İctimai və dövlət maraqlarından danışarkən ilk öncə diqqəti cəlb edən əsas məsələ bu maraqların bir-birindən ayrı tutulmasının mümkünsüzlüyüdür. Bəlli həqiqətdir ki, bir dövlətin qurulması onun ilk öncə təşkilatlanmış toplumu - bir və ya bir neçə millətin ittifaqından ibarət cəmiyyətinin formalaşması ilə şərtlənir.
Bu siyasi ittifaqın yaratdığı varlıq dövlət olaraq müəyyən idarəetmə üsuluna, qanunvericilik sisteminə, güc strukturlarına, atributlara və s. sahib olur və öz varlığını nəzarət etdiyi ərazinin bütün hissələrinə yayır. Tarix boyu dövlət müvafiq ərazidəki cəmiyyəti idarə etmək mexanizminə sahib bir təşkilat kimi çıxış edib. Bu, dövlət anlayışı ilə bağlı ən sanballı elmi və ümumiləşdirilmiş tərifdir. Elə məhz yaradılışının cəmiyyətə söykənməsi səbəbindən də cəmiyyətin maraqlarını dövlətin, dövlətin maraqlarını isə cəmiyyətin maraqlarından ayrı tutmaq mümkün deyil, çünki dövlətin əsas qayəsini ərazisinin, beləliklə də əhalisinin təhlükəsizliyinin, rifahının qarantı olmaq təşkil edir ki, bu da ictimaiyyətin ən əsas maraqlarına cavab vermək deməkdir. Beləliklə də cəmiyyət öz maraqlarını qoruduğu halda həm də dövlət maraqlarının qorunması işinə öz töhfəsini vermiş olur.
Müstəqil Azərbaycan dövləti, gənc olmasına baxmayaraq, zəngin dövlətçilik ənənələrinə malikdir. Adətən zəngin irsə malik dövlətlər onu qiymətləndirməyi və qorumağı da bacarır. Azərbaycan da məhz bu qəbil ölkələrdəndir və minilliklərdən süzülüb gələn vətən, dövlət təəssübkeşliyi, sanki genetik kod kimi, nəsildən-nəslə ötürülərək heç bir şəkildə formasını və mahiyyəti dəyişmədən davam etdirilir. Təbii, istənilən cəmiyyətdə ona antipod olan, maddi marağı mənəviyyatını üstələmiş kəslər olur və heç bir cəmiyyət belə üzvdən sığortalanmayıb. Lakin ölkədə sağlam siyasi-sosial atmosfer olduqda tək-tük belələrinin ümumən topluma vura biləcəyi ziyan onun elə özünə vurduğu ziyan qədər olur. Yəni cəmiyyət öz antipodlarını bu və ya digər tərzdə çıxdaş etməklə əslində özü təmizlənir.
"Biz nadir bir irsin varisiyik. Hər bir Azərbaycan vətəndaşı bu irsə layiq olmağa çalışaraq böyük bir tarixi keçmişi, zəngin mədəniyyəti, yüksək mənəviyyatı olan ölkənin həm dünəninə, həm də gələcəyinə dərin bir məsuliyyət hissi ilə yanaşmalıdır". Bu sözlər mərhum prezident, müstəqil Azərbaycan dövlətinin qurucusu Heydər Əliyevə aiddir. Məhz qurucusu olduğu üçün müasir Azərbaycanın dövlətçilik ənənələrinin yaşadılmasına böyük önəm verən bu böyük siyasət adamı ölkənin hər bir vətəndaşını fərd olaraq öz Vətəninin maraqlarından çıxış etməyə, zəngin keçmişi, bu günü və işıqlı gələcəyilə qürur duymağa çağırırdı. Bu məsələdə mərhum prezident tam haqlı idi. Çünki onun memarı olduğu müasir Azərbaycanda bu gün bu qədim və zəngin dövlətçilik tarixinə malik ölkənin dəyərini bilən, onu ictimai maraqlar prizmasından qiymətləndirən bir cəmiyyət formalaşıb.
Yaşadığımız mürəkkəb geosiyasi və geoiqtisadi kataklizmlər dövründə dövlətçilik ənənələrinə sədaqət, dövlətə sayğı, qanunlara hörmət vətən-dövlət təəssübkeşliyinin ayrılmaz hissələri kimi çıxış etdiyindən, ən yüksək dairələrdə təmsil olunan şəxslərdən tutmuş sadə insanına kimi ölkənin hər bir fərdinin bu həqiqəti qəbul edib dəyərləndirməsi günün tələbinə çevrilib. Dünyanın dörd bir yanında insan fəlakətlərinin yaşandığı, şəhər və kəndlərin viran qoyulduğu, böyük bir qaçqınlar ordusunun müharibələrdən canını götürüb qaçsa da dənizlərdə, yad torpaqlarda pərən-pərən düşərək doğmalarından uzaqlarda həyata vida etdiyi, hər gün terror aktları nəticəsində yüzlərlə insanın ömür bağının qırıldığı, min bir işgəncə altında əsir və girovluqda hər gün ölüb-dirildiyi günümüzün reallıqlarıdır. Azad cəmiyyətdə yaşayan insan bütün bu dəhşətlərin fonunda malik olduğu xoşbəxtliyin miqyasını - stabil bir ölkənin vətəndaşı olmasının dəyərini daha yaxşı dərk edir və bunun da nəticəsində onda öz dövlətinə ölçüyəgəlməz minnətdarlıq hissi formalaşır. Yadımdadır, hələ uşaq yaşlarımda - təbii, o zaman sovet dövrü idi - dünya xəbərlərinə baxarkən ayrı-ayrı ölkələrdə yaşanan insan fəlakətlərindən dəhşətə gələr, elə uşaq fəhmilə orada doğulmadığıma sevinərdim. Bu hissi əslində indi də yaşayıram və əminəm ki, mənim kimi düşünənlər saysızdır. Hər gün bir ölkədə terror, hər gün bir xalqın fəlakətilə bağlı xəbərlər gündəmimizi işğal etdikcə dönə-dönə taleyimə təşəkkür edirəm ki, mənim ölkəmdə belə qan-qadalı fəlakətlər yaşanmır. Lakin faktdır ki, ölkədə sabitlik öz-özünə yaranmır. Sabitliyi saxlayan dövlətin strategiyası, daxilində qurduğu düzəni, xarici aləmlə balanslı siyasəti, qonşularla sıfır problem taktikasıdır ki, bu halda da vətəndaş olaraq hər bir fərddə onu qoruyan dövlətinə minnətdarlıq hissi baş qaldıracaq.
Bəllidir ki, Prezident İlham Əliyev bu günlərdə "Dini Etiqad Haqqında" AR Qanununa əlavələri təsdiq edən Fərmanı imzalayıb. Sözügedən əlavələr ölkədə dini ekstremizmlə məşğul olmanı qadağan edir. Nəzərə alınsa ki, özünü "İslam dövləti" adlandıran terrorçu təşkilat son illərdə dünya düzənində hansı fəlakətlərə yol açıb və neçə dövlətin daxilində vətəndaş savaşı salmaqla dayaqlarının sarsılmasına, qanlı müharibəyə cəlb olunmasına gətirib, "Allahu-əkbər" deyib necə qanlı edam səhnələri qurub, sözügedən qanunun sərtləşdirilməsinin əhəmiyyətini əlavə şərhə ehtiyac qalmaz. Faktdır ki, bu gün dünyanın bir çox ölkəsində sabitlik deyilən nəsnə qəhətə çıxıb. Yaxın keçmişimizdə "ərəb baharı" ilə başlayan sabitsizlik ardınca Yaxın Şərq böhranını gətirdi ki, bu da yüz minlərlə insanın öz yurd-yuvasından didərgin düşməsinə, şəhər və kəndlərin viran qoyulmasına, miqrant dalğasının Avropanı bürüməsilə bu ölkələrin təhlükəsizliyinin ciddi təhdid altına düşməsinə gətirdi. Bu böhranın bəşəriyyətə ən böyük pisliyi isə dünyada terror hadisələrinin artması oldu. Vaxtilə özünün sabitliyi ilə öyünən istənilən Avropa ölkəsinin bu gün hər an terror təhlükəsi altında yaşadığı günümüzün acı reallığıdır. Bu reallıqların fonunda ictimaiyyətin sahib olduğu ən böyük dəyərlərdən birinin - sabitliyin həyat normasına çevrildiyi ölkədə yaşadığını dərk etməsi birmənalı olaraq ictimai şüurda milli təəssübkeşliyin artmasını şərtləndirir.
Azərbaycan dövləti müstəqil addımladığı 25 illik zaman kəsiyində çox uğurlara imza atıb. Bu illər ərzində Azərbaycan tanınmayan, kiçik bir ölkədən regionda söz sahibi, dünyanın iqtisadi, siyasi arenasında tanınan və sayılan bir dövlətə çevrilə bilib. Bu faktın özü də ölkə vətəndaşlarında dövlətinə qürur qarışıq minnətdarlıq hissi formalaşdırır. Ümumiyyətlə, xalqın mənafeyinin əsas götürüldüyü ölkədə inkişaf da, sabitlik də əldə oluna bilən dəyərlərdir. Dövlət millətin sağlamlığı, təhsili, mədəniyyəti kimi sahələrin inkişafını özünün prioritet vəzifəsi elan edib xalqın mənafeyi naminə çalışırsa, xalq bunu mütləq dəyərləndirəcək və onun müdafiəsində duracaq. Çünki bütün bunlar o dövlətin vətəndaşında milli təəssübkeşlik, öz dövlətinə minnətdarlıq hissi formalaşdırır və razılaşaq ki, dövlətin idarə olunmasında sözügedən məsələ çox önəmli faktor kimi çıxış edir. Bu faktın nəzərə alınması əslində dövləti idarə edənlərin başlıca vəzifəsi olmalıdır. Çünki istənilən ölkədə sabitliyin qarantı xalqdır və bu sabitliyin daimi olması üçün ilkin şərt onun mövcud hakimiyyətin yürütdüyü istər daxili, istərsə də xarici siyasətdən razı qalması və onu dəstəkləməsidir. Dövlət hər iki istiqamətdə xalqın maraqlarını təmin edən, onun gələcəyinə təminat verən siyasət yürüdürsə, ölkədə asayiş bərqərar olur. Bu işdə isə təkcə ayrı-ayrı fərdlərin və ya toplumların deyil, ümumən vətəndaş cəmiyyəti institutlarının üzərinə ciddi məsuliyyət qoyulur. Çünki reallıqda birbaşa toplumla işləyən dövlət deyil, məhz belə institutlardır. Bu institutlar isə fəaliyyətini elə istiqamətdə qurmalıdır ki, həm dövlətin, həm də cəmiyyətin maraqları təmin olunsun.
Lakin bu zaman, təəssüf ki, bəzi hallarda bu maraqlardan yan keçmələr də özünü göstərir. Bu da əslində təbii prosesdir. Qloballaşan dünyamızda dünya ağalığı uğrunda savaşın daha geniş miqyas aldığı faktdır. Bu güclər isə xırda dövlətlərin güclənməsində qətiyyən maraqlı olmadığından, belə ölkələrin daxilində pozuculuq fəaliyyəti göstərməkdən ötrü tək-tük hansısa sosial problemindən narazı qalıb dövlətinin maraqlarını satmağa hazır olan antipodlar tapır və belələrinin vasitəsilə həmin dövlətin başını daxili problemlərinə qataraq inkişafının önünü kəsməyi, beləliklə də onu bir növ özlərindən asılı vəziyyətə salmağı hədəfləyir. Sirr deyil ki, belə "missiyaların" həyata keçirilməsinə bəzən müxtəlif beynəlxalq təşkilatlardan maliyyələşən qeyri-hökumət təşkilatları da yardımçı olur. Lakin ölkədə sivil cəmiyyət formalaşıbsa və qanunlar işlək vəziyyətdədirsə, o cəmiyyətin özü belə provokasiyalara gedib ölkəsinin təhlükəsizliyinə təhdid yaratmayacaq. Bu kontestdə Yaxın Şərqi fəlakətə sürükləyən əsas səbəbin dini təmayüllər olduğunu və yerli xalqların xurafatçılığı üzündən bu ağılalmaz duruma düşdüyünü unutmamalıyıq. Halbuki, həmin toplumlar lap elə dini baxımdan daha açıq dünyagörüşünə malik olsaydılar, İslamın mayasını təşkil edən "Vətəni sevmək imandandır" Peyğəmbər kəlamını özlərinin həyat kredosuna çevirər, qaragüruhçu başıpozuq dəstələrə qoşulmaqla xalqlarına cəhənnəmi "bu dünyada" yaşatmazdılar. Bu yerdə Azərbaycan qanunvericiliyinə bu hadisələrin təsirilə əlavə edilən daha bir qanun yada düşür. Sirr deyil ki, "İslam dövləti" terror təşkilatı yaranarkən onların din pərdəsi altında ölkəyə sıza bilmiş təəssübkeşləri gənclərimiz arasında guya dini təbliğat aparmaqla əslində fərqli ideologiyalarla onların başını dumanlandıraraq sıralarına qoşulmalarına çalışdı və bəzi hallarda buna nail oldu. O ərəfədə, tək Azərbaycandan deyil, qonşu Rusiyadan, Dağıstandan, Çeçenistanda, Orta Asiya ölkələrindən, Türkiyədən gənclərin Suriyaya axın etməsi hər birimizin xatirindədir. Elə o zaman Azərbaycan dövləti gedənlərin ölkəyə qayıdarsa dərhal həbs olunması ilə bağlı qanunu qüvvəyə mindirdi və bununla gedişlərin qarşısı, qismən də olsa, alındı. Faktdır ki, bu qanun vaxtında imzalanmasaydı, nəinki bu tək-tük gedişlər qarşısıalınmaz prosesə çevrilər, eyni zamanda qanlı edamlar törədən vəhşi bir qrupun üzvünə çevrilmiş belələri pozulmuş psixologiyası ilə qayıdıb ölkədə terror aktları belə törədərdi. Bütün bunlar isə, təbii olaraq, Azərbaycan insanında onu bu fəlakətlərdən sığortalayan dövlətinə dərin minnətdarlıq hissi formalaşdırır.
Bu gün azərbaycanlı olmağın daha bir qürurverici tərəfi ölkəmizin dünya miqyaslı mədəni, siyasi, elmi-kütləvi və idman tədbirlərinin keçirildiyi məkana çevrilməsidir. Belə tədbirlərin keçirildiyi ərəfədə ölkəyə gələn əcnəbi iş adamlarının, siyasilərin, idmançıların, alimlərin, turistlərin ölkəmiz, Bakı haqqında səsləndirdiyi xoş sözlər hansımızın köksünü qabartmayıb, gözünü yaşartmayıb? Son illər Azərbaycanın ev sahibliyi etdiyi bu qəbil tədbirlər, ölkənin dünya miqyasında tanınması ilə yanaşı, onun turizm bölgəsi kimi də dünyanın diqqət mərkəzinə gəlməsinə əsaslı şərait yaradıb. Bu il ölkəmizə özəlliklə ərəb turistlərinin axını isə ondan xəbər verir ki, daxili sabitsizlikləri üzündən müharibəyə sürüklənən Yaxın Şərq ölkələri də, bu ölkələrdən qaçqın düşənlərin miqrant böhranı ilə üz-üzə qoyduğu Avropa dövlətləri də artıq hüzur axtaran insanların maraq dairəsindən kənarda qalıb və insanlar istirahət üçün Azərbaycan kimi davamlı sabitliyilə seçilən ölkələrə üz tutur. Bütün bunların dəyərləndirilməsi isə Azərbaycan insanında dövlətinə minnətdarlıq hissinin artmasına təkan verən amillər sırasında yer alır. Bütün bunların istər dövlətin, istərsə də ictimaiyyətin maraqlarından çıxış etmək, onun mənafeyini hər zaman, hər bir şəraitdə qorumaqdan ötrü necə böyük stimul olduğunu əlavə şərhə ehtiyac yoxdur.
Bu gün ətrafımızda baş verənlər, dünya düzənindəki "qabarma və çəkilmələr" isə bu maraqların qorunmasını az qala hər gün, hər an bir vəzifə kimi bizə xatırladır - bir daha dərk edirik ki, dövlətin maraqları bizim rifahımız, sabahımız, gələcəyimizdir.
Samirə SƏFƏROVA
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun keçirdiyi müsabiqəyə təqdim etmək üçündür.
