Mənzil bazarını görünməmiş bahalaşma dalğası vurur

Tarix: 03.03.2015 / 00:29
Bölmə: İqtisadiyyat

Maklerlər gedən proseslərə maraqlı izahlar verir

Manatın məlum devalvasiyasından sonra diqqət cəlb edən hadisələrdən biri də daşınmaz əmlak bazarında aktivliyin artmasıdır. Yayılan məlumatlara görə, indi vətəndaşların bir çoxu əlində olan vəsaiti mənzil bazarına yönəldir. Bu da nəticə etibarı ilə mənzil bazarında aktivliyi artırır, həmçinin qiymətlərin yüksəlməsinə səbəb olur. Ümumiyyətlə, son vəziyyətin təhlili göstərir ki, manatın ucuzlaşması daşınmaz əmlak bazarına təsirini göstərməyə başlayıb.

Məsələ ilə bağlı "fins" portalının məlumatına görə, mənzillərin manatla qiyməti orta hesabla 25% artıb. Maklerlər bildiriblər ki, ev, mənzil almaq istəyənlər qəfildən çoxalıb, lakin satanlar qiymətləri dollara çevirib və nəticədə 20-30%-lik bahalaşma əmələ gəlib. Əmlak bazarı üzrə ekspert Ramil Osmanlı bildirib ki, son vaxtlar bu sahədə ucuzlaşma var idi, amma baş verən proseslərdən sonra bazarda vəziyyət dəyişib: "Manatın məzənnəsinin kəskin enməsi, eləcə də daşınmaz əmlakla bağlı yeni vergilərin qoyulması vəziyyəti dəyişib. Hazırda bazarda qiymət artımı müşahidə olunur". R.Osmanlının fikrincə, mənzil və torpaq sahələrinə tələbin azalması fonunda əslində qiymətlərdə azalma olmalı idi: "Amma nəzərdən qaçırmayaq ki, vergi öhdəlikləri satış qiymətinə əlavə olunacağı halda artma ehtimalı da yaranır. Artıq manatla təklifə çıxarılmış mənzillərdə qiymətlər dollara dəyişdirilib, həm də bir qədər də artırılmış şəkildə. Bu isə faktiki olaraq 25-30%-lik bahalaşma deməkdir". Bahalaşmanın hansısa müdaxilə olmayacağı təqdirdə davam etməsi gözlənir.

Xatırladaq ki, son günlərə qədər daşınmaz əmlak bazarında aktivliyin azalması müşahidə olunurdu, bu isə qiymətin aşağı düşməsini qaçılmaz edirdi. Kommersiya daşınmaz əmlak bazarında da eyni vəziyyət müşahidə edilirdi. Rusiyadan gələn vəsaitin azalması da buna təsir edirdi. Rublun məzənnəsinin artıb-azalması fonunda Bakı əvəzinə Moskvada ev alan soydaşlarımız çoxalmışdı. Nəticədə mənzil bazarı ucuzlaşmaya meyl edirdi. Lakin manatın devalvasiyası vəziyyəti dəyişib. Azərbaycan Rieltorlar Assosiasiyasının prezidenti Vəfadar Axundov bildirir ki, manatın məzənnəsinin kəskin düşməsi ilə bağlı ev və mənzillər 25-30% bahalaşıb. Mütəxəssis deyir ki, manatın məzənnəsinin daha da düşəcəyini güman edən alıcılar kütləvi şəkildə ev, mənzil almağa başlayıblar ki, bu da bazarda tələbatı kəskin artırıb və nəticədə qiymətlərin xeyli bahalaşmasına gətirib çıxarıb: "İndiyədək qiymətlərdə azalma müşahidə olunurdu, çoxları gözləyirdi ki, bir az da ucuzlaşsın, sonra mənzil alsınlar. Lakin yaranmış məlum vəziyyət onların əllərində olan pulun hamısını daşınmaz əmlaka, xüsusən də mənzil alışına yönəltmələrinə səbəb olub". Ekspert yeni tikililərdə də ciddi bahalaşmanın olduğunu deyib: "Hazırda "novostroyka"larda qiymətlər 20-30% arasında bahalaşıb. Vəziyyətə müdaxilə edilməzsə, bahalaşma prosesi dayanmayacaq".

Mənzil bazarında bahalaşmaya təsir edən daha bir məqam isə daşınmaz əmlakın alqı-satqısından əlavə dəyər vergisinin (ƏDV) tutulmasıdır. Xatırladaq ki, daşınmaz əmlakın alqı-satqısından ƏDV-nin tutulması əvvəllər də müvafiq qanunvericilikdə var idi, sadəcə, bunun uçotu aparılmırdı. Bu ildən isə bütün alqı-satqılar notarial qaydada rəsmiləşdirilərək Vergilər Nazirliyinə təqdim olunur. Artıq Vergilər Nazirliyində məlumat bazası var. Bununla da daşınmaz əmlakın alqı-satqısından ƏDV-nin tutulmasına başlanıb. Qeyd edək ki, daşınmaz əmlakın alışı-satışı zamanı əldə edilən gəlirdən vergi fiziki şəxslərin gəlir vergisi formasında tutulacaq. 30 min manata qədər gəlir 14 faizlə, 30 min manatdan artıq hissə isə 25 faizlə vergiyə cəlb ediləcək. Vətəndaş satdığı evdə qeydiyyatdadırsa və orada 3 il ərzində yaşayıbsa, o zaman əldə olunan gəlir vergidən azaddır. Mənzil sahibi qeydiyyatda olmadığı evi hətta uzun müddət bundan əvvəl almış olsa da, onu satanda vergi ödəməlidir. Bir şəxsin mülkiyyətində bir neçə mənzili varsa, onların yalnız birinin, yəni vətəndaşın daimi yaşayış yeri olan mənzilin satışı vergidən azaddır. Bir şərtlə ki, həmin mənzil alınandan 3 il sonra satılsın. Bu amil də mənzilin qiymətinə təsirsiz ötüşmür. Lakin ekspertlərin böyük əksəriyyəti bu verginin tətbiqini məqbul sayır və ev alverindən böyük pullar qazananların vergiyə cəlb olunmasını vacib hesab edirlər. Söhbət əlində külli miqdarda pulu olub, hər il daşınmaz əmlak alıb-satmaqla milyonlar qazanan, ucuz vaxtı alıb, qiymətlər yüksələndə baha qiymətə satan adamlara təsirdən gedir. Bəli, bəzi iddialara görə, müəyyən insanlar bu işdən külli miqdarda gəlir əldə edirdi. Onların asan qazancı isə, istər-istəməz, mənzillərin və digər obyektlərin qiymətinin yüksəlməsinə təsirsiz ötüşmür. Halbuki, belə şəxslər büdcəyə vergi ödəmirdi. Lakin indi vəziyyət dəyişir.