Azərbaycanda əhali arasında dollara tələbat azalmağa doğru gedir

Tarix: 08.08.2015 / 03:33
Bölmə: İqtisadiyyat

Dollar təhlükəsi Azərbaycandan yan keçəcək

Son günlərdə müxtəlif dünya ölkələrində dolların kursunun yenə sürətlə artması müşahidə olunur. Məsələn, Rusiyada dolların məzənnəsi fevraldan bu yana ən yüksək həddə çatıb. Artıq Moskva birjasında 1 ABŞ dolları bahalaşaraq 64 rublu ötüb. Qeyd edək ki, rubl sonuncu dəfə 24 fevralda 64 rubl olmuşdu. 1 avro isə 69,65 rubl olub. Bu fonda Rusiyanın qızıl və valyuta ehtiyatları bir həftədə 0,7 milyard dollar azalıb.

Rusiya Mərkəzi Bankı tərəfindən verilən açıqlamaya görə, əvvəlki həftə 358,3 milyard dollar olan ehtiyatlar 357,6 milyard dollara geriləyib. Rusiyanın ehtiyatları 2011-ci ilin sonunda 497.4 milyard dollar, 2012-ci ilin sonunda 537,1 milyard dollar, 2013-cü ilin sonunda 508,5 milyard dollar, 2014-cü ilin sonunda isə 388,5 milyard dollar səviyyəsində idi. Qeyd edək ki, rublun dəyər itirməsinə səbəb kimi ucuzlaşan neft qiymətləri göstərilir. Proseslərin gedişi Azərbaycan üçün də xüsusi maraq doğurur.

Ölkəmizdə dollarnı kursunun artıb-artmayacağı haqda müxtəlif fikirlər səslənir. Amma yekun rəy bundan ibarətdir ki, Azərbaycanı bu xüsusda Rusiyadakı kimi vəziyyət gözləmir. Ən pis halda dolların kursunun cüzi artacağı və ya indiki həddə qalacağı proqnozlaşdırılır. Manatın son günlərdəki rəsmi məzənnəsi göstərir ki, Mərkəzi Bank valyuta səbətində avronun payını artırıb. Belə vəziyyətdə dollar avroya nisbətən möhkəmlənən zaman manata nisbətən də güclənir. Və ya əskinə, dollarla müqayisədə dəyər qazanan avro manat qarşısında da güclənir. Bu isə o deməkdir ki, manatın növbəti mərhələdə məzənnəsi, həmçinin, Avropa pulunun durumundan asılı olacaq. Avrozonada milli valyuta möhkəmlənəcəksə, o zaman manat da dollara nisbətən dəyər qazanacaq. Avronun dollara nisbətən zəifləməsi isə manatın da yumşalmasına səbəb olacaq. Manatın məzənnəsində əsas faktor kimi neft hələ də ön plandadır. Hazırkı vəziyyət Mərkəzi Banka imkan verir ki, manatın məzənnəsini müəyyən etdiyi həddə saxlaya bilsin.

İqtisadçı ekspert Vüqar Bayramov məsələ ilə bağlı bildirir: "Manatın dollara nisbətən zəifləməsi heç də son günlər neftin qiymətinin aşağı düşməsi ilə deyil, avronun dünya bazarında mövqeyinin sarsılması ilə bağlıdır. Nisbətən zəifləyən avro manatla müqayisədə də dəyər itirib. Buna görə də manatın məzənnəsinin son günlərdəki azalması neftin dünya bazar qiymətinin dəyişməsi ilə əlaqələndirilməməlidir". Ekspert qeyd edib ki, neftin dünya bazar qiyməti ölkəmiz üçün vacibdir":Ancaq onun monetar təsirləri çox qısa deyil, orta müddətli dövrdə özünü göstərir. O baxımdan da yaxın günlərdə avronun məzənnəsi dollara nisbətən möhkəmlənərsə, o zaman milli valyutamız da ABŞ pulu qarşısında dəyər qazanacaq. Avronun zəifləməsi davam etdiyi halda isə dollar yenidən Azərbaycan bazarında nisbi möhkəmlənəcək. Avrozonadakı mövcud durum isə heç də Avropa pulu üçün nikbinlik vəd etmir". Amma bunun Azərbaycana təsiri aşağı olacaq. Çünki Azərbaycanı valyuta səbətində avronun payı dollara nisbətdə azdır. Digər tərəfdən, qiyməti düşən neftin tezliklə bahalaşması gözlənir. Çünki artıq OPEK neft qiymətlərinin yüksəlişi üçün hərəkətə keçib. Bu isə Azərbaycana gələn neft dollarlarının artması deməkdir. Hazırda neftin qiyməti 50 dollar civarındadır. Onun bu həddən aşağı düşməsi təkcə istehsalçı yox, istehlakçı ölkələr üçün də qəbuledilməzdir. Əksinə, neftin qiymətində yaxın tezlikdə növbəti bahalaşma gözlənir. Əsas səbəb yaydan sonra dünya bazarlarında neft tələbinin artmasıdır. Deməli, neftin qiymətinin qalxması da dolları zəiflədəcək və bu, manatın məzənnəsinin möhkəmlənməsinə rəvac verəcək. Çünki neft qiymətinin artması nəticəsində ölkəyə daxil olan xarici valyuta kəskin artır və nəticədə təklif tələbi üstələyir. Dünya bazarlarındakı vəziyyət və neftin qiyməti ilə bağlı müşahidə edilən tendensiya imkan verir ki, Mərkəzi Bank manatın mövcud məzənnəsini qoruyub saxlaya bilsin.

Digər bir faktor ondan ibarətdir ki, ölkədə əhalinin dollara tələbi azalmağa doğru gedir. İstisna deyil ki, bununla bağlı olaraq manatın möhkəmlənməsi müşahidə edilsin. Mərkəzi Bank bu gedişlə dolları qorumaq üçün manat satıb dollar ala bilər ki, bu da onun ehtiyatlarını artıracaq. Bütün bunlar dollara tələbi azaldır. Bu isə onun manat qarşısında mövqeyinin hətta zəifləməsini belə istisna etmir.