Ermənistanda “məxməri inqilab”dan sonra etiraz aksiyalarının keçrilməsi, demək olar ki, dəb halını alıb. İndi burada az qala istənilən məsələnin həlli üçün kütləvi etiraz aksiyaları təşkil edilir və belə vəziyyət ölkədə onsuz da ağır durumu iflic vəziyyətə salır.
Son diqqət çəkən aksiyalardan biri İrəvandakı “Nairit” zavodunun keçmiş və indiki işçilərinin Ermənistan baş nazirinin iqamətgahı önündə etirazlara başlamasıdır. Etirazçılar zavodun yenidən işə salınmasını və ötən 4 aydan qalan maaşlarının ödənilməsini tələb edir. Aksiya iştirakçıları bildirib ki, yanvarın 1-də əmək müqavilələrinin vaxtı bitsə də, işdən qovulmaq barədə əmr yoxdur. Onlar bu müddət ərzində işləyib, “Nairit”in təhlükəsizliyini təmin ediblər. Amma 4 ayda bir dəfə də maaş almayıblar.
Ermənistanın Ararat bölgəsindəki sement zavodunda da işçilər etiraz aksiyası keçirir. Aksiyada etirazçılar maaşlarının ödənilməsini və artırılmasını tələb edir. Onlar iş adamı Hagik Sarukyanla görüş də tələb ediblər. Qeyd edək ki, Çarukyan bu zavodun sahibidir. O, Ermənistanın hazırda ana müxalifəti sayılır. Sarukyanın rəhbərlik etdiyi blok Ermənistan parlamentində Respublika Partiyasından sonra ən çox mandata sahibdir. Eyni zamanda Paşinyanın baş nazir vəzifəsinə gətirilməsində də Çarukyan əsas rollardan birini oynayıb. Yeni etiraz aksiyaları isə indiki vəziyyətdə Sarukyanın mövqelərinə zərbə sayılır və hökumət bunun qarşısını almaq üçün heç bir iş görmür.
Qeyd edək ki, bütün bunlara paralel olaraq İrəvanda daha bir geniş kütləvi aksiya keçirilir. Yolları bloklayan, meriya binasına girən aksiyaçılar paytaxt merinin istefasını, hazırda məhkəməsi gedən ”Sasna Tsrer” silahlı qruplaşması üzvlərinin azad olunmasını tələb edir. Aksiyalara qrupun həbsdəki üzvlərinin qohumları da qoşulub. Onlar həbsdə olan qrup üzvləri azadlığa çıxmayacağı təqdirdə etirazların coğrafiyasını genişləndirəcəklərini açıqlayıb. Buna rəğmən, İrəvan məhkəməsi qruplaşmanın həbsdə olan üzvlərini azadlığa buraxmaqdan imtina edib. Hakimin qərarından sonra qruplaşma üzvləri fit çalmağa və məhkəmə zalını tərk etməyə başlayıb. Qərardan sonra qruplaşma tərəfdarları İrəvan küçələrində aktivləşiblər. Onlar əhalini Baş Prokurorluq və Kassasiya Məhkəməsinin binalarını mühasirəyə almağa səsləyib.
Maraqlıdır ki, Paşinyan hakimiyyətə gəlməzdən əvvəl ”Sasna Tsrer”in üzvlərinin azadlığa çıxacağını bildirsə də, indi fikrindən daşınıb. Bundan başqa, qeyd olunduğu kimi, aksiyada arabir İrəvan meri Taron Marqaryanın istefası da tələb edilir. Qeyd edək ki, mer sabiq baş nazir Andranik Marqaryanın oğlu və Nikol Paşinyanın baş nazir seçilməsindən sonra müxalifətə keçən Respublika Partiyasının üzvüdür. Aksiyaçılar meriya binasını ələ keçirsələr də, sonradan polis binanı azad edib. Ölkənin bəzi bölgələrində də yerli icra orqanlarının üzvlərinin istefası üçün aksiyalar təşkil olunur. Proseslərin bu şəkildə inkişafı isə Ermənistanda vəziyyəti iflic hala gətirir. Bu arada daha bir maraqlı məqam odur ki, Ermənistanın keçmiş maliyyə naziri Vardan Aramyan keçmiş işçilərini istefaya çağırıb. Bununla bağlı “Jamanak” qəzeti yazır: “Aramyan Maliyyə Nazirliyinin işçilərini onun kimi addım ataraq istefa verməyə səsləyib. Aramyan işçilərini əmin edib ki, Nikol Paşinyanın hakimiyyəti tezliklə uğursuzluğa düçar olacaq və 2-3 ay sonra o yenidən vəzifəsinə qayıdacaq”.
Rusiyalı politoloq Andrey Yepifantsev isə qeyd edir ki, vəziyyət daha da pisləşəjək. O, yeni hökumətin Ermənistanda nəyisə dəyişmək iqtidarında olmadığını da qeyd edir: ”Paşinyanın iqtisadi proqramı zəif və populistdir. O, mikroskopik erməni bazarının demonopolizasiyasından, kölgə iqtisadiyyatı ilə mübarizədən və sairədən danışır. Ermənistanın saxlanmasına mənbə kimi isə o, yenə də strateji tərəfdaşlarını görür. Aktiv şəkildə varli diasporu ölkəyə cəlb etmək Qərbə doğru getmək deməkdir. Bu isə Rusiyadan gələn mənbələrin qapadılması və həm də Ermənistanın sonu deməkdir. Paşinyan iqtisadiyyata yeni heç nə gətirmir. O, Ermənistanın siyasi tələblərindən də imtina etmir, nəticədə Ermənistanı iqtisadi kollapsa aparır. Digər tərəfdən, Paşinyan başqa ölkələrdən pul gətirib vətəndaşları yemləyəcəyini deyir, lakin hələ də bəlli deyil ki, onlar niyə Ermənistana bu pulları verməlidir. Paşinyanın proqramı Ermənistanın blokadadan və təcriddən çıxarmayan, indiki siyasi mövqeyini qoruyub saxlayan digər proqramlar kimi uğursuzluğa məhkumdur. Tezliklə Paşinyanın iqtisadiyyat və rifah məsələsində heç nə edə bilməyəcəyini görəcəyik”.
Bu arada ölkədə qəzəb doğuran daha bir məqam Paşinyanın bir vaxtlar ona dəstək verənlərdən tədrijən üz çevirəmyə başlamasıdır. ARMROSS Rusiya-Ermənistan Hüquqşünaslar Assosiasiyasının başçısı Ruben Kirakosyan bu xüsusda maraqlı faktlar açıqlayır. Məsələn, o qeyd edir ki, İrəvandakı “məxməri inqilab” günlərində bir neçə yüz erməni Moskvadakı Ermənistan səfirliyinin qarşısına etiraz aksiyasına çıxıb. Polisin müdaxiləsindən sonra 100-dən çox erməni gənc həbs olunub: “Həmin günlərdə yüzdən çox gənc əvvəlcə məhkəmə zalında polis nəzarətinə düşdü, sonradan isə hamı tərəfindən unuduldular, onlara ehtiyac qalmadı. Sanki artıq bu aktual deyildi, həm də başağrısıdır. Nəticədə, bu gün onların taleyi ilə tək-tük adam maraqlanır”. Onun sözlərinə görə, Ermənistan paytaxtında bu şəxsləri artıq heç kim yada salmır: “Rusiyanın – Ermənistanın müttəfiqinin paytaxtında isə həmin vaxt nəzərə çarpmadan, sonsuz axınla kütləvi məhkəmə prosesləri keçirilir və burada həmin tarixi günlərin hadisələrinə görə gənclər müxtəlif səviyyədə məsuliyyətə cəlb olunur”.
Kirakosyanın sözlərinə əsasən, bu gün Rusiyada Ermənistan vətəndaşları nə qanunla, nə cəmiyyət, nə də dövlət tərəfindən müdafiə olunur və hüquqi nöqteyi-nəzərdən alçalmış vəziyyətdədirlər: “Beynəlxalq sazişlərlə Ermənistan vətəndaşlarının malik olduqarı hüquq və üstünlüklər əslində simvolik, sırf deklarativ xarakter daşıyır”. Azərbaycanın keçmiş xarici işlər naziri Tofiq Zülfüqarov isə Paşinyan üzündən Moskvanın İrəvandan üz döndərməkdə olduğunu bildirir. Onun sözlərinə görə, artıq Ermənistanın Qərbə və ya başqa bir qapıya üz tutması Rusiyanı o qədər də maraqlandırmır: “Məntiqlə, Rusiya Ermənistana olan marağını itirir. Ermənistan hərbi-müdafiə və iqtisadi baxımından Moskva üçün heç bir maraq kəsb etmir. Ermənistandan uzaqlaşmaq birbaşa Rusiyanın öz istəyidir. Ermənilər isə Moskvadan ona görə narazıdır ki, Rusiya Ermənistanın iqtisadi inkişafını təmin etmək istəmir. Onlar Rusiyanın Ermənistana kredit verəcəyini, sərmayə qoyacağını gözləyirdilər. Ancaq bütün arzuları puç olan Ermənistan indi istədiyini Qərbdən almağa çalışır. Paşinyanın Rusiyadakı ermənilərə əsas çağırışı da məhz Ermənistana sərmayə qoyuluşu ilə bağlı idi. Aydın məsələdir ki, Ermənistan hazırda pul axtarışındadır. Bütün bu həqiqətləri görən Ermənistanın yeni rəhbərliyi problemdən çıxış yolları axtarır. Artıq Ermənistanın Qərbə və ya başqa bir qapıya üz tutması Rusiyanı o qədər də maraqlandırmır. Gürcüstan və Ukraynadan fərqli olaraq, Ermənistana yanaşma tamamilə fərqlidir. Bu baxımdan itirilmiş bir dövlətçiliyə -Ermənistana kimin sahiblik etmək istəməsi Moskva üçün heç bir əhəmiyyət kəsb etmir”. Aydındır ki, belə vəziyyət öz növbəsində Ermənistanın yaşadığı xaosu daha da dərinləşdirəcək.
Nahid SALAYEV
