439-cu maddənin bir ucu dollar kreditlilərinin, digər ucu bankların əlində...

Tarix: 21.04.2015 / 04:35
Bölmə: İqtisadiyyat

ABŞ dollarının məzənnəsinin bundan sonra hansı istiqamətdə dəyişəcəyi barədə dəqiq proqnozlar vermək mümkün olmadığından, maliyyə əməliyyatlarının əsas iştirakçıları indi birjalarda o qədər də aktiv fəaliyyət göstərmir. Dünyanın bir çox ölkələrində isə sadə vətəndaşlar vəsaitlərini hansı valyutada saxlamaqda ciddi tərəddüd edir. Elə ölkəmizdə də dollarla bağlı proseslərin necə cərəyan edəcəyi dəqiq bəlli deyil.
Ancaq o məlumdur ki, dolların bundan sonra manat qarşısında kəskin bahalaşması prosesi baş verməyəcək. Bu fonda insanları maraqlandıran əsas məqam isə dollarla götürülmüş kreditlərlə bağlıdır. Xatırladaq ki, dollar kreditinə görə vətəndaşlarla banklar arasında mübahisələr hələ də davam edir. İnsanlar kreditlərin manatın devalvasiyasından əvvəlki məzənnəsi ilə qaytarılmasını istəsələr də, banklar əks mövqedən çıxış edir. Qanunvericilik isə bu məsələdə birmənalı mövqe ortaya qoya bilmir. Əhalini haqlı sayanlar əsas diqqəti Mülki Məcəllənin 439.7-ci maddəsinə yönəldərək, xarici valyutada olan kreditlərin müqavilə bağlanan vaxt olan məzənnə, yəni köhnə məzənnə əsasında ödənilməli olduğunu bildirir. Bank "tərəfdarları" isə Mülki Məcəllənin 439.2-ci maddəsinə istinad edərək "ödəniş anında ödəniş yerinin məzənnə qiyməti üzrə aparılır" fikrini əsas götürürlər və ödənişin yeni məzənnə ilə edilməli olduğunu qabardırlar. Məsələ ilə bağlı ekspert Samir Əliyev bildirir ki, Ali Məhkəmənin Plenumunun 4 saylı 24 noyabr 2005-ci il tarixli Qərarı da banklara əlavə üstünlük verir. Həmin Qərarda xarici valyutada olan borcun qətnamənin icra olunduğu günə olan manat məzənnəsi ilə hesablanmalı olduğu qeyd edilir. Problem isə əslində qanunvericilikdəki boşluqdan və qanunların dilinin qüsurlu olmasından qaynaqlanır.
Bütün bunlar fonunda nəzərlər Konstitusiya Məhkəməsinin mayın 7-də keçiriləcək iclasına yönəlib. Xatırladaq ki, mayın 7-də Konstitusiya Məhkəməsində dollarla verilmiş kreditlərin hansı məzənnə ilə qaytarılması ilə bağlı qərar qəbul olunacaq. Ekspert Vüqar Bayramov bildirir ki, bir ekspert olaraq o, Konstitusiya Məhkəməsinin qəbul edəcəyi qərarın vətəndaşların xeyrinə olmasını istəyir":Konstitusiya Məhkəməsinin hansı qərarı qəbul edəcəyini əvvəlcədən müəyyən etmək, təbii ki, mümkün deyil. Nəzərə alsaq ki, dollarla kredit götürən vətəndaşların sayı kifayət qədər çoxdur və manatın dollara nisbətən məzənnəsi aşağı düşdüyü üçün onların həmin vəsaiti geri qaytarmasında xeyli çətinliklər olub, o baxımdan biz əslində Mərkəzi Banka təklif etmişdik ki, Mərkəzi Bank banklara orta məzənnə olan 0.92 manatla kreditlərin geri qaytarılmasını tövsiyə etsin. Lakin Mərkəzi Bank kommersiya banklarına tövsiyə məktubu göndərmədiyi üçün bu məsələyə kommersiya bankları tərəfindən baxılmadı".
Belə fikirlər də səslənir ki, yaranmış mübahisədə ortaq məxrəc tapılmasa, bu, xarici valyutada problemli kreditlərin miqyasının artmasına gətirib çıxara bilər. Vüqar Bayramov da "banker" portalına açıqlamasında vətəndaşların ödəmə qabiliyyətinə xüsusi diqqət çəkir: "Təbii ki, burada iki məsələ var. Birincisi vətəndaşların ödəmə qabiliyyətidir. Çünki hazırda mövcud olan yeni kurs dollarla kredit götürən şəxslərin borclarını geri ödəməyə problem yaradır və onlar ödənişlərini həyata keçirməkdə çətinlik çəkirlər. Bu da həm onların ödəmə qabiliyyətinə mənfi təsir göstərir, həm onların bütövlükdə xərclərinin artmasına, həm də problemli kreditlərin çoxalmasına gətirib çıxarır. Çünki artıq yeni kursla böyük məbləğdə kredit götürən vətəndaşlar həmin kreditləri ödəməkdə çətinlik çəkəcəklər. Digər tərəfdən isə bankları da diqqətə almaq lazımdır. Çünki bankların xarici valyuta və eləcə də dollarla öhdəlikləri var. Və köhnə məzənnə ilə götürülməsi bankların həmin öhdəlikləri yerinə yetirməsinə ciddi təsir yaradacaq. Bu, dollarla öhdəliyi olan bankların fəaliyyətinə ciddi mənfi təsir göstərəcək".
Vüqar Bayramovun sözlərinə görə, banklar hazırkı vəziyyətdən çıxa bilər, ancaq əhalinin belə bir imkanı yoxdur: "Təbii ki, bütün hallarda, qəbul edilən qərar nə bank sektoruna mənfi təsir göstərməlidir, nə də vətəndaşların ödəmə qabiliyyətinin kəskin aşağı düşməsinə xidmət etməlidir. Ona görə də nəzərə alınmalıdır ki, bütün hallarda vətəndaşların ödəmə qabiliyyəti olduqca əziyyətlidir. Hər halda ümid edirəm ki, Konistitusiya Məhkəməsi vətəndaşların xeyrinə olan bir qərar çıxaracaq. Çünki kommersiya bankları öz ziyanlarını kompensasiya etmək üçün bir sıra digər maliyyə mənbələri tapmaq imkanlarına malikdirlərsə, vətəndaşların əksəriyyəti üçün belə bir imkan yoxdur".
Ekspertlər bundan sonra dollarla götürülən kreditlərdə hansısa ciddi problem yaranmayacağını proqnozlaşdırır. Çünki dollların məzənnəsinin bundan sonra kəskin yüksəlişi gözlənilmir. Əksinə, Rusiyada olduğu kimi, məzənnənin tədricən aşağı enməsi qaçılmaz sayılır. Xatırladaq ki, son günlərdə şimal qonşumuzun valyutasının ABŞ dollarına nisbətdə məzənnəsinin sürətlə yüksəlməsi müşahidə olunur. Belə ki, rublun dəyəri qalxıb və Moskva birjasında 1 ABŞ dolları 2015-ci il ərzində ilk dəfə 49 rubla düşüb. Rubl bu ilin əvvəlindən 22 faiz yüksəlib. İçtisadçı-ekspertlər bildirir ki, bu hələ müəyyən müddət davam edəcək. Bütün bunlar MDB ölkələrinə, o cümlədən Azərbaycana da təsirsiz ötüşməyərək dolların məzənnəsinin tədricən aşağı enməsini şərtləndirir.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 28.10.2026 / 12:23

Azərbaycanın strateji valyuta ehtiyatları xarici dövlət borcunu 20 dəfə üstələdi...

Tarix: 28.10.2026 / 12:10

Azərbaycanın dövlət borcu açıqlandı

Tarix: 28.10.2026 / 10:11

Azərbaycan nefti ucuzlaşdı - 122 dollar...

Tarix: 27.10.2026 / 18:56

Azərbaycan Rusiya ilə təbii qaz alışı sazişi imzalayacaq...

Tarix: 27.10.2026 / 18:02

Azərbaycana mal əti idxalı kəskin artdı - yerli istehsal "ölür", bazar bahalaşır...

Tarix: 26.10.2026 / 21:46

Naxçıvanın büdcəsi 13 milyon kəsildi - maraqlı səbəblərdən danışılır...

Tarix: 26.10.2026 / 11:50

Kimlərin pensiyalarına əlavələr ediləcək? - AÇIQLANDI...

Tarix: 23.10.2026 / 16:05

Azərbaycanda islam maliyyəçiliyi nə deməkdir?..

Tarix: 23.10.2026 / 10:37

Sosial ödənişlərin artırılması üçün altıncı sosial islahat paketi hazırlanır...

Tarix: 23.10.2026 / 09:57

Gələn il şəhər və rayonlara dotasiya ayrılmayacaq - xərclərini öz gəlirləri hesabına ödəyəcəklər...

Tarix: 23.10.2026 / 09:26

Gələn ilin büdcəsi layihəsi Milli Məclisdə - gəlirlər və xərclər açıqlandı...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Tarix: 22.10.2026 / 19:30

Azərbaycanda şirin su ilə bağlı vəziyyət pisləşir - ümid Xəzərə qalıb…

Tarix: 22.10.2026 / 16:56

15 temmuz “FETÖ darbesində” bircə nəfər siyasətçi-deputatın adı çıxmadı...

Milli kimliyə bağlı gənclər uğurlu gələcəyin əsas təminatçılarıdır...