Problemli kreditlər bank sektorunu çökdürür

Tarix: 06.03.2015 / 01:38
Bölmə: İqtisadiyyat

Bank sektoru üçün ciddi başağrısına çevrilən problemli kreditlər məsələsi, həllini tapmaq əvəzinə, getdikcə daha kəskin xarakter almağa başlayır. Məsələ burasındadır ki, sözügedən qəbildən olan kreditlərin miqdarı durmadan artır. Bu vəziyyət bəzi banklar üçün ciddi maliyyə təhdidi yaradır. Ekspertlər isə indiki durumda problemli kreditlərin miqdarının daha da artacağını istisna etmir.
Xüsusən də xarici valyutada olan kreditlərin qaytarılma vaxtının uzanması istisna olunmur. Çünki manatın məlum devalvasiyasından sonra xarici valyutalarda götürülən kreditin manatla dəyəri daha da artıb.
Banklar özləri də indiki vəziyyətdə vaxtı keçən kreditlərin qaytarılmasından ciddi narahatlıq keçirir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, 2015-ci ilin yanvar ayının yekunlarına görə, Azərbaycanda vaxtı keçmiş kreditlərin məbləği 1 milyard 30,9 milyon manat olub. Bu, 2014-cü ilin yanvar ayı ilə müqayisədə 26,5% çoxdur. Təkcə yanvarda problemli kreditlərin məbləği 5,6% artıb. Problemli kreditlərin ümumi kredit portfelində payı isə həm son 1 ildə, həm də son 1 ayda 5,3%-dən 5,5%-ə yüksəlib. Bank sektorunu araşdıran ekspertlər problemli kreditlərin artım tempinin çox sürətlə getdiyini bildirir. Hesab edilir ki, prosesə müdaxilə edilməsə, problemli kreditlərin bir neçə bankı sıradan çıxarması qaçılmaz olacaq. Hazırda bankların bu problemi çözmək üçün atdığı addımlar istənilən effekti vermir. Qeyd edək ki, problemli kreditlərin həlli ilə həm bank daxilində xüsusi şöbələr, həm də xüsusi kollektor agentlikləri məşğul olur. Bank daxilindəki şöbələrin üstünlüyü ondan ibarətdir ki, orada çalışan əməkdaşlar, bir qayda olaraq, özləri də keçmiş kredit mütəxəssisləri, yaxud hüquqşünaslardır və həm bankın, həm də müştərilərin işinə yaxşı bələddir. Həmçinin, bu cür şöbələrin əməkdaşlarının bilavasitə bankın işçi heyəti olduğunu nəzərə alsaq, onların iş üsullarına və müştərilərlə davranışına nəzarət etmək bank rəhbərliyi üçün daha asan olur. Amma problemli kreditlərin miqdarının artması bank daxilində xüsusi şöbələrin bu çətinliyin öhdəsindən tam gəlmək iqtidarında olmadığını göstərir. Bu səbəbdən bəzi banklar problemli kreditlərlə bağlı məsələnin həllini kollektor agentliklərinə həvalə edir. Qeyd edək ki, problemli kreditləri kollektor agentliklərinə ötürən banklar ştatda xüsusi əməkdaşların saxlanması, əlavə sahələrin icarəyə götürülməsi və digər bu kimi amillərlə əlaqədar mütəmadi xərclərdən azad olurlar. Elə buna görə son dövrlərdə daha çox bank problemli kredit çözümünü məhz kollektor agentliklərinə həvalə etməyə üstünlük verir. Amma yuxarıda göstərildiyi kimi, yenə də problemli kreditlərin miqdarında artım var. Bu səbəbdən ekspertlər məsələnin çözümü üçün digər variantlardan da istifadəni zəruri hesab edir.
Onu da xatırladaq ki, Mərkəzi Bank kredit şərtlərini sərtləşdirməklə problemli kreditlərin qarşısını almağa çalışır. Qeyd edək ki, Mərkəzi Bankın göstərişinə əsasən, banklara arayışsız kredit vermək qadağan edilib. Lakin real vəziyyət hələ də bu qəbildən olan kreditlərin həcminin çoxaldığını göstərir. Adətən vaxtı keçmiş kreditlər ümumi kreditin 10 faizini keçdikdə təhlükəli hədd hesab olunur. Ölkəmizdə də tədricən bu təhlükəli göstəriciyə yaxınlaşılır. Əslində, problemli kreditlər məsələsi MDB ölkələrinin, demək olar ki, hamısında özünü göstərir. Araşdırmalardan o da üzə çıxır ki, MDB məkanına aid ölkələrin əksəriyyətində vaxtı keçmiş kreditlər problemini daha çox inzibatı üsullarla, qadağalarla və bu qəbildən olan vasitələrlə həll etmək istəyirlər. Bu fonda həm də aldığı krediti vaxtında ödəməyən şəxs gələcəkdə kredit almaq imkanından məhrum olur. Vətəndaşlar böyük həcmdə kreditləri ödəmədiyi təqdirdə, bank məhkəmə qaydasında ondan girovda olan avtomobil, torpaq, mənzil və sair mülkiyyətini alır. Ölkəmizdə də analoji üsullardan istifadə olunur. Ancaq bu, problemin tam həllinə imkan vermir. Deməli, burada başqa metodlardan istifadə zərurətə çevrilir. Ekspertlər problemli kreditlər arasında istehlak kreditlərinin üstünlük təşkil etdiyini vurğulayır. Bunun qarşısını almaq üçün Mərkəzi Bank istehlak kreditləri ilə bağlı şərtləri daha da sərtləşdirməyə hazırlaşır. Burada əsas tədbirlərdən biri insanların gəlirlərinin borc yükünə uyğun olması tələbinin tətbiq edilməsi olacaq. Bu tələbin tətbiqindən sonra hər bir şəxs sənədlə təsdiq olunacaq cəmi gəlirinin maksimum yarısı qədər bankdan borc götürə biləcək. Yəni insanların gəlirləri onların borc yükünə uyğun olacaq. Bu qaydanın tətbiqi zamanı hər bir şəxs kredit götürərkən onun aylıq gəlirlərinə və hər ay borcların ödənilməsinə nə qədər yönəldə biləcəyinə baxılacaq.
Daha əvvəl qəbul olunmuş qərara əsasən isə, kommersiya banklarının girovsuz kreditlərdə müştərinin rəsmi gəlirini təsdiq edən sənədi olmadan kredit verməsi mümkün deyil. Bank kartı ilə məvacib alanlar isə bankdan son 6 ayda çıxardığı əməkhaqlarının hesabatını təqdim etməlidir. Bütün bunlarda əsas məqsəd məhz artan istehlak kreditlərinin qarşısını almaqdır. Lakin yuxarıda problemli kreditlərlə bağlı səslənən rəqəm onu göstərir ki, indiki qabaqlayıcı tədbirlər problemli kredit məsələsinin çözümü üçün yetərli deyil.

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 09.07.2026 / 19:05

Azərbaycana diri heyvan idxal edən iri şirkətlər əsas məlumatları "gizli" saxlayır...

Tarix: 09.07.2026 / 17:56

Britaniya “Zəngəzur” tankerini sanksiya siyahısından çıxardı

Tarix: 08.07.2026 / 15:30

"Avropa Yaşıl Enerji Dəhlizi" layihəsi icra mərhələsinə keçdi

Tarix: 08.07.2026 / 10:53

Beyləqanda şəkər çuğunduru fiaskosu...

Tarix: 07.07.2026 / 20:28

Sahibkarlara böyük şans açılır - üstəlik “qapı-qapı gəzməyə” son veriləcək...

Tarix: 07.07.2026 / 20:11

İran müharibəsi qlobal enerji təminatında yeni böhran yaradıb...

Tarix: 07.07.2026 / 16:35

Beyləqanın Əlinəzərli kəndində fermerlər üçün aqrar sığorta təlimi keçirilib

Tarix: 07.07.2026 / 12:56

Azərbaycanda vençur kapitalı fondları yaradılacaq...

Tarix: 06.07.2026 / 21:45

Ermənistan Azərbaycanla Türkiyənin elektrik şəbəkəsinə qoşulmaq istəyir...

Tarix: 06.07.2026 / 21:05

Avropanın daha bir dövləti Azərbaycanın Orta Dəhliz layihəsinə qoşulur...

Tarix: 06.07.2026 / 19:25

Ermənistan məhsullarının Avropaya çatdlrılmasında ağır problemlər yarandı...

Tarix: 06.07.2026 / 17:09

Rusiya Azərbaycan vasitəsilə Ermənistana 30 vaqon propan göndərdi

VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 21.06.2025 / 08:15

Dünyada xaos böyüyür, Azərbaycana təhlükə də artır... - VİDEO

Tarix: 09.07.2026 / 21:52

İrandan Trampa “İrəvan mesajı” - sülh olmasa, TRIPP marşrutuna dözmərik...

Tarix: 09.07.2026 / 19:38

Vətəndaşın məmurlarla birbaşa ünsiyyətində sıfır hədd - rəqəmsallaşma dövrünün hədəfi...

Tarix: 09.07.2026 / 18:51

Çin və ABŞ-ın mübarizə apardığı Gürcüstan limanında Azərbaycan həlledici söz sahibinə çevrilir...

Diasporumuza Rusiyada problemlər yaradılandan sonra Avropa, Amerika istiqamətində fəallıq başladı...