Manat dollardan baha olacaq

Tarix: 24.06.2015 / 02:36
Bölmə: İqtisadiyyat

Məlum olduğu kimi, son devalvasiya prosesindən sonra bankların bir çoxu krediti dollarla verməyə başladı. Həmçinin, əhali banklarda olan əmanətlərinin böyük hissəsini dollara çevirdi. Cari ilin yanvar-aprel aylarının yekunlarına görə, Azərbaycan əhalisinin banklarda olan 7 milyard 717,2 milyon manatlıq əmanətinin 5 milyard 472,2 milyon manatlıq və ya 70,9%-lik hissəsi xarici valyutada yerləşdirilib.

Bu nisbət yanvar ayının yekununda 40%, yanvar-fevralda, devalvasiyadan sonra 62,3%, yanvar-martda isə 65,3% olub. Bundan əlavə, Azərbaycan bank sektoru bu ilin aprel ayında müştərilərə 1,408 milyard ABŞ dolları həcmində nağd dollar kütləsi satıb, eyni zamanda, əhalidən 265,2 milyon dollar alınıb. Nəticədə xalis dollar satışı 1,143 milyard dollar təşkil edib.

Belə dollarlaşma prosesi isə son nəticədə ölkədə dollar bolluğu yaradır və bu halda dolların ucuzlaşması qaçılmaz proses sayılır. Hər halda, banklar tərəfindən atılan ilk addımlar bu xüsusda konkret prosesə start verildiyini göstərir. Söhbət ondan gedir ki, ölkədə fəaliyyət göstərən banklar dollarla qəbul edilən əmanətlərin faiz dərəcələrini aşağı salıb. Bundan öncə bəzi banklar manat və dollar hesablı əmanətlərin illik faizini hətta 14 %-ə qaldırmışdısa, indi dollar əmanətləri üzrə 2-8 %-ə endirib. Əmanət və kreditlərin faiz dərəcəsi müstəqil olaraq banklar tərəfindən müəyyən edilir və hazırkı şəraitdə əmanətlərin dollarlaşması ilə bağlı olaraq banklar ABŞ puluna görə daha çox faiz ödəmək istəmir. Lakin manatla əmanətlərə görə faizlər kifayət qədər yüksəkdir. Bu şəraitdə isə əhalinin manat əmanətlərinə marağı artmağa başlayır. İqtisadçı-ekspert Samir Əliyev də məsələ ilə bağlı bildirir ki, bankların bu son tədbiri dollara əmanət qoyuluşunun artım tempini azalacaq: «Dollar əmanətlərinin faiz dərəcəsinin endirilməsi əmanət qoyuluşlarını azaldacaq. Hazırda əmanətlərin dollarlaşması prosesi yekunlaşmaq üzrədir. Əmanətlərdə dollarlaşma prosesi doyma halına gəlib. Əmanət bazarında əmanətçilər gözləmə mövqeyindədir. Xüsusilə də yeni əmanət qoymaq istəyən və köhnə əmanətinin müddəti çatanlar seçim qarşısındadır: manatla əmanət qoysunlar, yoxsa dollarla.

Fevral devalvasiyasından sonra manatın nisbi sabitliyinin insanlarda panikanı aradan qaldırması ilə yanaşı, manatın taleyi ilə bağlı onlarda müəyyən inam elementləri müşahidə olunur. Üstəgəl, manatla faizin yüksək olması belə əmanətlərin cazibədarlığını artırır. Dolların faizlərinin aşağı salınması isə insanları qaçırdır. Yaxın aylarda manat sabitlik nümayiş etdirsə, əhalinin manat əmanətlərinə yönlənməsi baş verə bilər. Əks halda əhali vəsaitlərini geri çəkməyə üstünlük verəcək».

Ekspert vurğulayır ki, indiki şəraitdə həm əhali, həm də sahibkarlar dollar krediti almaqda maraqlı deyil. Onun sözlərinə görə, Mərkəzi Bank manatın sabitliyini qorumaq tədbirləri çərçivəsində valyuta ehtiyatının müəyyən hissəsini bazara yönəldərək bazardan 4 milyarddan çox manatla vəsait yığıb: «Bunun nəticəsidir ki, pul bazası yanvar-may aylarında 11.5 milyardan 7,6 milyarda qədər azalıb. Həmin vəsaitlər banklar vasitəsilə iqtisadiyyata yönəldilməli olduğu halda, hələ ki, Mərkəzi Bankın sərəncamında qalmaqdadır. Belə vəziyyətdə banklara nə Mərkəzi Bankdan, nə də əmanət şəklində manat daxil olur. Manatsız qalan banklar əmanətçilərə üz tutur. Buna görə də banklar əhalini manatla əmanət qoymağa stimullaşdırmağa məcburdur və əmanətlərin illik faiz dərəcələrinə valyutalar üzrə differensasiyanın tətbiqi qaçılmazdır. Banklar manatla olan əmanətlərin faiz dərəcəsini getdikcə qaldırır, dollarla olan əmanətlərin faiz dərəcəsini isə aşağı salırlar».

İqtisadçı diqqət yetirməklə kredit faizlərində də fərqlər yarandığını müşahidə etməyin mümkün olduğunu söyləyib: «Dollar kreditlərinin faiz dərəcələri ilə manat kreditlərinin faiz dərəcəsi arasında ən azı 4-5% fərq var. Bəzilərində bu rəqəm hətta 10%-ə çatır. Manat kreditləri əvvəlki illə müqayisədə xeyli bahalaşıb. Əvvəlcədən qeyd edək ki, bankların bu addımının əmanət bazarına təsir gücü daha çox faiz dərəcələrinin aşağı salınma səviyyəsindən və prosesə qoşulan bankların sayından asılı olacaq. Hər bir halda, müəyyən təsirləri görə biləcəyik». Beləliklə, baş verənlər dollarlaşma prosesinin artıq sona çatdığını göstərir. Hesab edilir ki, belə vəziyyət dolların kursunun da aşağı düşməsinə rəvac verəcək. Ümumiyyətlə, istisna olunmur ki, bu gedişlə dollar yenidən manata nisbətən daha ucuz olsun. Buna neft amili də təsir göstərir. Xatırladaq ki, neftin dünya bazarında qiyməti Azərbaycan üçün valyuta və maliyyə stabilliyi baxımından olduqca vacibdir. Neftin bahalaşması Azərbaycan iqtisadiyyatı üçün birmənalı şəkildə müsbət təsirlərə malikdir. Özü də bu bahalaşma Azərbaycana dövlət gəlirlərində artıma nail olmaq imkanı verir, bu birmənalı şəkildə dövlət gəlirlərinin artmasına müsbət təsir göstərir. Digər tərəfdən nəzərə alaq ki, manatın stabilliyi üçün ölkəyə daxil olan xarici valyutanın həcmi də mühüm rol oynayır. Bu mənada dünya bazarında neftin qiymətinin yüksəlməsi Azərbaycanda milli valyutanın və maliyyə stabilliyinin qorunması baxımından müsbətdir. Bu həm də manatın dollara nisbətdə məzənnəsinin yüksəlməsini şərtləndirir.