlənmə paketini açıqlaması avronun məzənnəsini sürətlə sıradan çıxarır.

Çin də ixrac qabiliyyətini saxlamaq üçün, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, pulunu ucuzlaşdırıb.

Belə vəziyyətdə ABŞ yenidən dolların ucuzlaşması siyasətinə baş vura bilər. Çünki ABŞ iqtisadiyyatı hələ də özünə gəlməyib, büdcə kəsiri böyüyür. Dövlətin borcu isə günbəgün rekord vurur. İşsizlik problemi həllini tapa bilməyib. Həmçinin, ABŞ-ın əsas ticarət tərəfdaşı olan Çinin milli valyutasını süni surətdə ucuzlaşdırması iqtisadi artımı ləngidir. Bu baxımdan dolların ucuzlaşması Amerika üçün də ixracın genişləndirilməsi yönündə, bir növ, çıxış yoludur. Bu siyasəti ABŞ zaman-zaman həyata keçirib. Bununla "valyuta müharibəsi"nin yenidən qızışması gözlənir. Beləliklə, hazırda əksər ölkələr böhrandan yaranmış iqtisadi problemlərini həll etmək üçün milli valyutalarını süni şəkildə ucuzlaşdırır və bu məzənnədən bir alət kimi istifadə edirlər. Hadisələrin inkişafı "valyuta müharibəsi"nin bu gedişlə dünya iqtisadiyyatı üçün ciddi təhdidə çevrilə biləcəyini də istisna etmir.

Tahir TAĞIYEV