Azər­bay­ca­nın döv­lət­çi­lik ta­ri­xi­nin, mil­li adət-ənə­nə­lə­ri­nin, elm və mə­də­niy­yə­ti­nin təb­li­ği

Keç­miş­lə gə­lə­cə­yin kə­siş­di­yi za­man nöq­tə­si bu gün­dür. Bu gün­dən keç­mi­şə boy­lan­maq, gə­lə­cək ba­rə­də dü­şün­mək, ya­şan­ma­mış za­man haq­qın­da proq­noz­lar ver­mək ma­raq­lı­dır. Dü­nə­nə ba­xıb öyü­nü­rük. Əl­bət­tə, öyün­mək­də ta­ma­mi­lə haq­lı­yıq.

Ba­ba­la­rı­mı­zın qu­rub ya­rat­dı­ğı döv­lət­lər, for­ma­laş­dır­dı­ğı döv­lət­çi­lik ənə­nə­si, qə­dim mə­də­niy­yə­ti­miz, uni­kal adət-ənə­nə­lə­ri­miz, dün­ya­ya səs sa­lan alim­lə­ri­miz, bö­yük sər­vət olan el­mi­miz xal­qı­mı­zın ta­rix­də oy­na­dı­ğı rol haq­qın­da əha­tə­li in­for­ma­si­ya ve­rir. Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti çox­şa­xə­li, ge­niş pro­fil­li bir məf­hum­dur və onun için­də xal­qı­mı­za xas bü­tün gös­tə­ri­ci­lər, xü­su­siy­yət­lər möv­cud­dur. 

Azər­bay­ca­nın döv­lət­çi­lik ta­ri­xi­nin, mil­li adət-ənə­nə­lə­ri­nin, elm və mə­də­niy­yə­ti­nin təb­li­ği ba­rə­də da­nı­şar­kən qeyd et­mə­li­yik ki, bu sa­hə­də gö­rü­lən əsas iş­lə­rin mü­əl­lif­lə­ri Azər­bay­can döv­lə­ti və Hey­dər Əli­yev Fon­du­dur.

Bi­li­rik ki, qə­dim və or­ta əsrlər­dən bə­ri qon­şu və uzaq döv­lət­lə­rin Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti haq­qın­da tə­səv­vü­rü olub. Öl­kə­mi­zə gə­lən səy­yah­lar, dip­lo­mat­lar, sə­nət­kar­lar öz öl­kə­lə­ri­nə Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti, adət-ənə­nə­lə­ri, döv­lət­çi­lik ör­nək­lə­ri ilə bağ­lı ki­fa­yət qə­dər bil­gi apa­ra bi­lib. Ey­ni za­man­da da Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti­nin çe­şid­li nü­mu­nə­lə­ri­ni öz öl­kə­lə­ri­nə da­şı­yıb­lar. Azər­bay­can­da möv­cud olan döv­lət­lər, xan­lıq­lar, on­la­rın döv­lət qu­ru­luş­la­rı, şah­la­rı, xan­la­rı, on­la­ra mən­sub olan tor­paq­lar, döv­lət­lə­rin sı­nır­la­rı haq­qın­da xa­ti­rə­lə­rin­də, sə­fər dəf­tər­lə­rin­də ət­raf­lı ya­zıb­lar. Bu gün dün­ya­nın bir sı­ra nü­fuz­lu mu­zey və ki­tab­xa­na­la­rın­da xal­qı­mı­za aid in­ci­lər-qə­dim əl­yaz­ma­lar, ki­ta­bə­lər, əş­ya­lar, xal­ça­lar, mu­si­qi alət­lə­ri və s. sax­la­nır. Uzun za­man­lar bu nü­mu­nə­lər xa­ri­ci mu­zey­lər­də baş­qa xalqla­rın adı ilə təq­dim edi­lib. Acı da ol­sa be­lə­dir. Azər­bay­can müs­tə­qil­lik qa­zan­dıq­dan son­ra xal­qı­mız mil­li-mə­də­ni də­yər­lə­ri­mi­zə, soy­kö­kü­mü­zə ye­ni­dən qa­yıt­dı və bi­zim olan­la­ra sa­hib çıx­ma­ğa baş­la­dı. Söz­süz ki, bu sa­hə­də Azər­bay­can döv­lə­ti və Hey­dər Əli­yev Fon­du da­ha bö­yük səy­lər gös­tər­di. Fon­dun bey­nəl­xalq miq­yas­da gör­dü­yü çox­şa­xə­li fə­a­liy­yət sa­yə­sin­də xa­ri­ci mu­zey­lər­də baş­qa xalqla­rın adı­na təq­dim edi­lən nü­mu­nə­lər ye­ni­dən Azər­bay­can sər­və­ti ki­mi təq­dim edil­mə­yə baş­la­dı.

Mə­lum ol­du­ğu ki­mi, Azər­bay­ca­nın bi­rin­ci xa­nı­mı, Hey­dər Əli­yev Fon­du­nun pre­zi­den­ti, UNES­CO-nun və İSES­CO-nun xoş­mə­ram­lı sə­fi­ri, Mil­li Məc­li­sin de­pu­ta­tı Meh­ri­ban Əli­ye­va Azər­bay­ca­nı la­yi­qin­cə təm­sil edir, öl­kə­miz­də və dün­ya­da xey­riy­yə­çi, hu­ma­nist fə­a­liy­yə­ti ilə se­çi­lir, həm­çi­nin, mə­də­niy­yə­tə, id­ma­na qay­ğı ilə ya­na­şır, elm, təh­sil sa­hə­lə­rin­də res­pub­li­ka­da və bey­nəl­xalq miq­yas­da bö­yük iş­lər gö­rür. Azər­bay­ca­nın bi­rin­ci xa­nı­mı­nın ali mə­ram­lı fə­a­liy­yə­ti bəhs et­di­yi­miz ay­rı-ay­rı sa­hə­lə­rin in­ki­şa­fın­da müs­təs­na rol oy­na­maq­la, öl­kə­mi­zin tə­rəq­qi­si­nə mü­hüm töh­fə­lər ve­rir.

Meh­ri­ban xa­nım Əli­ye­va­nın ali də­yər­lə­rə söy­kə­nən, Azər­bay­can xal­qı və döv­lə­ti­nin ma­raq­la­rı­nı əks et­di­rən fə­a­liy­yə­tin­dən bəhs edər­kən, ilk növ­bə­də, onun rəh­bər­lik et­di­yi Hey­dər Əli­yev Fon­du­nun öl­kə­mi­zin in­ki­şa­fı­na ver­di­yi töh­fə­lə­rə, sər­gi­lə­di­yi çox­sa­hə­li fə­a­liy­yə­tə nə­zər ye­tir­mək gə­rək­dir. Mə­lum ol­du­ğu ki­mi, 2004-cü il may ayı­nın 10-da fə­a­liy­yə­tə baş­la­yan Hey­dər Əli­yev Fon­du ya­ra­dı­lar­kən Hey­dər Əli­ye­vin zən­gin ir­si­ni öy­rən­mə­yi, təb­liğ et­mə­yi, onun Azər­bay­ca­nın so­si­al-iq­ti­sa­di və mə­də­ni tə­rəq­qi­si­nə yö­nəl­miş ge­niş­miq­yas­lı fə­a­liy­yə­ti ba­rə­də gə­lə­cək nə­sil­lər­də əya­ni tə­səv­vür ya­rat­ma­ğı, da­hi şəx­siy­yə­tin mü­əl­li­fi ol­du­ğu bey­nəl­xalq la­yi­hə­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si­ni dəs­tək­lə­mə­yi, həm­çi­nin, Azər­bay­ca­nın mə­də­niy­yə­ti­nin və döv­lət­çi­lik ta­ri­xi­nin dün­ya­da da­ha ge­niş ta­nı­dıl­ma­sı ilə bağ­lı apa­rı­lan iş­lə­rə kö­mək gös­tər­mə­yi qar­şı­sı­na məq­səd qo­yub. Və bu məq­sə­də də na­il olub.

Onu da ya­dı­nı­za sa­laq ki, Azər­bay­can mu­ğam sə­nə­ti 2003-cü il­də UNES­CO-nun Qey­ri-mad­di mə­də­ni ir­sin qo­run­ma­sı üz­rə rep­re­zen­ta­tiv si­ya­hı­sı­na da­xil edil­di. Bun­dan son­ra mu­ğam sə­nə­ti­mi­zə diq­qət və qay­ğı da­ha da artma­ğa baş­la­dı. Xü­su­si­lə Meh­ri­ban xa­nım Əli­ye­va­nın tə­şəb­bü­sü ilə Hey­dər Əli­yev Fon­du tə­rə­fin­dən mu­ğam sə­nə­ti­mi­zin qo­run­ma­sı və in­ki­şa­fı ilə bağ­lı bir sı­ra uğur­lu təd­bir­lə­rin hə­ya­ta ke­çi­ril­mə­si bu sa­hə­də bö­yük can­lan­ma­ya sə­bəb ol­du. Ba­kı­da Bey­nəl­xalq Mu­ğam Mər­kə­zi ti­kil­di. Bu sa­hə­də­ki uğur­lar­dan da­nı­şar­kən Azər­bay­can mu­ğam an­to­lo­gi­ya­sı­nın, Qa­ra­bağ xa­nən­də­lə­ri al­bo­mu­nun ha­zır­lan­ma­sı­nı, Azər­bay­can­da ke­çi­ri­lən bey­nəl­xalq mu­ğam mü­sa­bi­qə­lə­ri­ni və s. mi­sal gös­tər­mək olar.

İn­di xal­qı­mı­zın mil­li-mə­nə­vi sər­və­ti olan mu­ğam­la­rı­mız dün­ya­nın ək­sər öl­kə­lə­rin­də səs­lə­nir və bö­yük ma­raq­la qar­şı­la­nır.

UNES­CO və Azər­bay­can əla­qə­lə­ri­ni araş­dı­ran mü­tə­xəs­sis­lər de­yir ki, qlo­bal­laş­ma şə­ra­i­tin­də apa­rı­lan bu iş­lər mil­li-mə­nə­vi də­yər­lə­rin dün­ya­ya in­teq­ra­si­ya­sı­na ge­niş yol açır. Əl­bət­tə, be­lə bir şə­ra­it­də Meh­ri­ban xa­nım tə­rə­fin­dən aşıq sə­nə­ti­nin UNES­CO-nun Qey­ri-mad­di mə­də­ni ir­sin qo­run­ma­sı üz­rə rep­re­zen­ta­tiv si­ya­hı­sı­na da­xil edil­mə­si mu­ğam sə­nə­ti­nin dün­ya­nın mə­də­ni irs si­ya­hı­sı­na da­xil edil­mə­sin­dən son­ra ye­ni bir uğu­run ya­ran­ma­sı­na gə­ti­rib çı­xar­dı. Bu, mil­li ir­si­mi­zin dün­yə­vi­li­yi­ni, bə­şə­ri­li­yi­ni, ona ir­qin­dən, di­nin­dən ası­lı ol­ma­ya­raq, bü­tün mil­lət­lə­rin ma­raq gös­tər­mə­si­ni təs­diq­lə­di. Aşıq sə­nə­ti­nə qar­şı ya­ran­mış so­yuq mü­na­si­bə­ti xey­li mü­la­yim­ləş­dir­di. Azər­bay­can xalq ya­ra­dı­cı­lı­ğı­nın dün­ya­da işıq­lan­dı­rıl­ma­sı­na zə­min ya­ran­dı və bu ir­sin bə­şə­ri­li­yi­ni ifa­də edən amil ki­mi or­ta­ya qo­yul­ma­sı ilə sə­ciy­yə­lən­di. Tez­lik­lə aşıq sə­nə­ti­miz dün­ya­da ta­nı­dıl­ma­ğa baş­lan­dı, Pa­ri­sin Luvr Mu­ze­yin­də və Stras­burq şə­hə­rin­də Azər­bay­can aşıq­la­rı kon­sert proq­ram­la­rı ilə çı­xış edib­lər. Bey­nəl­xalq çər­çi­və­də qə­bul edi­lən Azər­bay­ca­nın mil­li-mə­nə­vi də­yər­lə­ri, sö­zün əsl mə­na­sın­da, dün­ya­nı tə­əc­cüb­lən­dir­mək iq­ti­da­rın­da­dır. Mu­ğam və aşıq sə­nə­ti­nin, Nov­ruz bay­ra­mı­nın UNES­CO-nun Bə­şə­riy­yə­tin qey­ri-mad­di-mə­də­ni ir­si­nin rep­re­zen­ta­tiv si­ya­hı­sı­na da­xil edil­mə­sin­dən son­ra diq­qət Azər­bay­can xal­ça­sı­nın möh­tə­şəm­li­yi­ni dün­ya­ya təq­dim et­mə­yə doğ­ru yö­nəl­di. Be­lə­lik­lə, yu­xa­rı­da qeyd et­di­yi­miz ki­mi, 2010-cu il­də Azər­bay­can mə­də­niy­yə­tin­də önəm­li ha­di­sə­lər­dən bi­ri - xal­ça­çı­lıq sə­nə­ti­mi­zin UNES­CO-nun Bə­şə­riy­yə­tin qey­ri-mad­di-mə­də­ni ir­si­nin rep­re­zen­ta­tiv si­ya­hı­sı­na da­xil edil­mə­si ha­di­sə­si baş ver­di. Fon­dun elm, mə­də­niy­yət sa­hə­sin­də gör­dü­yü iş­lər bey­nəl­xalq ic­ti­ma­iy­yət tə­rə­fin­dən də təq­dir edi­lir.

Azər­bay­can xal­qı­nı kök­lü-kö­məc­li, qol­lu-bu­daq­lı, şa­xə­li bir ağa­ca bən­zət­mək olar. Elə bir ağa­ca ki, kök­lə­ri mil­yon il­lər­dir ana tor­pa­ğın bət­nin­dən su içir, qoy­nun­da mən­zil-mən­zil uzaq­la­ra ri­şə­lə­nir. Bu ri­şə­lər tor­pa­ğın yed­di qa­tın­dan ke­çib onun da­ma­rın­da axar çay­la­ra çev­ri­lir, bu da tor­pa­ğı xal­qa, xal­qı da tor­pa­ğa doğ­ma­laş­dı­rır. O tor­pa­ğı ki, onun üs­tün­də əc­dad­la­rı­mız ayaq açıb, ye­ri­yib, bi­nə qu­rub, ocaq ça­tıb tor­pa­ğı və­tə­nə, məm­lə­kə­ti döv­lə­tə çe­vi­rib­lər.  Azər­bay­can de­yən­də o yal­nız möv­cud Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın əra­zi­si ilə məh­dud­laş­ma­yıb, ge­niş coğ­ra­fi­ya­nı, əra­zi­lə­ri əha­tə edən bir məm­lə­kət ki­mi ta­rix­də ya­şa­yır. Ta­rix hə­qi­qə­ti bi­zə, bi­zi də hə­qi­qə­tə ya­xın­laş­dı­rır.

Azər­bay­can döv­lə­ti­nin Azər­bay­ca­nın döv­lət­çi­lik ta­ri­xi­nin, mil­li adət-ənə­nə­lə­ri­nin, elm və mə­də­niy­yə­ti­nin təb­li­ği sa­hə­sin­də gör­dü­yü iş­lər mi­sil­siz­dir. Bu gün Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti həm öl­kə, həm də bey­nəl­xalq sə­viy­yə­də ən müx­tə­lif is­ti­qa­mət­lər­də təb­liğ olu­nur. Dün­ya ar­tıq bi­lir ki, Azər­bay­ca­nın qə­dim döv­lət­çi­lik ənə­nə­si, zən­gin ta­ri­xi, bən­zər­siz mə­də­niy­yə­ti, adət-ənə­nə­si, bö­yük da­yaq­la­rı olan el­mi var. Bu sa­hə­nin təb­li­ği sa­hə­sin­də gö­rü­lən iş­lər sı­ra­sı­na bey­nəl­xalq sə­viy­yə­li mu­si­qi fes­ti­val­la­rı­nın ke­çi­ril­mə­si, sim­po­zi­um­la­rın, konfransla­rın, top­lan­tı­la­rın təş­ki­li və baş­qa mə­sə­lə­lər da­xil­dir. Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti dün­ya­nın ən bö­yük öl­kə və şə­hər­lə­rin­də təb­liğ edi­lir.

Mü­a­sir Azər­bay­can döv­lə­ti qə­dim döv­lət­çi­lik ənə­nə­lə­ri­nə ol­duq­ca say­ğı ilə ya­na­şır və o dövrlə­rin ta­ri­xi­nin araş­dı­rıl­ma­sı­na bö­yük ma­raq gös­tə­rir. Bu da Azər­bay­can el­mi qar­şı­sın­da ye­ni üfüq­lər açır. Azər­bay­can el­mi ta­ri­xi hə­qi­qət­lə­ri araş­dı­rıb öy­rə­nir və təb­liğ edir. Azər­bay­ca­nın zən­gin elm ta­ri­xi­nin möv­cud ol­du­ğu­nu bi­li­rik, bu gün hə­min elm xə­zi­nə­si də ye­ni­dən araş­dı­rı­lır, nəşr edi­lir.  Döv­lət­çi­lik ta­ri­xi­mi­zə qa­yı­dış o an­la­ma gə­lir ki, biz əc­dad­la­rı­mı­zın za­ma­nın ayaq­la­rı al­tın­da giz­lə­nən iz­lə­ri­ni tap­mı­şıq və on­la­rın get­di­yi yo­la sü­var ol­mu­şuq.

Xal­qı­mı­zın bö­yük oğ­lu Hey­dər Əli­yev çı­xış­la­rın­da və­tə­ni sev­mə­yi in­san­la­ra töv­si­yə edir­di: "Xalq heç vaxt öz kö­kü­nü yad­dan çı­xar­ma­ma­lı, öz ta­ri­xi­ni öy­rən­mə­li, mil­li mə­də­niy­yə­tin­dən heç za­man ay­rıl­ma­ma­lı­dır".

Azər­bay­ca­nın döv­lət­çi­lik ta­ri­xi­nin, mil­li adət-ənə­nə­lə­ri­nin, elm və mə­də­niy­yə­ti­nin təb­li­ği sa­hə­sin­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən iş­lə­rə qiy­mət ve­rən mil­lət və­ki­li, Hey­dər Əli­yev Fon­du­nun rəh­bə­ri Meh­ri­ban Əli­ye­va Fran­sa­nın Kann şə­hə­rin­də bir ne­çə sər­gi­ni özün­də bir­ləş­di­rən "Azər­bay­can: ənə­nə­lə­rin və gə­lə­cə­yin öl­kə­si" sər­gi­si­nin açı­lış mə­ra­si­mi­də qeyd edir­di: "Azər­bay­can: ənə­nə­lə­rin və gə­lə­cə­yin öl­kə­si" sər­gi­si­nin təş­ki­lin­də məq­səd xa­ric­də Azər­bay­ca­nın qə­dim və zən­gin ta­ri­xi­ni, mə­də­niy­yə­ti­ni təb­liğ et­mək­dir".

Azər­bay­can mə­də­niy­yə­ti­nin, döv­lət­çi­lik ta­ri­xi­ni öy­rən­mək, təb­liğ et­mək hər bir azər­bay­can­lı­nın bor­cu­dur. Çün­ki bi­zim ba­ba­la­rı­mız­dan mi­ras qa­lan zən­gin xə­zi­nə­mi­zin dün­ya­da mis­li yox­dur.

Xal­qı­mı­zın dü­nə­ni, bu gü­nü və gə­lə­cə­yi olan də­yər­lə­ri­miz, göz bə­bə­yi ki­mi qo­run­ma­lı olan adət-ənə­nə­lə­ri­miz ya­şa­dıl­ma­lı­dır. Azər­bay­can xal­qı­nın adət-ənə­nə­si, folklo­ru, bağ­lı ol­du­ğu zən­gin, şan­lı ta­rix hər za­man qü­rur mən­bə­yi­miz olub.

İra­də SA­RI­YE­VA

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim edi­lir.