Dollar əmanətləri bankları bürüdü

Tarix: 17.06.2015 / 02:42
Bölmə: İqtisadiyyat

Məzənnəsi tez-tez dəyişən ABŞ dollarına hələ də böyük maraq olduğu müşahidə edilməkdədir. Eyni proses Azərbaycanda da gedir. Məsələn, cari ilin yanvar-aprel aylarının yekunlarına görə, Azərbaycan əhalisinin banklarda olan 7 milyard 717,2 milyon manatlıq əmanətinin 5 milyard 472,2 milyon manatlıq və ya 70,9%-lik hissəsi xarici valyutada yerləşdirilib. Bu nisbət yanvar ayının yekununda 40%, yanvar-fevralda, devalvasiyadan sonra 62,3%, yanvar-martda isə 65,3% olub.
Yəni dollarla yerləşdirilən əmanətlərin miqdarı artır.
Bundan əlavə, Azərbaycan bank sektoru bu ilin aprel ayında müştərilərə 1,408 milyard ABŞ dolları həcmində nağd dollar kütləsi satıb, eyni zamanda, əhalidən 265,2 milyon dollar alınıb. Nəticədə xalis dollar satışı 1,143 milyard dollar təşkil edib. Aprel ayının 1-i ilə müqayisədə xalis satışda artım 228,7 milyon dollar və ya 25% olub. Ötən ilin analoji dövrü ilə müqayisədə isə bu göstərici 580,7 milyon dollar və ya 2 dəfədən çox artıb. Qeyd edək ki, bu ilin martında banklar tərəfindən 153,5 milyon dollar alınıb, 1,067 milyard dollar satılıb, xalis satış isə 914,01 milyon dollar olub. Məlumat üçün bildirək ki, 2015-ci ilin yanvar-aprel aylarında Azərbaycan banklarının toplam nağd dollar alışı 1,004 milyard dollar, satışı 6,479 milyard dollar, xalis satış isə 5,475 milyard dollar təşkil edib. Bu, keçən ilin analoji dövrünə nisbətən 3,17 milyard dollar və ya 2,4 dəfə çoxdur. Beləliklə, səslənən rəqəmlər əhalinin dollara marağının hələ kifayət qədər yüksək olduğunu göstərir. Kredit qoyuluşunda isə dollar mövqeyini yüksəldə bilib. Lakin Mərkəzi Bank dekabr-mart aylarında intervensiya vasitəsilə bazardan yığdığı manat kütləsini yenidən bazara qaytarmaqda maraqlı görünmür. Səbəb inflyasiyaya dəstək verməməkdir. Banklar risq səviyyəsinin yüksək olması səbəbindən dollar vəsaitlərini manata çevirib iqtisadiyyata yönəltməkdə maraqlı görünmürlər.
Bu şəraitdə bəzi ekspertlər hesab edir ki, Mərkəzi Bank əlində olan təsir alətləri vasitəsilə xarici valyutada kreditlərin verilməsini limitləşdirməli, bununla da bankları milli valyutada kredit verməyə vadar etməlidir. Bir sıra ölkələrdə belə limitlər tətbiq edilir. Məsələn, Cənubi Koreya və Tayvan yerli şirkətlərə daxili istifadə üçün xarici valyutada kreditlərin verilməsinə məhdudiyyət tətbiq edib. Tələblərə görə, dollar krediti götürmək istəyən müəssisənin xarici fəaliyyəti və ya xarici gəlirləri olmalıdır. Kosta-Rikada Mərkəzi Bank xarici valyutada olan orta və uzunmüddətli maliyyə mənbələri üçün 15 faizlik məcburi ehtiyat norması yaratmağı tələb edir. Bu isə bankları xarici valyutada resurs cəlb etməyə maraqsız edir. Eyni zamanda xarici valyutada olan aktivlər üzrə kapital tələbinin artırılması valyuta kreditləşməsini məhdudlaşdırır. Türkiyə xarici valyutada verilən istehlak kreditlərinə məhdudiyyətlər tətbiq edir. Bu fonda təkliflər irəli sürülür ki, Mərkəzi Bank, Türkiyədə olduğu kimi, xarici valyutada verilən istehlak kreditlərinə məhdudiyyətlər tətbiq etməklə əhalinin manat kreditinə çıxışını artıra bilər. Bu zaman bütün növ ipoteka kreditlərinin birmənalı olaraq milli valyutada verilməsi nəzərdə tutulmalıdır. Digər tərəfdən, əhaliyə ancaq dollar krediti verən bank sektoru gələcəkdə ciddi problemlərlə üzləşə bilər. Onu da bildirək ki, dollarlaşma prosesinin hələ də geniş vüsət almasına baxmayaraq, Mərkəzi Bank prosesi nəzarətdə saxlayır. Hətta bir neçə gün əvvəl verilən açıqlamaya əsasən, bankın valyuta rezervlərində son 7-8 ay ərzində ilk dəfə artım qeydə alınıb. Mayın sonunda bankın valyuta ehtiyatları aprel ayına isbətən 42,9 milyon dollar artaraq 8 milyard 430 milyon dollar təşkil edib. Bununla da uzun müddətdən bəri ilk dəfədir ki, Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatlarında azalma tendensiyası dayanıb, onu artım tendensiyası əvəz edib.
Düzdür, valyuta ehtiyatlarının artımı ötən aylardakı azalma ilə müqayisədə hələlik cüzi hesab oluna bilər. Lakin prosesin davamlı xarakter alması gözlənir. Belə vəziyyət manata təzyiqlərin azalmasının da göstəricisi sayılır. Hazırda əhali tərəfindən dollara marağın yüksək olmasının səbəbi isə, ekspertlərə görə, avro amili ilə bağlıdır. Avro dəyərdən düşdükcə dolların kursu yüksəlir. Lakin təhlilçilər bu prosesin müvəqqəti xarakter aldığını bildirir. Avropa iqtisadiyyatında artım avronun yenidən bahaşmasını zərurətə çevirir. Digər tərəfdən, artıq ABŞ özü də ixracının artımı üçün dolların kursunda zəifləmənin olmasını istəyir. Məhz belə vəziyyət dolların yaxın tezlikdə kursunun aşağı düşəcəyini göstərir. Bu halda Azərbaycanda da dolların kursunun azalması proqnozlaşdırılır və bu şəraitdə əhali daha çox dolları satmağa meylli olacaq.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...