Yeni mənzillərin satışı ipoteka kreditləri hesabına çoxalacaq

Tarix: 17.07.2015 / 03:11
Bölmə: İqtisadiyyat

İpoteka kreditləri hesabına mənzil sahibi olan insanların sayının artması məqsədilə hökumət tərəfindən həyata keçirilən tədbirlərin sayı artırılır. Belə görünür ki, ipoteka kreditləşməsi ilə həm tikinti sektorunu canlandırmaq, həm də mənzil bazarında olan durğunluğu aradan qaldırmaq əsas hədəfdir. Qeyd edək ki, hazırda proseslərin gedişi ipoteka şərtlərinin dəyişəcəyini və bu məqsədlə ayrılan vəsaitin həcminin əhəmiyyətli dərəcədə artırılacağını göstərir.

Mərkəzi Bankın İdarə Heyətinin sədri Elman Rüstəmov da bu xüsusda maraqlı açıqlamalar verib. Onun sözlərinə görə, Mərkəzi Bank və Maliyyə Nazirliyi ipoteka kreditləşməsinin şərtlərinin sadələşdirilməsi istiqamətində daha çox koordinasiyalı iş görür: "Ölkə başçısı Nazirlər Kabinetinin son iclasında bununla bağlı bir daha öz tapşırıqlarını verdi. Mərkəzi Bank Maliyyə Nazirliyi ilə danışıqları yekunlaşdırıb. Deyə bilərəm ki, Maliyyə Nazirliyi ilə bizim aramızda bir konsensus var". Baş bankir qeyd edib ki, yekun qərar qəbul olunmadığına görə, yalnız gözlənilən yeniliklərin başlıca istiqamətlərini açıqlaya bilər. Onun sözlərinə görə, ilin sonuna kimi dövlət büdcəsindən ipoteka kreditləşməsinin maliyyələşdirilməsinə 200 milyon manat yönəldiləcək. E.Rüstəmov bildirib ki, yeniliklərdən biri də həm sosial, həm də kommersiya ipotekası üzrə faiz dərəcələrinin aşağı salınmasından ibarətdir: "Bundan başqa, əhali daha çox ipoteka kreditlərinin maksimal məbləğinin azlığından şikayət edirdi. Bu səbəbdən vətəndaşlar daha çox təkrar mənzil bazarına üz tutmalı olurdu. Bunu nəzərə alaraq, həm sosial, həm də kommersiya ipoteka üzrə maksimal məbləğləri 2 dəfə artırmağı nəzərdə tuturuq". Mərkəzi Bank rəhbərinin sözlərinə görə, gələn il ipoteka kreditlərinin maliyyələşdirilməsinə daha əhəmiyyətli vəsait yönəldilə bilər və bununla bağlı maliyyə naziri Samir Şərifovla danışıqlar olub. E.Rüstəmov qeyd edib ki, ipoteka kreditləşməsi ölkənin tikinti sektorunun inkişafına güclü təkan verə bilər ki, bu da ümumilikdə iqtisadi inkişafa müsbət təsir edəcək: "Bununla yanaşı, məsələnin sosial tərəfi də var ki, əhalinin mənzil təminatı problemi öz həllini tapacaq".

Beləliklə, verilən açıqlamalardan bəlli olur ki, ipoteka sahəsində köklü yeniliklər gözlənir. Özü də maraq dairəsində olan əsas məsələ məbləği artırılan ipotekanın əsas etibarı ilə yeni mənzillərə yönəldilməsidir. Vəsaitlərin yeni tikintiyə yönəldilməsi tikinti sektorunu da canlandıracaq. Hazırda mövcud olan dövlət ipoteka proqramının iqtisadi səmərəsi azdır. Çünki həmin vəsaitlər hazırda əsasən təkrar bazardakı mənzil alışına yönəldilir. İqtisadi səmərəsinin olmaması ilə yanaşı, proqram daşınmaz əmlak bazarında dəyəri ucuz mənzillər sinfinə aid mənzillərə tələbatı artıraraq, onların qiymətlərinin yüksəlişinə səbəb olurdu. Lakin indi vəziyyət dəyişir. Ekspertlər bildirir ki, ipoteka proqramının daha çox ilkin bazara yönəldilməsi mənzillərin birbaşa tikinti şirkətlərindən alınmasına və tikinti sektoruna hazırkı dövrdə əlavə dəstək verə bilər. Belə olan halda, ipoteka proqramı üzrə ayrılan pullar iqtisadiyyatın real sektoruna yönəldiləcək. Real sektor isə iş yerləri, vergi ödəmələri və iqtisadi inkişafın mənbəyidir. Onu da bildirək ki, dövlət tərəfindən ipoteka proqramı çərçivəsində ilkin bazara, yəni yeni tikililərin alınmasına yönəldilən vəsaitlərin ən azı 20 faizi dövlət büdcəsinə vergi ödəmələri şəklində qayıdacaq.

Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ilin sonuna qədər ipoteka kreditləşməsinə əlavə 200 milyon manat ayrılması nəzərdə tutulur. Sosial ipoteka kreditlərinin büdcədən maliyyələşdirildiyini nəzərə alsaq, bu, kreditləşmə növünə ayrılan vəsaitin həcminin 4 dəfə artırılması deməkdir. Qeyd edək ki, 2015-ci ildə sosial ipoteka kreditlərinə ayrılan vəsaitin həcmi 25 faiz artırılaraq 40 min manatdan 50 min manata çatdırılıb. Ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, sosial ipoteka kreditlərinin güzəştli olduğunu nəzərə alsaq, bu, xüsusən sosial müdafiəyə daha çox ehtiyacı olan təbəqələrin sözügedən vəsaitdən yararlanmasına imkan verəcək: "Bu, ən azı, 5 min ailənin sadəcə sosial ipoteka kreditindən faydalanaraq öz mənzil problemini həll etməsi deməkdir. Eyni zamanda, ipoteka kreditləşməsi aktiv tələb formalaşdırsa da, kreditin mərhələli ayrıldığını və maliyyələşmənin əsasən Bakının 2-ci və 3-cü zonalarına təsir göstərdiyini və əmlak bazarındakı tələbin mövcud səviyyəsini nəzərə aldıqda mənzillərin qiymətində yaxın zamanlarda artımlar proqnozlaşdırılmır".

Bununla yanaşı, hesab olunur ki, ipoteka şərtlərinin dəyişməsi də çox mühümdür. Hazırda vətəndaş ipoteka krediti götürdükdə müvafiq qurumlara 18 adda sənəd təqdim etməlidir. Bu hal prosesin sürətini azaldır, vətəndaşın qarşısında süni maneələrin yaranmasına şərait yaradır və əlavə xərclərə yol açır. Sənədləşmə prosesinin təkmilləşdirilməsi və tələb edilən sənədlərin azaldılması vacibdir. Digər tərəfdən, ipoteka krediti alan vətəndaş, qaydaya görə, alınan əmlakın dəyərinin 20 faizini bəri başdan ödəməlidir. İlkin ödəniş əmlak satıcısının hesabına köçürülür. Proses zamanı yaranan digər xərcləri də nəzərə alanda 50 min manat kredit götürən vətəndaş təxminən 10-12 min manatlıq ilkin ödəniş etməlidir. İlkin ödəniş faizinin müəyyən edilməsi haqqı qanunvericiliklə müvəkkil banklara verilib. Odur ki, bir çox bank ilkin ödəniş məbləğini əmlakın 25 faizi dəyərində müəyyənləşdirir. Bu isə 50 min manatlıq ipoteka krediti üçün ödənməli olan ilkin məbləğin 15-17 min manata qədər artmasına səbəb olur. İlkin ödəniş məbləğinin çoxluğunu bankın öz fəaliyyətini sığortalamaq cəhdi kimi qiymətləndirirlər. Nəticədə gənc ailələr, aztəminatlı ailələr çətinliyə düşür. Bunun aradan qaldırılması zəruri sayılır. Ekspert Vüqar Bayramov da bildirir ki, ipoteka proqramının şərtlərinin təkmilləşdirilməsinə ehtiyac var. İqtisadçının sözlərinə görə, digər mühüm istiqamət isə sosial mənzil fondunun yaradılması ilə bağlıdır. Sosial mənzil fondunun formalaşdırılması aztəminatlı ailələrin mənzil probleminin həlli, tikinti sektorunun dəstəklənməsi ilə yanaşı, əmlak bazarında qiymətlərin tənzimlənməsi baxımından da əhəmiyyətlidir.

Tahir TAĞIYEV