Mənzil bazarında böyük durğunluq başladı

Tarix: 20.05.2015 / 03:37
Bölmə: İqtisadiyyat

Daşınmaz əmlak bazarında son vəziyyət burada hələ də aktivliyin xeyli aşağı olduğunu göstərir. Maraq doğuran bu vəziyyətin nə qədər davam edəcəyi, alıcı fəallığının nə zaman yüksələcəyidir. Məsələ ilə əlaqədar ekspertlər tərəfindən fərqli fikirlər səslənməkdədir. Hesab edilir ki, indiki durum ilk növbədə mənzillərin qiymətinin aşağı düşməsinə gətirib çıxaracaq.

Yeri gəlmişkən bildirək ki, aprel ayı üzrə müşahidələr artıq təkrar yaşayış mənzil bazarında satışa təklif olunan yaşayış mənzillərinin hər kvadratmetrə görə hesablanmış orta təklif qiymətinin 1796 dollardan 1689 dollara, milli valyuta ilə isə 1886 manatdan 1770 manatadək ucuzlaşdığını göstərir.

Qeyd olunur ki, aprel ayında alıcılıq qabiliyyətinin zəifləməsi müşahidə edilib və bu da, öz növbəsində, qiymətlərin azalmasına gətirib çıxarıb. Digər tərəfdən, hazırda ölkədə yaşayış mənzillərinin qiymətlərinin ən yüksək səviyyədə olması alıcılıq qabiliyyətinə mənfi təsirini göstərir. Eyni sözləri ilkin mənzil bazarı barədə də söylmək mümkündür. Hazırda bazarda likvidlik çox aşağı səviyyədədir, bu isə mənzil satışında durğunluğa işarə edir. Hesab edilir ki, bazara hazırda müxtəlif amillər təsir göstərir. «Value ans Sources» konsaltinq şirkətindən Rəşad Əliyev qeyd edir ki, burada Mərkəzi Bank və bank sektorunun da prosesə təsiri var: «Qəribə görsənsə də, hələ heç vaxt daşınmaz əmlak bazarındakı durum Mərkəzi Bankın və kommersiya banklarının addımlarından bu qədər asılı vəziyyətə düşməyib. Dövlət ipoteka proqramının genişləndirilməsində qətiyyətli addımların olmaması, Mərkəzi Bank tərəfindən pul-kredit siyasətində manat kütləsinin sıxılması, kommersiya bankları tərəfindən manat kreditlərinin məhdudlaşdırılması daşınmaz əmlak bazarına kapital axınını məhdudlaşdırıb. Bu isə bazarda nəinki canlanmanın yaranmasına, hətta bazarın boğulmasına təsir edir». Onun sözlərinə görə, milli valyutalar ciddi devalvasiyaya uğrayanda qiymətlər qalxır: «Daşınmaz əmlak bazarında da belə olur, bizdə də belə olmalı idi. Niyəğ Cavab çox sadədir. Çünki əmanətlərdə və əllərdə külli miqdarda dollarlar var və onların nominal dəyəri manatla 33% artıb. Yəni Azərbaycan vətəndaşlarının devalvasiya nəticəsində manat ifadəsində likvid akrivlərdəki ümumi kapitalı orta hesabla 15% artıb. Ümumi iqtisadiyyat üzrə əmanət normasını sabit saxlasaq, belə çıxır ki, daşınmaz əmlak bazarına potensial olaraq yönələ bilən kapitalın manat ifadəsi artıb. Bu amil devalvasiyadan sonra manat ifadəsində ən aşağısı 10%-lik qiymət artımına səbəb olmalı idi. Ancaq bazarda mövcud olan gözləmə mövqeyi qiymət artımına imkan vermədi».

Bundan əlavə, belə fikirlər də səslənir ki, neftin qiyməti də əmlak bazarında tələbatın azalmasına və qiymətlərin aşağı düşməsinə səbəb olmaqdadır. Ümumiyyətlə, neftin qiyməti ilə daşınmaz əmlak arasında daim əlaqə olub. Təhlillər göstərir ki, neftin qiyməti enəndən az sonra daşınmaz əmlak bazarında da ucuzlaşma qeydə alınır. MDB-dən, xüsusən də Rusiyadan Azərbaycana göndərilən vəsaitin azalması da mənzil bazarında aktivliyin müəyyən qədər enişinə və beləliklə qiymətlərin düşməsinə rəvac verir. Hazırda mənzil bazarında aktiv fəaliyyətini davam etdirməkdə maraqlı olan tikinti şirkətləri də satış tempinin qorunması üçün qiymətləri nisbətən aşağı salır. Eyni zamanda, tikinti şirkətlərinin bir çoxu öz daxili imkanları hesabına mənzillərin kreditlə satışını həyata keçirir. Lakin ekspertlər hesab edir ki, mənzillərin qiyməti əhəmiyyətli dərəcədə ucuzlaşmayana qədər daşınmaz əmlak bazarında istənilən aktivlik müşahidə edilməyəcək. Mütəxəssislərin fikrincə, mənzil bazarında satışda azalma tendensiyasının payızadək davam etməsi mümkündür. İqtisadçı Vüqar Bayramov da hesab edir ki, əmlak bazarında tələb kəskin azaldığı üçün real satış qiymətində enmələr müşahidə edilir: «Bazarda alıcıların sayı az olduğu üçün, praktik olaraq, qiyməti satıcıdan daha çox ev alan diqtə edir. Məsələn, bizim monitorinqlər göstərir ki, mənzilini son qiymət olaraq 125 min manata təklif edən satıcı real alıcı olduğu halda hətta 110 min manata da razılaşır. Bu isə təklif qiyməti ilə real satış qiyməti arasında kəskin fərqin olmasından xəbər verir. İkincisi, Rusiyaya tətbiq edilən sanksiyaların qüvvədə qalması şimal qonşumuzda yaşayan azərbaycanlıların Bakının mənzil bazarına tələbini azaldıb. Əksinə, onların bir qismi Azərbaycandakı əmlakını sataraq qiyməti daha çox ucuzlaşmış Rusiya və Ukrayna şəhərlərində mənzil almağa üstünlük verir».

İqtisadçı hesab edir ki, qlobal iqtisadi çətinliklə bağlı olaraq nəinki Azərbaycanda, eləcə də bütün qonşu ölkələrdə vətəndaşlar daha çox yığıma üstünlük verir, bu isə mənzillərə tələbi azaldıb:»Neftin dünya bazar qiymətinin aşağı düşməsi ölkə ixracatının azalmasına və bununla da pul dövriyyəsində valyutanın payının məhdudlaşmasına səbəb olub. Nəhayət, Bakıda mənzillərin qiymətinin son illər kəskin artması, praktik olaraq, qiymətlərin tavana dirənməsinə səbəb olub. Bu isə o deməkdir ki, mənzil bazarında yaxın aylar üçün qiymət artımları gözlənilmir».