Köhnə ipoteka şərtləri yerini yenilərə vermək istəmir

Tarix: 13.06.2015 / 04:00
Bölmə: İqtisadiyyat

Mövcud ipoteka şərtlərinin insanların mənzil ehtiyacının ödənilməsində lazımi rol oynamadığna dair bu vaxta qədər kifayət qədər deyilib. Elə bu səbəbdəndir ki, ipoteka şərtlərinin dəyişdirilməsi uzun müddətdir gündəmdədir. Müvafiq dövlət qurumları da şərtlərin dəyişdirilməsini vacib hesab edir. Artıq şərtlərin dəyişdirilməsini özündə ehtiva edən layihə də hazırdır. Sadəcə, onun nə zaman icraya yönəldiləcəyi hələ dəqiq bəlli deyil.
İndiki ipoteka şərtləri isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ev tələbatının ödənilməsində az effektlidir. Həmçinin, ipotekaya ayrılan məbləğ də yüksək hesab oluna bilməz. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, cari il mayın 1-nə Azərbaycan İpoteka Fondunun (AİF) vəsaitləri hesabına ipoteka kreditləşməsinin həcmi 34,9 milyon manat təşkil edib və bu, ötən ilin analoji dövrünün göstəricisindən 16,9% və ya 7,1 milyon manat azdır. Mərkəzi Bankın məlumatına əsasən, aprel ayında dövlət büdcəsindən AİF-ə 2,8 milyon manatlıq vəsait ayrılıb. Bu ilin yanvar-aprel aylarında AİF 21,9 milyon manat məbləğində krediti təkrar maliyyələşdirib. İki aylıq fasilədən sonra apreldə fondun 8 milyon manat həcmində istiqrazları yerləşdirilib. Bu günlərdə isə daha 5 milyon manatlıq istiqraz yrləşdirilib. Lakin ipoteka kreditləşməsi üçün bu məbləğlər azdır. Hesab olunur ki, İpoteka Fondu digər mənbələrdən də maliyyə cəlb etməlidir. Hazırda İpoteka Fondunun maliyyələşməsi iki mənbə hesabına baş verir. Bunlar dövlət vəsaitləri və istiqrazlar vasitəsilə həyata keçirilən mənbələrdir. Xarici ölkələrdə, Avropa və ABŞ-da isə İpoteka Fondunun maliyyə mənbələri daha çoxdur. Bu ölkələrdə sığorta şirkətləri, fərdi şəxslər də bəzən ipoteka kreditləşməsinə vəsait ayırır. Bunun da nəticəsində həmin ölkələrdə İpoteka Fondunun sərəncamında daha çox vəsait toplanır.
Qeyd edək ki, ipoteka sistemi haqqında qanun İpoteka Fonduna gəlir mənbələrinin fərqləndirilməsi və Fondun müxtəlif maliyyə mənbələrindən istifadə etməsinə icazə verməsinə, o cümlədən institusional investorların cəlb edilməsilə bağlı tələblərinə baxmayaraq, hələ də sözügedən fond müxtəlif, çoxsaylı maliyyə mənbələrindən istifadə etmir. Halbuki, İpoteka Fondunun kifayət qədər maliyyə mənbələrini cəlb etmək imkanı var. Məsələn, Fond prosesə sığorta şirkətlərini cəlb edə bilər. Bununla bağlı xüsusi təlimat da mövcuddur. Lakin hələ də bu reallaşmayıb. Qonşu Rusiyada isə sığorta şirkətləri İpoteka Fondunun maliyyələşməsinə cəlb olunub. Ekspertlərə görə, İpoteka Fondu istiqrazların yerləşdirilməsi mexanizminə də yenidən baxmalıdır. Azərbaycanda təklif edilən istiqrazlar adi istiqrazlardır. Ona görə də investorları ciddi şəkildə cəlb etmir. Bu səbəbdən adi istiqrazlardan uduşlu istiqrazlara keçilməsinə ehtiyac var.
İpoteka ilə bağlı daha bir problem bankların öz təklif etdikləri belə kreditlərdir. Dövlətin ayırdığı ipotekadan fərqli olaraq, banklar daha yüksək faiz və ilkin ödənişlə ipoteka təklif edir. Özü də son günlərdə ipoteka krediti təklif edən bankların əksəriyyəti bu aydan ilkin ödəniş məbləğini artırmağa başlayıb. Əvvəllər adi və sosial ipoteka krediti təklif edilən zaman mənzil qiymətinin 20 faiz həcmində ilkin ödəniş tələb edilirdisə, indi bu göstərici əksər banklarda ən azı 2 dəfə artırılıb. İpoteka krediti götürmək istəyənlərdən alınan evin qiymətinin ən azı 40 faizi həcmində ilkin ödəniş tələb edilir. Banklar ilkin ödəniş məbləğini artırmaqla, xüsusən də bu ilin fevralında baş verən devalvasiyadan sonra risqlərini minimumlaşdırmağa çalışırlar. Ekspert Vüqar Bayramov bildirib ki, risq menecment baxımından bankların mövqeyini anlayışlı qarşılamaq olar: "Amma məsələ ondadır ki, ipoteka proqramı sosial təşəbbüs olduğu üçün burada, risqlərin idarə edilməsi ilə yanaşı, aztəminatlı ailələrin mənzil probleminin həllinə yardımçı olmaq da əhəmiyyətlidir. Xüsusən də dövlət büdcəsindən ayrılan vəsaitlə təklif olunan sosial ipoteka kreditləri təqdim edilən zaman bankların yüksək məbləğdə ilkin ödəniş tələb etməsini anlayışla qarşılamaq mümkün deyil. Eyni zamanda, adi ipoteka istiqrazları yerləşdirilən Dövlət İpoteka Fondunun öhdəlikləri milli valyuta ilə olduğundan, bankların manatla verilən kreditlərin gələcək dəyərindən ehtiyatlanması qəbuledilən deyil. Praktik olaraq, ilkin ödəniş məbləğinin artırılması aztəminatlı ailələrin ipoteka proqramından faydalanmasında çətinliklər yaradır. Bu o deməkdir ki, 60 min manatlıq mənzil almaq istəyən şəxs ən azı 24 min manat ilkin ödəniş etməlidir".
Ekspert qeyd edib ki, bu məbləğdə ödəniş etmək bir çox ailələr üçün heç də asan deyil: "Bəs, problemi necə həll etməli? Aydındır ki, özəl bankların risq menecement siyasətinə inzibati müdaxilə arzuolunan deyil. Çünki risqi paylaşan və öhdəliklərə nəzarət edən bütün hallarda banklar olduğu üçün maliyyə məsuliyyətini də özləri daşıyırlar. Amma həm adi, həm sosial ipoteka kreditləri bankların daxili yox, qismən deyil, hətta bütövlükdə kənar mənbələr hesabına təklif edildiyi üçün Mərkəzin Bankın prosesə müdaxiləsi nəinki mümkündür, hətta vacibdir. Bu baxımdan, ipoteka qanunvericiliyinə dəyişiklik edilməsi və ilkin ödənişlər üçün minimum deyil, maksimum limitlərin müəyyənləşdirilməsinə ehtiyac var. Yəni Mərkəzi Bank "qiymət tavanından" istifadə etməklə prosesi tənzimləyə bilər. Bu zaman qanunvericiliyə edilən dəyişikliklə sosial ipoteka kreditləri üçün maksimum 20, adi ipoteka kreditləri üçün isə ən çox 25 faiz ilkin ödənişin tələb edilməsi kimi müəyyənləşdirilə bilər. Bu halda alınan evin qiyməti 60 min manatdırsa, o zaman banklar ilkin ödəniş məbləği üçün ən çoxu 12 min manat tələb edə bilər. Bu zaman isə banklar artıq qanunla müəyyənləşdirilən faiz limitindən artıq ilkin ödəniş tələb edə bilməyəcək. Adi ipoteka kreditləri üzrə faiz dərəcələrinin ölkə üzrə inflyasiya səviyyəsindən çox olduğunu nəzərə aldıqda banklar sözügedən ipoteka kreditlərini təklif etməklə bu proqram üzrə gəlirlilik səviyyəsini saxlaya biləcək. Eyni zamanda, qanunvericiliyə uyğun olaraq, Dövlət İpoteka Fondunun yanında İpoteka Zəmanət Fondunun formalaşdırılması və aztəminatlı gənc ailələr üçün ilkin ödəniş məbləğinin sözügedən fond tərəfindən qarşılanmasına da ehtiyac var". Lakin əksər ekspertlər bu qənaətdədir ki, əslində ipoteka şərtlərinin dəyişdirilməsi prosesi tezləşməlidir. Əks halda insanların kütləvi şəkildə ipoteka kreditləşməsindən istifadə etməsi mümkün olmayacaq.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...