Virtual pullar Azərbaycana da ayaq açır

Tarix: 02.03.2015 / 02:31
Bölmə: İqtisadiyyat

Dünya maliyyə bazarlarında baş verən proseslər burada getdikcə qeyri-adi vəziyyətin yaranmaqda olduğunu göstərir. Xüsusən dünyanın əksər ölkələrində ABŞ dollarının bahalaşması gərgin situasiya formalaşdırır. Bu şəraitdə maliyyə bazarlarında valyuta kurslarının müəyyən olunmasında dollardan asılılıqdan imtina olunması xüsusi diqqət mərkəzində yer alır.

Məhz belə bir vaxtda virtual pullara getdikcə daha çox diqqət yetirilməsi halları da özünü aydın göstərir. Belə pulların yaxın tezlikdə Azərbaycanda da istifadə olunacağı istisna edilmir. Bu arada Mərkəzi Bank ötən il üzrə «Pul Siyasəti İcmalı»nda dünyada son zamanlar məşhurlaşan virtual valyuta olan bitkoynlərə yer ayırıb. İcmalın «Valyuta bazarı və manatın məzənnəsi» bölməsində «Yeni virtual valyuta: bitkoyn» haşiyəsi verilib. Haşiyədə qeyd olunur ki, bitkoyn mənbəyi açıq olan, tərəflər arasında heç bir vasitəçi olmadan sövdələşmə həyata keçirməyə imkan verən rəqəmsal valyutadır. Vurğulanır ki, bitkoyn vasitəsilə ticarət aparılan məhsul və xidmətlərə internet xidmətləri və onlayn məhsulları, maddi əmtəələri, professional və səyahət xidmətlərini misal göstərmək olar.

Bitkoynda əməliyyatlar dollarda və ya avroda denominasiya olunmayıb. Bu virtual pulun dollar dəyəri açıq bazarda müəyyən olunur. Bitkoyndən istifadə etmək üçün istifadəçilər uyğun proqram yükləməlidir. Alınmış bitkoynlar daha sonra istifadəçinin kompyuterində rəqəmsal portmonedə saxlanır. O da qeyd edilir ki, dünyada rəqəmsal valyutalara münasibət tədricən dəyişir. Bir çox ölkələr bitkoyna xarici valyuta və ya qeyri-leqal əmtəə kimi baxır, ona gəlir vergisi qoyur və ya tamamilə qadağan edirlər. Digər ölkələr isə onun leqal olduğunu bildirir. ABŞ Federal Ehtiyatlar Sisteminin İdarə Heyəti isə bildirir ki, bitkoyn ticarətin ənənəvi kanallarına təhlükə yaratmır. Bununla bitkoynun qanuniliyinin genişlənməsinə artıq heç bir şübhə qalmadığı bildirilir. Bitkoyn pullarını hazırda dünyada təxminən 1700 biznes şirkəti qəbul edir. Məlumat üçün onu da bildirək ki, bitkoyn dünyanın heç bir ölkəsinə məxsus deyil və mərkəzləşdirilmiş server olmadan müstəsna olaraq müəyyən proqram təminatı istifadəçiləri arasında dövr edir. Bu arada onu da xatırladaq ki, Türkiyənin Anadolu universitetində oxuyan azərbaycanlı tələbələr Bakıda virtual pulların istifadə olunduğu onlayn gül mağazası açıblar. Mağazanın diqqətçəkən xüsusiyyəti, məhz ödəmələrin dünyanın hər yerindən olan bütün bank kartları ilə yanaşı, «Paypal» və bitkoyn ilə də qəbul edilməsidir. Çiçək satışı ilə bərabər saytda, həmçinin, xüsusi hazırlanmış yaradıcı hədiyyələr, oyuncaqlar, müxtəlif növ aksesuarlar almaq mümkündür. Ekspertlər hesab edir ki, bu qəbildən olan pulların Azərbaycanda da dövriyyəsinin təşkil edilməsi məqbul hal olardı. Təbii ki, bu hal müəyyən şərtlərə riayət edilməsi ilə baş verməlidir. Çünki belə virtual pulların müəyyən təhlükəsi də mövcuddur. Buna rəğmən, artıq Birləşmiş Ştatlar, Almaniya və digər bir çox hökumətlər rəqəmsal valyutanı qəbul edir. Çin bankların bitkoyn işlətməsinə qadağa qoysa da, bizneslərinə onun istifadəsinə icazə verir. Qeyd edək ki, 2009-cu ildən istifadəyə verildikdən bəri şirkətlərin çoxu xidmətləri və malları üçün tədricən bitkoynu qəbul edir və istehlakçıların çoxu ondan istifadə etməyə başlayıb. Virtual valyuta getdikcə qlobal maliyyə səhnəsində özünə mühüm yer tutur. Hazırda bitkoyndən yararlanmaq üçün müvafiq proqramdan istifadə edən hər bir şəxs sözügedən valyuta vasitəsilə istənilən ödənişi edib, istənilən malı ala bilər. Bu zaman tranzaksiyalara görə aşağı faiz tutulur, yatırımlar üçün əlverişli depozit faizləri təklif olunur. Bütün bunlar bitkoyn pullarına dünyada marağı artırır. Azərbaycanda da buna yaxın tezlikdə böyük marağın formalaşması qaçılmaz sayılır.

Əslində, bu pullara əksər ölkələrdə maraq göstərilir. Çünki o hər hansı bir Mərkəzi Banka bağlı olmadığından heç bir ölkənin iqtisadiyyatından da təsirlənmir. Bundan başqa, bitkoynla hesabı dondura biləcək bir qurum da mövcud deyil. Bu fonda, qeyd olunduğu kimi, sözügedən pullardan istifadə dairəsi dünyada genişlənir. Hətta Kanadada ilk virtual bankomat quraşdırılıb. Bankomatdan istifadə etmək üçün elektron pul kisəsi tələb olunur. Bu pul kisəsi bankomat tərəfindən insan əlinin skan edilməsi üsulu ilə yaradılır. Bundan sonra real pullar bitkoyn virtual valyutasına dəyişdirilir və müştəri xüsusi kod əldə edir. Bu kodda olan məlumat xüsusi skanerlər tərəfindən asanlıqla oxunur. Bununla da bitkoynlardan istifadə mümkünləşir.