Dünya ticarətində dolların hökmranlığına son qoyulur?

Tarix: 22.04.2015 / 04:20
Bölmə: İqtisadiyyat

Dollar və avronun məzənnəsilə bağlı tez-tez yaşanan dəyişikliklər indi bu valyutalara əvvəlki inamın qalmadığını göstərir. Həmçinin, müəyyən maraqlı dairələrin bu valyutaların kursundan iqtisadi təzyiq metodları kimi istifadə etməsi də avro və dollara ehtiyatlı yanaşanların sayını artırıb. Bu xüsusda yenidən gündəmə gələn məsələlərdən biri də çoxvalyutalı sistemin yaradılmasıdır.
Hazırda bu məsələyə şimal qonşumuzun daha çox maraq göstərməsi müşahidə olunur. Rusiya baş nazirinin müavini Arkadi Dvorkoviç qeyd edir ki, Moskva çoxvalyutalı dünyanın yaranacağına ümid edir. Onun sözlərinə görə, bu məsələdə Beynəlxalq Valyuta Fondunda islahatlara maneə yaradan yeganə şey ABŞ-ın mövqeyidir: "Biz əsas liderlərin real güclərinin dəyişdiyi qəribə dünyada yaşayırıq. 50 il bundan öncə bir ölkənin rəqabətliliyini müdafiə etmək üçün yaradılmış institutlar dünya iqtisadiyyatına ağır zərbə vurur. Amerika qanunları Avropa və Asiyanın bankları üçün ziyanlıdır". Maliyyə məsələləri üzrə analitik Sergey Suverov isə bildirir ki, dollarla yanaşı bir neçə yeni valyuta dünya bazarlarına daxil olarsa, bunun digər ölkələrin pulları, o cümlədən rubl üçün müsbət təsirləri ola bilər: "Yeni valyuta yaranarsa, Rusiya Mərkəzi Bankı öz valyuta ehtiyatlarını daha yaxşı diversifikasiya etməyi bacaracaq. Bununla yanaşı, rublun məzənnəsini müəyyən etmək asanlaşacaq. Beynəlxalq hesablamalarda müxtəlif valyutalardan istifadə əmtəə dövriyyəsinin dinamikasını yaxşılaşdıracaq. Çünki əməliyyatlar daha şəffaf olacaq və başqa valyutaları dollarla əvəzləməyə ehtiyac qalmayacaq. Bu gün dolların kursu başqa valyutalara nisbətdə güclənib. Bu proses də multivalyuta üçün üstünlük təşkil edir".
Qeyd edək ki, son maliyyə böhranından sonra dünya valyutası qismində dollardan imtina edilməsi və bir neçə valyutadan ibarət valyuta səbəti yaradılması fəal müzakirə olunur. Bir sıra dövlətlər alqı-satqı əməliyyatlarında ödəniş vasitəsi olan dolları bir sıra valyutalardan ibarət səbətlə əvəz etmək niyyətlərini gizlətmirlər. Bu gün üçün dünya valyutası qismində dollara alternativ olaraq avro, Yaponiya iyenası və Çin yuanının adı hallanır. Avro artıq sınaqdan çıxmış regional valyutadır. İyena və yuan isə dünyada ən böyük valyuta ehtiyatına malik Yaponiya və Çinin milli valyutasıdır. Hazırda dünya maliyyə dövriyyəsində avronun payı ancaq dollardan geri qalır. Hətta Avropa Birliyinə daxil olmayan bir çox ölkələrdə ixracın əsasını avro təşkil edir. Bu və digər valyutalardan ibarət yeni çoxvalyutalı sistemin yaradılmasını isə ekspertlər tamamilə mümkün sayır. O da qeyd olunur ki, yeni sistemdə avro ilə yanaşı daha bir neçə valyutanın olması vacibdir. Çünki dünyanın mərkəzi bankları vahid Avropa valyutasının dəyərdən düşməsindən ehtiyat edərək özlərinin valyuta ehtiyatlarında avronun payını azaldırlar. Beynəlxalq Valyuta Fondunun məlumatına görə, dünyanın mərkəzi banklarının valyuta ehtiyatlarında avronun payı keçən ilin bütün kvartallarında azalaraq ilin sonunda 22,2 faiz təşkil edib. Halbuki, 2009-cu ildə bu göstərici 28 faiz idi. Bu mənada digər valyutaların da beynəlxalq ticarətdə dövriyyəyə daxil edilməsi zəruri sayılır. Beləliklə, indiki şəraitdə bir sıra ölkələr dünya iqtisadiyyatını avro və dolların dominantlıq etdiyi modeldən, bir çox regional valyutaların və regional texniki zonaların formalaşdırılması modelinə keçidini sürətləndirən layihələri dəstəkləyirlər. Artıq bu gün dünyada mərkəzi banklar arasında öz milli valyutalarının mübadilə təcrübəsi geniş inkişaf edir. Düzdür, hazırda ABŞ Beynəlxalq Valyuta Fondu və Dünya Bankı ilə prosesə əngəl yaradır. Lakin Çinin rəhbərliyi ilə qurulan Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankı bu məsələdə ABŞ-ın mövqelərini sarsıda bilər. Xatırladaq ki, hələ 2013-cü ildə Çin bu bankın təsis edilməsi niyyəti haqqında məlumat verən zaman ABŞ öz müttəfiqlərini həmin bankı boykot etməyə çağırmışdı. Amerika tərəfi bildirirdi ki, Çin tərəfindən dəstəklənəcək yeni bank Dünya Bankına nisbətən kreditləşmə standartlarının həyata keçirilməsində, hakimiyyətlərin şəffaflığına diqqət göstərilməsində və həmçinin ətraf mühitin qorunması məsələsində daha az tələbkarlıq nümayiş etdirəcək. Ancaq bəllidir ki, ABŞ-ın istəyinin əksinə olaraq Yaponiya, Cənubi Koreya və Avstraliya, Almaniya, İtaliya və Fransa Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankına daxil olmağı planlaşdırır. ABŞ-ın Asiya-Sakit Okean hövzəsində əsas müttəfiqi olan Avstraliya da bu məsələ ilə bağlı mövqeyinə yenidən baxacağını bəyan edib. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Azərbaycan Maliyyə Nazirliyi Çin hökumətinin Asiya İnfrastruktur İnvestisiya Bankının yaradılması səylərini dəstəklədiyini bildirib və bu mövqeyini Çin Maliyyə Nazirliyinə çatdırıb.
Artıq Azərbaycan Çinin təşəbbüsü ilə yaradılan Asiya İnfrastruktur İnkişaf Bankının gələcək təsisçi üzvü kimi təsdiqlənib.
Asiya regionunun infrastruktur inkişafının artmaqda olan maliyyə ehtiyaclarının təmin edilməsi məqsədilə yaradılan bankın 27 aprel 2015-ci il tarixində Çinin paytaxtı Pekində keçiriləcək təsis müzakirələrində Azərbaycan Maliyyə Nazirliyinin nümayəndələri də iştirak edəcək.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 28.10.2026 / 12:23

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları xarici dövlət borcunu 20 dəfə üstələdi...

Tarix: 28.10.2026 / 12:10

Azərbaycanın dövlət borcu açıqlandı

Tarix: 28.10.2026 / 10:11

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı - 122 dollar...

Tarix: 27.10.2026 / 18:56

Azərbaycan Rusiya ilə təbii qaz alışı sazişi imzalayacaq...

Tarix: 27.10.2026 / 18:02

Azərbaycana mal əti idxalı kəskin artdı - yerli istehsal "ölür", bazar bahalaşır...

Tarix: 26.10.2026 / 21:46

Naxçıvanın büdcəsi 13 milyon kəsildi - maraqlı səbəblərdən danışılır...

Tarix: 26.10.2026 / 11:50

Kimlərin pensiyalarına əlavələr ediləcək? - AÇIQLANDI...

Tarix: 23.10.2026 / 16:05

Azərbaycanda islam maliyyəçiliyi nə deməkdir?..

Tarix: 23.10.2026 / 10:37

Sosial ödənişlərin artırılması üçün altıncı sosial islahat paketi hazırlanır...

Tarix: 23.10.2026 / 09:57

Gələn il şəhər və rayonlara dotasiya ayrılmayacaq - xərclərini öz gəlirləri hesabına ödəyəcəklər...

Tarix: 23.10.2026 / 09:26

Gələn ilin büdcəsi layihəsi Milli Məclisdə - gəlirlər və xərclər açıqlandı...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 16:56

15 temmuz “FETÖ darbesində” bircə nəfər siyasətçi-deputatın adı çıxmadı...

Milli kimliyə bağlı gənclər uğurlu gələcəyin əsas təminatçılarıdır...