Aqrar sahənin sığorta çətinlikləri davam edir

Tarix: 24.07.2015 / 02:17
Bölmə: İqtisadiyyat

Sığorta şirkətlərinin aqrar sahədə genişmiqyaslı fəaliyyətdə maraqlı olmaması onların sözügedən sferadan əldə etdikləri gəlirlərin də həcminin azalması ilə müşayiət olunmaqdadır. Ümumiyyətlə, son vəziyyət hələ də aqrar sahənin sığortadan uzaq qaldığını göstərir. Elə bunun nəticəsidir ki, cari ilin ilk yarımili ərzində sığorta növləri arasında ən ciddi azalma məhz kənd təsərrüfatı məhsullarının sığortasında qeydə alınıb.

Bu növ sığortadan toplanan sığorta haqqı ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə 40% azalaraq 204,2 min manata düşüb. Halbuki, aqrar sahədə sığortanın genişlənməsində hökumət xüsusilə maraqlı tərəf kimi çıxış edir. Bunun üçün qanunvericilik bazasında dəyişiklik edilməsi də diqqət mərkəzindədir. Bir neçə gün əvvəl mövzuya toxunan maliyyə naziri Samir Şərifov da bildirib ki, Azərbaycan kənd təsərrüfatı sığortasının etibarlı strategiyasının inkişafında maraqlıdır: "Bu, aqrosənayenin inkişafına təsir edəcək, fermerlərin fəaliyyətini stimullaşdıracaq". S.Şərifov bildirib ki, kənd təsərrüfatı sığorta şirkətləri üçün risqli sahədir, buna baxmayaraq, hökumət ölkədə kənd təsərrüfatı sahəsində sığortanın inkişafında öncül rol oynayacaq: "Artıq Kənd Təsərrüfatı Nazirliyi ilə birgə kənd təsərrüfatının sığortasına dövlət dəstəyinin göstərilməsi üçün qanunvericilik bazasını hazırlamışıq. Layihə hökumət tərəfindən qəbul olunduqdan sonra müzakirə üçün parlamentə təqdim olunacaq".

Mütəxəssislərin qənaətincə, aqrar sektor risqli sahə hesab olunduğundan, həm kreditləşmə, həm də sığortalanma baxımından problemlidir. Halbuki, ABŞ və əksər Avropa ölkələrində, nəinki fermer sahələri, hətta bütövlükdə proses, məhsulun satış qiyməti belə sığortalanır. Bu mənada Azərbaycanda aqrar sektorun sığortalanmasına çox böyük ehtiyac var. Çünki kənd təsərrüfatı böyük risqlər daşıyır və təbiətdən ciddi şəkildə asılıdır. Sığorta sisteminin işləməməsi səbəbindən banklar da aqrar sahəyə kredit ayırmaqda maraqlı deyil. Buna görə də, Azərbaycanda fermerlərin kredit almasını asanlaşdırmaq üçün sığortanın burada geniş tətbiqi zəruri sayılır.

Azərbaycanda kənd təsərrüfatı sığortasına təkan vermək üçün Türkiyənin "TARSİM" adlanan kənd təsərrüfatı siğortasının iş prinsiplərinin tətbiqi də uzun müddətdir ki, araşdırma mövzusudur. Qeyd edək ki, Türkiyədə kənd təsərrüfatı sahəsində olan risqlərə təminatın verilməsi, risqin ən yaxşı şərtlərdə transferi üçün əlverişli mühitin yaradılması, meydana gələcək zərərlərdə təzminatın tək mərkəzdən ödənməsi məqsədilə vahid sistem yaradılıb. Bu sistemdə dövlət sığorta haqlarının ödənilməsində fermerə yardım da göstərir. Yardımın miqdarı hər il üçün məhsul, risq, bölgə və fermer təsərrüfatının böyüklüyü nəzərə alınaraq ölkənin Nazirlər kabinetinin qərarı ilə təyin olunur. Bundan başqa, bir sıra xarici ölkələrdə aqrar sahə sahibkar tərəfindən sığortalanmasa, dövlət tərəfindən mütləq sığortalanır. ABŞ-da isə məhsulun federal sığorta proqramı işləyir. Bu proqram federal büdcədən ödənişlərin 60%-ni daxil edir və təkrar sığortanı idarə edir. Nəticədə kənd təsərüfatının 70%-i sığortalanıb. Polşada dövlət aqrarların məsuliyyətinin məcburi sığortasının müqavilələri üzrə sığorta kompensasiyasının 100% ödəməsi üçün sığorta zəmanət fondunun fəaliyyətini təmin edir. Avropanın bir çox ölkələrində dövlətin aqrar sığortada minimal rolu var, o yalnız bu sığorta növü bazarında özəl sığorta şirkətlərinin fəaliyyətini idarə edir. Aqrar risqlərin sığortasında ən effektiv vasitə Amerika və Avropa modellərinin ustünlüklərinin birləşdirilməsidir. Belə birləşmənin nümunəsi kimi İspaniyanı qeyd etmək olar. Ispaniyada fermerlərə sığorta ödənişlərinə görə subsidiyalar verilir və təkrar sığorta idarə olunur. Nəticədə, məhsulun 80%-i sığortalanır. Ölkəmizdə də belə qabaqcıl təcrübələrin tətbiqi zəruri sayılır. Əks halda kənd təsərrüfaiı sığorta üzünə həsrət qalmaqda davam edəcək. Bundan isə daha çox fermerlər zərər görür. Xatırladaq ki, 2002-ci ildə "Kənd Təsərrüfatında Sığortanın Stimullaşdırılması Haqqında" Qanun qəbul olunub. Qanunun qəbul edilməsində əsas məqsəd kənd təsərrüfatı istehsalçılarının əmlakının təbii fəlakətdən sığortalanmasında dövlətin iştirakını təmin etməklə aqrar sahədə sığortanın inkişafını stimullaşdırmaqdır. Daha sonra, 2007-ci ildə Nazirlər Kabineti tərəfindən sığorta haqqının büdcə vəsaiti hesabına ödənilməsi haqqında qərar qəbul olunub. Həmin qərarda göstərilir ki, hər hansı bir sığorta hadisəsi zamanı hesablanmış sığorta haqqının 50%-i dövlət büdcəsi vəsaiti hesabına ödənilməlidir. Lakin bu sahədəki təşviqedici tədbirlərə baxmayaraq, sığorta sistemi aqrar sahədə hələ də çox zəif inkişaf etməkdədir.

Tahir TAĞIYEV

hesablama_sigorta kalkulyator