Qırğızstanın “Turar” nəşriyyatı Xocalı Soyqırımının anım günü ərəfəsində Azərbaycan Respublikası Prezidentinin İctimai-siyasi məsələlər üzrə köməkçisi-şöbə müdiri, tarixi elmlər doktoru, professor Əli Həsənovun "Xocalı soyqırımı" kitabını qırğız və rus dillərində çap edib.
Dünyanın müxtəlif dillərində nəşr edilmiş kitabda son iki əsrdə azərbaycanlılara qarşı erməni millətçiləri tərəfindən məqsədyönlü şəkildə həyata keçirilən etnik təmizləmə, soyqırımı və təcavüzkarlıq siyasəti təhlil edilir. XX əsrin 80-ci illərinin ikinci yarısından başlayaraq Ermənistanın Azərbaycana qarşı ərazi iddiaları və işğalçılıq siyasəti, o cümlədən 1988-1993-cü illərdə azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə və soyqırımı siyasəti elmi mənbələrə əsasən araşdırılır, xüsusilə XX əsrin sonunda ermənilərin Xocalıda törətdiyi soyqırımı aktı bütün insanlığa və bəşəriyyətə qarşı yönəldilmişdiş ən ağır cinayətlərdən biri kimi qiymətləndirilir.
Kitabda 1992-ci il fevralın 26-da Ermənistan silahlı qüvvələri tərəfindən şəhərin işğalı zamanı həyata keçirilən cinayətlər, xüsusilə dinc əhaliyə qarşı törədilən vandalizm aktları xarici mənbələrə əsasən geniş təhlil edilir. Xocalı soyqırımının dünyaya çatdırılması, ona siyasi-hüquqi qiymət verilməsi istiqamətində görülən işlər, eləcə də Xocalı faciəsinin beynəlxalq aləmdə soyqırımı aktı kimi tanınması məsələləri geniş tədqiq edilir. Xüsusilə, kitabda Xocalı soyqırımının tanınması ilə bağlı qəbul edilən sənədlər müxtəlif dillərdə verilir. Kitab xarici siyasət məsələləri ilə məşğul olan mütəxəssislər, geniş oxucu auditoriyası üçün nəzərdə tutulur.
“Tarixdə görünməmiş müsibət” adlı ön sözündə Azərbaycan Respublikasının Qırğız Respublikasında fövqəladə və səlahiyyətli səfiri Hidayət Orucov qeyd edib ki, Əli Həsənov uzun müddət ictimai-siyasi fəaliyyətlə məşğul olan, elmlər doktoru, professor, siyasətə, geosiyasətə, beynəlxalq münasibətlərə həsr olunmuş müxtəlif əsərlərin müəllifidir.
Bu kitab Dağlıq Qarabağ münaqişənin ən qanlı müsibətlərinə həsr olunub. Qeyd olunur ki, Xocalı soyqırımı XX əsrin digər dəhşətli müsibətlərin - Xatın, Xirosima, Naqasaki və Sonqmi ilə bir sırada öz yerini tutub.
Ön sözdə deyilir ki, ermənilərin Azərbaycanın tarixi ərazilərinə qarşı iddiaları hələ 1918-1920-ci illərdən başlanıb, İrəvan xanlığı və Zəngəzur məhəlləsində yaşayan azərbaycanlılara qarşı soyqırımı törədilib. Ermənilərin Azərbaycana qarşı ərazi iddialarının yeni mərhələsi 1988-ci ilin fevral ayından başlanıb. Onlar Azərbaycanın Qarabağ bölgəsinin dağlıq hissəsinin Ermənistana birləşdirilməsi kimi qanunsuz tələblərlə çıxış ediblər ki, bu tələblər SSRİ rəhbərliyi tərəfindən açıq-aydın dəstəklənib.
1992-1993-cü illərdə Dağlıq Qarabağ və ona bitişik olan yeddi rayon, yəni Azərbaycan ərazisinin 20%-i işğal olunub. Bunun nəticəsində bir milyondan çox soydaşımız qaçqın və məcburi köçkün həyatına məruz qalıb. Xocalı soyqırımı öz inanılmaz qəddarlıq və qeyri-insani zorakılıq metodları ilə bəşəriyyətin tarixində vəhşilik akt kimi öz yerini tutub.
Ön sözdə deyilir ki, ermənilər tərəfindən törədilmiş bu cür dəhşətli cinayətlər cəzasız qalmamalıdır. Bəşəriyyət, beynəlxalq təşkilatlar, dünya dövlətlərinin parlamentləri Xocalı soyqırımına beynəlxalq, siyasi-hüquq qiymət verməlidir, Ermənistanın hərbi-siyasi təcavüzü dünya ictimai tərəfindən qınanılmalı və bu cür cinayətlər dünyanın heç bir yerində təkrarlanmamalıdır.
Heydər Əliyev Fondunun vitse-prezidenti Leyla Əliyevanın təşəbbüsü ilə “Xocalıya Ədalət” adı altında möhtəşəm kompaniyası cinayətkarları məsuliyyətə cəlb etmək üçün dünyanın bütün qüvvələrini səfərbər edir. Qeyd olunur ki, hadisələrdən 26 il keçməsinə baxmayaraq, Xocalıda soyqırımı törədənlər hələ də məsuliyyətə cəlb olunmayıb. Bu cür cəzasızlıq regionda sülhün əldə edilməsi və ədalətin bərpası üçün əsas maneədir.
Kitabın çapında müəllifin əsas məqsədi soyqırımın dəhşətlərini dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq və bütün bəşəriyyəti zorakılığa qarşı mübarizədə birləşdirməklə cinayət törədənlərin məsuliyyətə cəlb edilməsinə nail olmaqdır.
Kitabın fotoalbom hissəsində Xocalı soyqırımını əks etdirən fotolar, soyqırımın anım mərasimlərinin fotoşəkilləri və Ermənistanın işğal etdiyi ərazilərimizin xəritərləri öz əksini tapıb.
Əsəri qırğız dilinə Bekten Dıykanbay çevirib.
