Azərbaycanda 87 kredit ittifaqından 20-si ciddi problemlə üzləşib

Tarix: 07.08.2015 / 03:33
Bölmə: İqtisadiyyat

Problemli kreditlərin miqdarını artıran daha bir nüans ortaya çıxdı

Məlum olduğu kimi, bir neçə gün əvvəl Mərkəzi Bankın İdarə Heyəti "Kredit ittifaqlarının prudensial tənzimlənməsi Qaydaları"nı təsdiq edib. Qaydalara əsasən, bundan sonra da kredit ittifaqının kapitalı 4 min manat məbləğindən az olmamalıdır. Əsas dəyişiklik isə kredit ittifaqlarında xüsusi ehtiyat fondunun yaradılması ilə bağlıdır.

İndiyə qədər qüvvədə olan "Kredit ittifaqının iqtisadi tənzimləmə normativləri haqqında Qaydalar"a əsasən, kredit ittifaqları tərəfindən "ümidsiz" kreditlərin silinməsi üçün yaradılmış kapital ehtiyatları kifayət etmədikdə xüsusi ehtiyat fondu yaradılıb. Xüsusi ehtiyat fondu qaytarılma müddəti 59 günədək gecikdirilmiş qeyri-qənaətbəxş kreditlərin 30 faizi, qaytarılma müddəti 60 gündən 179 günədək gecikdirilmiş təhlükəli kreditlərin 60 faizi, qaytarılma müddəti 180 gün və daha çox gecikdirilmiş ümidsiz kreditlərin 100 faiz həcmində normalarda yaradılıb. Aktiv və öhdəliklərin ödəniş müddətlərinin uyğunluğu normativinin hesablanması zamanı kredit ittifaqı üzvlərinin vaxtı keçmiş kreditləri və onlara hesablanmış faizlər üzrə borc məbləğləri aktivlərin cəmində nəzərə alınmır. Kredit ittifaqının bir üzvünə verdiyi kreditin maksimum məbləği kredit alan üzvün kredit ittifaqının nizamnamə kapitalında payının 10 mislindən və qarşılıqlı kredit fondu vəsaitlərinin 10 faizindən çox olmamalıdır. Kredit ittifaqının bir üzvünə verdiyi kreditin maksimum məbləğinin hesablanması zamanı onun kredit ittifaqına bu tarixə olan kredit öhdəlikləri üzrə əsas məbləğlərin qalıqları nəzərə alınır.

Ekspertlər kredit ittifaqı ilə bağlı atılan bu addımların təsadüfi xarakter daşımadığını bildirir. Məsələ burasındadır ki, kredit ittifaqlarının son durumu heç də ürəkaçan deyil və burada da problemli kreditlərin miqdarı durmadan artır. Əsasən bölgələrdə fəaliyyət göstərən kredit ittifaqlarının əksəriyyəti ödəmə və vəsait çatışmazlığı prrblemi ilə üzləşib. "Azərbaycan Kredit İttifaqları Assosiasiyası" İctimai Birliyinın İdarə Heyətinin sədri Ayaz Quliyev məsələ ilə bağlı "fins" portalına bildirib ki, hazırda kredit ittifaqlarının fəaliyyətində ciddi problemlər yaranıb və vəziyyət hətta bank sektorunda olduğundan da çətindir: "Kredit ittifaqlarının öz vəsaitləri yoxdur, onlar Kənd Təsərrüfatı Nazirliyinin xəttilə ayrılan Dünya Bankının və digər quramların vəsaitləri hesabına fəaliyyət göstərirdi. İndi isə bu vəsaitlər dayanıb". Birlik sədri deyir ki, banklardan fərqli olaraq, kredit ittifaqları öz problemlərini payçılarının hesabına həll edə bilmir. Çünki ittifaqların depozit qəbul etmək imkanı yoxdur, üstəlik bu təşkilatlar adətən imkansız təbəqələrlə və region sakinləri ilə işlədiyinə görə ittifaqın işinə əlavə yatarım edə bilmirlər: "Onlar ancaq maliyyələşdirdikləri kapitallarla işləyirdilər və indi çətinliklərlə üzləşiblər". A.Quliyev bildirib ki, ittifaqların üzləşdiyi əsas problem ayırdıqları kreditləri yığa bilməmələridir. Belə ki, müştərilər ittifaqın gücdən düşdüyünü və daha kredit ala bilməyəcəklərini gördükdə ona olan borclarını qaytarmağa tələsmirlər: "Əvvəllər əhali pulu vaxtında qaytarırdı ki, yeni kreditlər götürə bilsin, amma görürlər ki, qaytarsalar da yeni kredit imkanları azdır, ona görə də krediti qəsdən gecidirirlər". Hazırda ölkədə 87 kredit ittifaqı fəaliyyət göstərir ki, onların da 35 minə yaxın üzvü var. Birlik rəhbərinin sözlərinə görə, hazırda kredit ittifaqlarının 20-si problemlə üzləşib: "Özü də bunlar kiçik ittifaqlar deyil, əksəriyyətinin kredit portfeli 1 milyondan artıq, üzvlərinin sayı isə 700-800 arasındadır". Vaxtında tədbir görülməsə, ittifaqların yarısı fəaliyyətini dayandıracaq.

Ayaz Quliyev bildirib ki, vəziyyəti pisləşdirən digər səbəb kredit ittifaqlarında kreditlərin vaxtilə asanlıqla verilməsi olub: "Banklardan fərqli olaraq, kredit ittifaqlarında kredit götürmək imkanları daha asan idi. Çünki kreditlər kənar şəxslərə yox, ittifaqın öz üzvlərinə verilirdi. Onların üzvləri də bir-birini tanıyırdı. Hətta özləri kredit vermək üçün müştəri axtarırdılar. Ona görə də girov və zamin tələb olunmurdu". İndi isə kreditlər qaytarılmayanda məlum olub ki, kredit ittifaqlarının müştərilərə təsir imkanları yoxdur: "Əksəriyyət kredit ittifaqları kreditləri girovsuz və zaminsiz verdiyinə görə problemlərlə üzləşib. Necə deyərlər, kredit ittifaqları yumşaq şərtlərin ziyanını çəkir".

Bütün bunlar isə Mərkəzi Bank tərəfindən kredit ittifaqlarının qarşısında qoyulan tələblərin xüsusi aktuallıq kəsb etdyini bir daha təsdiqləyir. Əks halda qeyd olunan istiqamətdə də problemli kreditlərin miqdarının artması qaçılmaz sayılır.

Tahir TAĞIYEV