Dörd bankın taleyi sual altında...

Tarix: 24.06.2015 / 03:30
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkənin bank sektorunda real durum burada nizamnamə kapitalı ilə bağlı hələ də bəzi bankların ciddi problem yaşadığını göstərir. Son məlumatlara görə, 4 bank hələ də nizamnamə kapitalı ilə bağlı tələblərə əməl edə bilməyib. Halbuki, ilin əvvəlindən bu xüsusda tələblər yerinə yetirilməli idi. Məlumat üçün bildirək ki, hazırda 23 bankın məcmu kapitalının həcmi 50 milyon manat təşkil edir. Onların da bank kapitalında ümumi çəkisi 28,1 faizdir.

9 bankın məcmu kapitalı 60-100 milyon manata qədərdir. Daha doqquz bankın məcmu kapitalı 100 milyon manatdır. Bunun da bank kapitalında ümumi çəkisi 57,3 faizdir. Dörd bankın isə məcmu kapitalı 50 milyon manata qədərdir. Bu banklar hələ də nizamnamə kapitalı ilə bağlı tələbi yerinə yeterə bilmir. Mərkəzi Bank belə bankların birləşməsində maraqlı olsa da, onlar, hələ ki, bu istiqamətdə heç bir addım atmır.

Ekspertlər bildirir ki, tələblərə əməl etməyən bankların digər banklarla birləşdirilməsinin həyata keçirilməsi vacibdir. Bu, rəqabətin gücləndirilməsi üçün də önəmlidir. Ekspertlər qeyd edir ki, birləşdirmə pozitiv haldır. Digər tərəfdən, bankların birləşdirilməsi onlara olan inamın artması və öhdəliklərin yerinə yetirilməsi baxımından da vacibdir. Bu isə imkan verir ki, banklar öz öhdəliklərini yerinə yetirməkdə çətinlik çəkməsinlər.

Bundan başqa hesab edilir ki, ölkəyə daha çox sayda xarici bankın gəlişinə imkan verilməlidir. Güman olunur ki, ölkədə yerli banklara inamın nisbətən aşağı olması 1990-cı illərin əvvəllərində bank sektorunda müşahidə edilən müflisləşmənin hələ də tam olaraq unudulmamasının nəticəsidir. Eyni zamanda, bəzi hallarda yerli bankların öz öhdəliklərini yerinə yetirməsi ilə bağlı müəyyən çətinliklərinin olmasıdır. Ümumiyyətlə, yerli bankların bir qismində hələlik bankçılıq ənənəsi tam olaraq formalaşmayıb. Bu arada qeyd edək ki, bank sektorunda daha bir xarici bankın fəaliyyətinə start verilir. Söhbət gələn həftədən etibarən fəaliyyətə başlayacaq «Ziraat Bank Azərbaycan» ASC-nin ilk filialından gedir. Filial fəaliyyət göstərmək üçün tam hazırdır. Xatırladaq ki, Azərbaycan Mərkəzi Bankının İdarə Heyətinin 2014-cü il dekabr ayının 30-da verdiyi qərarla «Ziraat Bank Azərbaycan» ASC-yə bank lisenziyası verilib.

Bank 50 milyon manatlıq nizamnamə kapitalı ilə fəaliyyətə başlayacaq. «Ziraat Bank Azərbaycan» ASC Azərbaycanda 45-ci bankdır. «Ziraat Bank Azərbaycan» ASC faizsiz bankçılıq prinsiplərinə söykənən islam bankçılığı üçün lisenziya alıb. Türkiyənin Bankçılıq Tənzimləmə və Nəzarət Təşkilatı (BDDK) bunun üçün müvafiq lisenziya verib. Ekspertlər hesab edir ki, bütün bunlar bank sektorunda rəqabəti gücləndirməklə yanaşı, islam bankçılığının təşəkkülündə də mühüm rol oynayacaq.

Qeyd edək ki, ölkədə islam bankçılığının tətbiqi hələ də istənilən səviyyədə reallaşmayıb. Halbuki, biznes kreditləşməsinin inkişafı baxımından bu olduqca mühümdür. Xatırladaq ki, islam bankçılığı ilə kommersiya bankı arasındakı mühüm fərq məhz biznes kreditlərindədir. Ənənəvi kommersiya bankı müəyyən məbləği kredit kimi verdikdən sonra həmin məbləği və hesablanmış faizləri geri almağı nəzərdə tutur. Əsas məbləğ və faizləri hər hansı səbəbdən geri ala bilmədikdə kommersiya bankı müştərinin əlindən əvvəlcədən nəzərdə tutulmuş girovu alır.

İslam bankçılığı isə biznes krediti verdikdə şərik kimi çıxış edir. Müştəri islam bankçılığının kreditindən istifadə edərək nəzərdə tutduğundan daha çox gəlir əldə edirsə, banka da müvafiq olaraq daha çox pay ödəməli olur. Yox, daha az qazanırsa, banka da müvafiq olaraq az ödəməli olur. Müştəri üçün islam bankçılığının biznes kreditlərindəki üstünlük ondan ibarətdir ki, biznes uğurlu alınmasa və krediti qaytarmaq mümkün olmasa, islam bankçılığı geriyə heç nə tələb etməyəcək.

İpoteka məsələsində də bu bankçılıq müəyyən üstünlüklər vəd edir. Hazırda mövcud ipoteka şərtləri heç də bütün vətəndaşların ondan istifadə edərək mənzil sahibi olmasına imkan vermir. Lakin islam bankçılığı şəraitində bu istiqamətdə tamamilə yeni proseslərə start verilməsi gözlənir. İslam bankçılığında mənzillər öncədən bank tərəfindən alınır və sonradan icarə qaydasında müştərilərə satılır. Şəriət qaydaları ilə verilən ipotekada ilkin ödənişin olduğunu deyən ekspertlər onu da bildirir ki, burada ilkin ödəniş məbləği daha aşağıdır. Məhz bu da islam ipotekasına Azərbaycanda böyük marağın yaranacağını istisna etmir.

Bilindiyi kimi, hazırda banklarda kredit faizləri yüksəkdir və bu da narazılığa səbəb olur. İslam bankçılığı isə bu durumu aradan qaldıra bilər. Digər tərəfdən, islam bankçılığı çərçivəsində lizinq xidməti, qiymətli kağızlar məhsulu təklif olunur. Eyni zamanda sığorta sistemi də mövcuddur. Hər halda, bu bançılıq növünə ölkədə böyük maraq olması gözlənir.