Azərbaycanın manat islahatı dünyanın da diqqətini yaxından çəkdi

Tarix: 02.03.2015 / 02:47
Bölmə: İqtisadiyyat

Azərbaycanda manatın məlum devalvasiyasından sonra diqqət cəlb edən məqamlardan biri də süni qiymət artımları və dollarla götürülən kreditlərlə bağlıdır. Hazırda müvafiq dövlət qurumlarının həyata keçirdiyi əməliyyatlar sayəsində qiymət artımlarının qarşısı effektiv şəkildə alınır. Manatın devalvasiyası isə beynəlxalq miqyasda da zəruri addım kimi qəbul olunur. Məsələn, «Fitch Ratings» agentliyi bildirir ki, bu addım ölkənin ixrac imkanlarının genişlənməsinə şərait yaradacaq.

«Fitch Ratings» agentliyinin məlumatına görə, valyuta kreditləri banklar üçün ötən ilin sonuna 27% olub və devalvasiyadan sonra 33% təşkil edib: «Fikrimizcə, devalvasiya aktivləri 9% artırmalıdır. Eyni zamanda, bu effekt, güman ki, bankdan banka fərqlənəcək. Valyuta krediti ortadan çox olan banklar kapitala daha çox təzyiq hiss edə bilər». O da qeyd olunur ki, neftin qiymətinin azalması fonunda devalvasiya iqtisadiyyat üçün müsbət nəticələr doğuracaq: «Devalvasiya bütövlükdə suveren kredit profili üçün neytral andır. O, büdcə və xarici korrektəyə imkan verəcək, bu da neftin qiymətinin azalması fonunda müsbətdir. 2014-2015-ci illərdə Rusiya rublunun və türk lirəsinin azalması nəticəsində manatın real effektiv məzənnəsinin kəskin artırılması davam etsəydi, Azərbaycanda qeyri-neft iqtisadiyyatının inkişaf tədbirlərinə mənfi təsir edərdi».

Qiymət artımına gəlincə, hazırda bu sahədə süni cəhdlər özünü daha çox göstərir. Düzdür, hökumət bahalaşmanın qarşısını almaq üçün lazımi tədbirlər görür. Bununla bağlı satış şəbəkələrinə xəbərdarlıqlar edilib. Lakin xarici ölkələrin təcrübəsi göstərir ki, belə məsələləri inzibati metodlarla tənzimləmək istənilən effekti vermir. Vəziyyəti tam nəzarətdə saxlamaq üçün yeni təşəbbüslərə ehtiyac var. Bu sahədə Rusiya təcrübəsindən istifadə məqbul sayılır. Qeyd edək ki, rublun 2 dəfəyədək ucuzlaşmasına baxmayaraq, Rusiyada əsas tələbat mallarının qiymətləri, demək olar, bahalaşmayıb. Burada Pərakəndə Ticarət Şirkətləri Assosiasiyasına daxil olan satış şirkətləri minimum istehlak səbətinə daxil olan 20 tələbat məhsulunun qiymətlərini əvvəlki həddə saxlamaq haqda qərar qəbul edib. Özü də bu aksiyadan ticarət şəbəkələri də çox itkiyə düşmədilər. Belə ki, onlar əsas tələbat mallarının satışından itirdiklərini adi tələbat malları sayılmayan məhsulların qiymətini artırmaqla kompensasiya etdilər. Ölkəmizdə də bu təcrübədən istifadə məqbul sayılır.

Vətəndaşların dollarla kreditinə gəlincə, bununla da bağlı maraqlı təkliflər səslənir. Məsələn, ekspert Vüqar Bayramov Mərkəzi Banka təklif edir ki, dünya praktikasında belə hallarda tətbiq edilən 2 yoldan birini seçsin. Birincisi, bir sıra inkişaf etməkdə olan ölkələrdə olduğu kimi, Mərkəzi Bank bu kreditlərin milli valyuta ilə dəyərinin hesablanması üçün orta məzənnə prinsipindən istifadə edə bilər. Bu zaman bank və müştəri üçün ağırlığın paylaşdırılması həyata keçirilə bilər. Məsələn, müştəri kredit götürən zaman dolların kursu 0.78 manat idisə və indi bu məzənnə 1.05-dək yüksəlibsə o zaman bundan sonra ödənilən kreditlər üzrə orta faiz 1 dolların 92 qəpiyə bərabər olması məzənnəsi ilə götürlə bilər. Bu zaman aylıq 500 dollar ödəniş etməli olan şəxs 525 manat deyil, 460 manat ödəyəcək. Bu isə o deməkdir ki, müştəri əvvəlkinə nisbətən hər 500 dollarda 135 manat deyil, 70 manat əlavə ödəmə həyata keçirəcək. Bu həm müştərinin yeni məzənnənin təsirindən müəyyən qədər sığortalanmasına, həm də bankın gəlirlərinin kəskin azalmasının qarşısının alınmasına imkan verəcək. Çünki bu məsələdə həm müştərilərin, həm də bankların maraqlarının qorunmasına ciddi ehtiyac var. İkincisi, Mərkəzi Bank dollarla kredit götürən vətəndaşlar üçün güzəştlər tətbiq edə bilər. Yəni Mərkəzi Bank kommersiya banklarına dollarla kredit götürən vətəndaşların kredit müqavilələrinə yenidən baxa və həmin vətəndaşlar üçün aylıq kredit faizlərinin aşağı salınmasının təmin edilməsi ilə bağlı tövsiyə məktubu göndərə bilər. Bu zaman dollarla olan kreditlərin faizlərində hiss edilən azalma tətbiq etməklə onların aylıq ödənişlərində kəskin artımın qarşısını almaq olar. Vüqar Bayramov deyir ki, həm vətəndaşların sosial təminatı baxımından, həm də problemli kreditlerinin həcminin artmasının qarşısının alınması baxımından Mərkəzi Bankın prosesə müdaxilə etməsi və qeyd edilən təkliflərdən ən azı birini qəbul etməsinə ehtiyac var.

Ümumilikdə isə devalvasiya nəticəsində ölkə iqtisadiyyatının inkişafının daha dinamik hala gəlməsi gözlənir. Xüsusən də devalvasiya yerli istehsala malların xarici bazarlara daha rəqabətədavamlı qiymətlərlə ixracı üçün imkanlar açır. Eyni zamanda, hökumət sosial ödəmələrin və büdcədən maliyyələşən strukturların işçilərinin əmək haqlarının inflyasiyaya uyğun indekasasiyasını mümkün sayır. Sosial ödəmələrin və maaşların indeksasiyası əlavə istehlak, o cümlədən dollarla idxal edilən mallara əlavə tələbat yaratsa da, bunu qarşılamaq üçün ölkənin bütün imkanları var.