Rus rublu bütün dünyanı şoka salıb

Tarix: 20.05.2015 / 03:30
Bölmə: İqtisadiyyat

Son bir ayda şimal qonşumuzun milli valyutası daha sürətlə bahalaşmağa başlayıb. Hətta iş o yerə çatıb ki, Rusiya maliyyə dairələri də rublun dəyərinin sürətlə artmasından ciddi şəkildə narahatdır. Elə bu səbəbdən Rusiya Mərkəzi Bankı ölkənin valyuta bazarında vəziyyəti normallaşdırmaq məqsədilə rublun intervensiyası ilə bağlı qərar qəbul edib.

Artıq mayın 14-dən etibarən Mərkəzi Bank daxili valyuta bazarına xarici valyutanın alışı istiqamətində müdaxilə edərək beynəlxalq valyuta ehtiyatlarını möhkəmləndirməyə başlayıb. Mərkəzi Bankın bəyanatına görə, valyuta alışı kiçik miqdarlarla həyata keçirilir ki, bazarda rublun məzənnəsinə ciddi təsir olmasın: «Bazarda hər hansı kəskin dəyişiklik hiss edilərsə, qərarımızı çevik korrektə edəcəyik». İntervensiyanın gündəlik 100-200 milyon dollar ekvivalentində həyata keçirildiyi bildirilir. Beləliklə, ölkənin baş bankı bazardan dollar alır ki, rublun məzənnəsi aşağı düşsün. Qeyd edək ki, hazırda Mərkəzi Bankın valyuta ehtiyatları 358,5 milyard ABŞ dolları həcmindədir. Son 12 ayda ehtiyatlar 123 milyard dollar azalıb. Hazırda Qərbin sanksiyaları və neftin qiymətinin ucuzlaşması səbəbindən keçən il 40 faiz ucuzlaşan rus rublu bu il yenidən güclənməyə davam edir. Artıq bir dollar 48 rubla qədər ucuzlaşıb. Ancaq milli valyutanın bahalaşması heç də ölkədəki iqtisadi böhranın başa çatdığı anlamına gəlmir. Elə buna görə də ticarətdə hələlik diqqətçəkən canlanma yoxdur. Bu isə daha çox Rusiyada ticarətlə məşğul olan soydaşlarımızı narahat edir. Rusiyada böhranın nə qədər davam edəcəyi isə hələ bilinmir. Hökumətin proqnozuna görə, böhran iki il davam edəcək, lakin bəzi ekspertlər bu durumun 10 ilə qədər sürə biləcəyini deyir. Belə vəziyyət, şübhəsiz ki, Azərbaycanla Rusiya arasında ticarət dövriyyəsinə təsir göstərə bilər. Düzdür, rubl möhkəmlənəcəyi təqdirdə, Azərbaycandan Rusiyaya daha çox məhsul göndərilməsi gözlənir. Rubl isə daha da möhkəmlənəcək. Rusiyalı ekspert, sərmayələr üzrə mütəxəssis Vladimir Tsuprov bildirir ki, hazırda Rusiyada hər kəs dollar satır, alan isə yoxdur. Bu isə Rusiyada rublun daha da möhkəmlənməsinə səbəb olur. Onun sözlərinə görə, nəzəri hesablamalar göstərir ki, bu gün 1 dollar 70 rubla bərabər olmalı idi, amma hazırda 1 dolların dəyəri 48 rubl ətrafında dəyişir. Yaxın aylarda Rusiyada dollara tələbatın artacağı da gözlənilmir. Çünki əhalinin istehlak səviyyəsinin düşməsinə uyğun olaraq idxal səviyyəsi də aşağı düşüb. Qeyd olunduğu kimi, Rusiyada vəziyyətin düzəlməsi və rublun bahalaşması Azərbaycan bazarına da müsbət təsir edir. İlk olaraq bu, Rusiyaya ixracatı stimullaşdırır, Azərbaycan mallarının satılmasını rentabelli edir. İkincisi, Rusiya bazarında əmlakın bahalaşması soydaşlarımızı Bakıda əmlak almağa meylləndirir.

Rubl möhkəmləndikcə bu proses daha dinamik xarakter alacaq. Çünki rublun dollara nisbətən güclənməsinin başlıca amillərindən biri neftin bahalaşmasıdır. Təhlilçilər isə neftin qiymətinin bahalaşacağıın bildirir. Digər tərəfdən, son vaxtlar rusiyalılar nağd xarici valyutadan azad olur. Rusiya Bankının məlumatına görə, vətəndaşlar 2014-cü illə müqayisədə daha az valyuta alıb. Halbuki, ötən il noyabr-dekabr aylarında rublun kursu sürətlə zəifləyəndə çoxları xarici valyuta alırdı. Kurs stabilləşdikdən sonra əhali mövqeyini dəyişdi. Ekspert Andrey Koçetkov bildirir: «Valyuta alanlar öz əmanətlərini dəyişmə məntəqələrinə apardılar, ona görə də belə dinamika müşahidə edirik». «Nord-kapital» investisiya qrupunun baş təhlilçisi Sergey Alin rublun hazırkı möhkəmlənməsini valyuta bazarında ümumi psixoloji əhval-ruhiyyə ilə əlaqələndirir: «Valyuta böhranından artıq bir neçə ay keçib, insanlar görür ki, az-çox sakitlikdir, ona görə də sakitləşiblər». Rusiya İqtisadi İnkişaf Nazirliyində rublun məzənnəsinin bundan sonra da möhkəmlənməsinin mümkünlüyünü gözlədiklərini bildiriblər. Burada hesab edirlər ki, devalvasiya və inflyasiya ovqatları əsasən sona yetməkdədir. Nazirlik tərəfindən hazırlanmış sosial-iqtisadi inkişafın yeniləşdirilmiş proqnoz layihəsində 2015-ci ilin payızından rublun möhkəmlənməsinin daha sürətli olacağı ehtimal edilir. Qərb tərəfindən tətbiq olunan sanksiyaların tədricən ləğv edilməsi dolları 40 rubla qədər ucuzlaşdıra bilər. Lakin Rusiya hökuməti rublun bu qədər də möhkəmlənməsini istəmir. Hökumətin bu prosesi idarə edə biləcəyi isə asan görünmür.