BMT Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın VII Qlo­bal Fo­ru­mu: Azər­bay­can mul­ti­kul­tu­ra­liz­mi dün­ya­da mü­tə­rəq­qi mo­del ki­mi qə­bul olu­nur

Son il­lər öl­kə­miz ar­dı­cıl ola­raq bir sı­ra bey­nəl­xalq təd­bi­rə ev sa­hib­li­yi edir. Diq­qət­çə­kən mə­qam­lar­dan bi­ri odur ki, bu təd­bir­lə­rin ha­mı­sı öl­kə­miz tə­rə­fin­dən yük­sək sə­viy­yə­də təş­kil edi­lir. Dostluq, əmək­daş­lıq şə­ra­i­tin­də ke­çi­ri­lən bu təd­bir­lər qo­naq­lar­da gö­zəl tə­əs­sü­rat ya­ra­dır. Vur­ğu­la­yaq ki, Azər­bay­can bu gün dün­ya­da sül­hə, əmi­na­man­lı­ğa, mul­ti­kul­tu­ral mə­də­niy­yə­tə, to­le­rantlıq və mul­ti­kul­tu­ra­lizm an­la­yı­şı­na ge­niş qu­caq açan bir öl­kə ki­mi ta­nı­nır. Mul­ti­kul­tu­ra­liz­min be­şi­yi olan Azər­bay­can qə­dim­lər­dən bə­ri dün­ya­da əmi­na­man, qo­naq­pər­vər bir məm­lə­kət ki­mi ta­nı­nır.

Qeyd edək ki, res­pub­li­ka­mız­da ke­çi­ri­lən ge­niş­miq­yas­lı təd­bir­lər­dən bi­ri ap­re­lin 25-27-də ke­çi­ri­lən BMT Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın 7-ci Qlo­bal Fo­ru­mu olub. Azər­bay­can pay­tax­tın­da ke­çi­ri­lən Fo­rum Azər­bay­can haq­qın­da dün­ya­ya bö­yük bil­gi ver­di. Qeyd edək ki, Fo­ru­mun pay­tax­tı­mız­da ke­çi­ril­mə­si ba­rə­də qə­rar Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti İl­ham Əli­yev tə­rə­fin­dən qə­bul edi­lib. Mə­lum­dur ki, bu təd­bir nə­in­ki öl­kə­miz­də, hət­ta bey­nəl­xalq sə­viy­yə­də mə­də­niy­yət­lə­ra­ra­sı, din­lə­ra­ra­sı mü­na­si­bət­lə­rə bö­yük töh­fə­lər ve­rib. Ekspertlər vur­ğu­la­yır ki, bu, həm­çi­nin, Pre­zi­dent İl­ham Əli­ye­vin li­der­li­yi ilə xal­qı­mı­zın çox­mi­nil­lik mul­ti­kul­tu­ral və to­le­rant mə­də­niy­yə­ti­nin ar­tıq dün­ya­da bir nü­mu­nə, bir mo­del ki­mi qə­bul edil­mə­si ilə bi­la­va­si­tə bağ­lı­dır.

Qı­sa­ca ola­raq xa­tır­la­daq ki, Fo­ru­mun öl­kə­miz­də ke­çi­ril­mə­si ilə bağ­lı Təş­ki­lat Ko­mi­tə­si­nin ya­ra­dıl­ma­sı ba­rə­də Pre­zi­dent tə­rə­fin­dən 2015-ci ilin 24 iyul ta­ri­xin­də Sə­rən­cam im­za­la­nıb.

Mə­də­niy­yət və tu­rizm na­zi­ri Əbül­fəs Qa­ra­yev mət­bu­a­ta de­yib ki, Fo­ru­mun və Azər­bay­ca­nın dün­ya mə­də­niy­yət­lə­ri ara­sın­da di­a­loq qur­maq­da əhə­miy­yət­li ye­ri var.

"İnklü­ziv cə­miy­yət­lər­də bir­gə ya­şa­ma: ça­ğı­rış və məq­səd" de­vi­zi al­tın­da ke­çi­ri­lən Fo­ru­ma BMT-yə üzv öl­kə­lə­rin döv­lət və hö­ku­mət baş­çı­la­rı, si­ya­si li­der­lər, tə­rəf­daş qu­rum­lar, bey­nəl­xalq və re­gi­o­nal təş­ki­lat­la­rın nü­ma­yən­də­lə­ri, özəl sek­tor, in­cə­sə­nət, me­dia və aka­de­mi­ya­la­rın təm­sil­çi­lə­ri, do­nor təş­ki­lat­lar və fondlar da­xil ol­maq­la, say­sız qo­naq qa­tı­lıb.

Ap­re­lin 25-27-də Ba­kı­da ke­çi­ri­lən BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın 7-ci Qlo­bal Fo­ru­mu öl­kə­miz­də və bey­nəl­xalq aləm­də bö­yük əks-sə­da ya­ra­dıb. Qeyd edi­lə­nə gö­rə, Ba­kı­da be­lə bö­yük bir Fo­ru­mun ke­çi­ril­mə­si Azər­bay­ca­nın si­ya­si nü­fu­zu­nun və iq­ti­sa­di po­ten­si­a­lı­nın gös­tə­ri­ci­si­dir. Ək­sər ekspertlər vur­ğu­la­yır ki, Fo­ru­mun in­di­ki və­ziy­yət­də Azər­bay­can­da ke­çi­ril­mə­si öl­kə­miz üçün bö­yük si­ya­si di­vi­denddir.

Səs­lən­di­ri­lən fi­kir­lə­rə gö­rə, bu təd­bi­rin Azər­bay­can­da ke­çi­ril­mə­si sü­but et­di ki, öl­kə­miz de­mok­ra­tik prin­sip­lə­rə söy­kə­nən, si­vil, mül­ti­kul­tu­ra­liz­min ən bö­yük in­ki­şaf et­di­yi, to­le­rantlı­ğın möv­cud ol­du­ğu bir mə­kan­dır. O da mə­lum­dur ki,  ar­tıq Azər­bay­can bu cür fo­rum­la­ra ev sa­hib­li­yi et­mək­lə dün­ya­da eti­bar­lı tə­rəf­daş imi­ci for­ma­laş­dı­rıb.

Ekspertlər qeyd edir ki, qlo­bal dün­ya­da baş ve­rən ha­di­sə­lə­rin məhz Azər­bay­can­da baş tu­tan plat­for­ma­da mü­za­ki­rə edil­mə­si öl­kə­mi­zin bey­nəl­xalq aləm­də nü­fu­zu­nu xey­li ar­tır­mış ol­du. Azər­bay­can bu gün dün­ya­ya sülh ça­ğı­rı­şı edən bir öl­kə­dir və bü­tün dün­ya­ya bu­nu gös­tə­rir.

Mə­lum­dur ki, Azər­bay­can mə­də­niy­yət­lər və din­lə­ra­ra­sı di­a­lo­qun təş­vi­qi sa­hə­sin­də əmək­daş­lı­ğı­nı da­ha da əzmlə da­vam et­di­rir. Bu sa­hə­də əl­də olu­nan na­i­liy­yət­lər bu­na mi­sal­dır.

Bey­nəl­xalq aləm­də səs­lən­di­ri­lən fi­kir­lə­rə gö­rə, BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın mə­də­niy­yət­lər və din­lə­ra­ra­sı di­a­loq, si­vi­li­za­si­ya­lar ara­sın­da hör­mət və qar­şı­lıq­lı an­laş­ma­nın təş­viq edil­mə­si ki­mi ali məq­səd və mə­ram­la­rı­na uy­ğun ola­raq, 7-ci Ba­kı Qlo­bal Fo­ru­mu­nun ke­çi­ril­mə­sin­də məq­səd BMT-nin sülh və təh­lü­kə­siz­lik, in­san hü­quq­la­rı və in­ki­şa­fa da­ir tə­məl prin­sip­lə­ri əsa­sın­da inklü­ziv cə­miy­yət­lər­də bir­gə­ya­şa­yış mo­del­lə­ri­nin mü­za­ki­rə­si və həll yol­la­rı­nın mü­əy­yən edil­mə­si idi.

Mə­lu­mat­la­ra gö­rə, 7-ci Ba­kı Qlo­bal Fo­ru­mun­da dün­ya­nın 147 öl­kə­sin­dən nü­ma­yən­də iş­ti­rak et­di. Fo­rum­da BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın Dostla­rı Qru­pu­na da­xil olan öl­kə­lə­rin döv­lət və hö­ku­mət baş­çı­la­rı, xa­ri­ci iş­lər na­zir­lə­ri və di­gər yük­sək sə­viy­yə­li hö­ku­mət rəs­mi­lə­ri, bey­nəl­xalq təş­ki­lat­la­rın rəh­bər he­yət­lə­ri, di­ni li­der­lər, müx­tə­lif sa­hə­lər üz­rə ekspertlər, qey­ri-hö­ku­mət və və­tən­daş cə­miy­yə­ti, biz­nes da­i­rə­lə­ri və küt­lə­vi in­for­ma­si­ya va­si­tə­lə­ri­nin nü­ma­yən­də­lə­ri təm­sil olun­du. Təd­bir ge­niş şə­kil­də 117 nə­fər xa­ri­ci və yer­li me­dia tə­rə­fin­dən işıq­lan­dı­rıl­dı.

İnklü­ziv cə­miy­yət­lə­rin qu­rul­ma­sı və in­ki­şaf et­di­ril­mə­sin­də gənclə­rin xü­su­si ro­lu­nu nə­zə­rə ala­raq, BMT Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı tə­rə­fin­dən apa­rı­lan bey­nəl­xalq mü­sa­bi­qə nə­ti­cə­sin­də 6000 gənc ara­sın­dan se­çil­miş dün­ya­nın müx­tə­lif öl­kə­lə­ri­ni təm­sil edən 150 gən­cin iş­ti­ra­kı ilə 25 ap­rel ta­ri­xin­də BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın Gənclər Təd­bi­ri ke­çi­ril­di.

Fo­rum­da Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­yev, BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı üz­rə ali nü­ma­yən­də­si Na­sir Əb­dü­lə­ziz Əl-Na­sir, Tür­ki­yə Pre­zi­den­ti Rə­cəb Tay­yib Ər­do­ğan və İs­pa­ni­ya­nın xa­ri­ci iş­lər na­zi­ri Jo­ze Ma­nu­el Qar­si­ya-Mar­qal­lo çı­xış et­di. BMT-nin baş ka­ti­bi (sa­biq) Pan Gi Mun təd­bir iş­tı­rak­çı­la­rı­na vi­de­o­mü­ra­ci­ət edə­rək Fo­ru­mun işi­nə uğur­lar ar­zu­la­dı və ev sa­hi­bi ola­raq Azər­bay­ca­na tə­şək­kü­rü­nü ifa­də et­di.

Fo­ru­mun rəs­mi açı­lış mə­ra­si­min­də çı­xış edən Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­yev bil­di­rib: "BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın VII Qlo­bal Fo­ru­mu­na Ba­kı­nın ev sa­hib­li­yi et­mə­si tə­sa­dü­fi de­yil. Çün­ki to­le­rantlı­ğın mə­ka­nı, mul­ti­kul­tu­ral də­yər­lə­rə sa­diq olan müs­tə­qil Azər­bay­can mə­də­niy­yət­lə­rin di­a­lo­qu­nun in­ki­şa­fı­na, mə­də­ni müx­tə­lif­li­yin qo­ru­nub sax­lan­ma­sı­na və si­vi­li­za­si­ya­lar ara­sın­da­kı qar­şı­lıq­lı mü­na­si­bət­lə­rin tən­zim­lən­mə­si­nə yö­nə­lən mü­hüm la­yi­hə­lə­rin re­al­laş­dı­rıl­ma­sı, mö­tə­bər fo­rum­la­rın ke­çi­ril­mə­si sa­hə­sin­də zən­gin təc­rü­bə­yə ma­lik­dir".

Öl­kə baş­çı­sı Fo­ru­mun açı­lı­şın­da çı­xış edər­kən ay­dın şə­kil­də dün­ya­ya bə­yan et­di ki, bi­zim üçün mul­ti­kul­tu­ra­lizm döv­lət si­ya­sə­ti­dir: "Biz bu va­cib mə­sə­lə­lə­rin mü­za­ki­rə edil­mə­si üçün müx­tə­lif təd­bir­lər təş­kil edi­rik. Biz hər iki il­dən bir Azər­bay­can­da Mə­də­niy­yət­lə­ra­ra­sı Di­a­loq Fo­ru­mu­nu təş­kil edi­rik. Mü­tə­ma­di ola­raq biz Ba­kı Bey­nəl­xalq Hu­ma­ni­tar Fo­ru­mu­na ev sa­hib­li­yi edi­rik. Bu­ra­da da əsas məq­səd müx­tə­lif din­lə­rin nü­ma­yən­də­lə­ri­nin bir ara­ya gə­ti­ril­mə­sin­dən, ara­mız­da da­ha mü­hüm qar­şı­lıq­lı an­laş­ma­nın ya­ra­dıl­ma­sın­dan iba­rət­dir.

Azər­bay­can din­lə­ra­ra­sı di­a­loq ki­mi va­cib mə­sə­lə­yə həsr edil­miş dün­ya di­ni li­der­lə­ri­nin zir­və top­lan­tı­sı­na ev sa­hib­li­yi et­miş­dir. He­sab edi­rəm ki, bu möv­zu bu gün dün­ya­nın gün­də­li­yin­də du­ran ən mü­hüm mə­sə­lə­lər­dən­dir və Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın ro­lu artmaq­da­dır. Əf­sus­lar ol­sun ki, biz, ey­ni za­man­da, re­gi­o­nu­muz­da, Av­ro­pa­da, Ya­xın Şərqdə, keç­miş So­vet İt­ti­fa­qı əra­zi­sin­də bö­yük na­ra­hat­lıq do­ğu­ran meyllə­rin şa­hi­di olu­ruq. Et­nik və ya di­ni zə­min­də baş ve­rən qar­şı­dur­ma və toq­quş­ma­lar çox təh­lü­kə­li meyllər­dir.

He­sab edi­rəm ki, Ba­kı­da ke­çi­ri­lən be­lə bir top­lan­tı - VII Qlo­bal Fo­rum bu mə­sə­lə­lə­rin mü­za­ki­rə­si­nə həsr edi­lə­cək və həm­rəy­lik, sülh, qar­şı­lıq­lı an­laş­ma və tə­rəf­daş­lıq işi­nə öz töh­fə­si­ni ve­rə­cək... Bi­zim ara­mız­da bö­lüş­dü­rə­cə­yi­miz heç nə yox­dur. Ha­mı­mız ey­ni pla­net­də ya­şa­yı­rıq. Bü­tün xalqlar sülh, əmi­na­man­lıq və təh­lü­kə­siz­lik şə­ra­i­tin­də ya­şa­ma­ğı, ai­lə­lə­ri­ni qo­ru­ma­ğı, öv­lad­la­rı­nı bö­yüt­mə­yi ar­zu­la­yır. Bü­tün din­lər ey­ni də­yər­lə­ri-in­san­lıq, mər­hə­mət, həm­rəy­lik və sül­hü təb­liğ edir. Bu gün dün­ya­nın tə­ləb et­di­yi səy­lə­ri­mi­zin bir­ləş­di­ril­mə­si­dir... Mul­ti­kul­tu­ra­liz­min al­ter­na­ti­vi yox­dur. Əl­bət­tə, bi­zə mə­lum­dur ki, bu­nun­la bağ­lı müx­tə­lif fi­kir və ba­xış­lar var. Bə­zi­lə­ri mul­ti­kul­tu­ra­liz­min if­la­sa uğ­ra­dı­ğı­nı id­dia edir­lər, an­caq müs­bət nü­mu­nə­lər var. Bi­zim üçün mul­ti­kul­tu­ra­lizm döv­lət si­ya­sə­ti­dir və bi­zim hə­yat tər­zi­miz­dir".

Fo­rum­da diq­qət­çə­kən çı­xış­lar­dan bi­ri Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın bi­rin­ci xa­nı­mı Meh­ri­ban Əli­ye­va tə­rə­fin­dən edil­di. O, qo­naq­la­ra to­le­rantlıq və mul­ti­kul­tu­ra­liz­min Azər­bay­can­da hə­yat tər­zi ol­ma­sın­dan, elə­cə də Er­mə­nis­ta­nın Azər­bay­ca­na qar­şı tə­ca­vü­zü­nün ağır hu­ma­ni­tar nə­ti­cə­lə­ri, döv­lət, və­tən­daş cə­miy­yə­ti və özəl sek­to­run əmək­daş­lı­ğı mo­de­li əsa­sın­da Hey­dər Əli­yev Fon­du­nun öl­kə­də və xa­ric­də hə­ya­ta ke­çir­di­yi la­yi­hə­lər haq­qın­da ət­raf­lı mə­lu­mat ve­rib.

Qeyd edək ki, BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın 7-ci Qlo­bal Fo­ru­mu­nun yük­sək sə­viy­yə­li na­zir­lər ic­la­sı­nın Ba­kı Bə­yan­na­mə­si qə­bul edil­di. Bə­yan­na­mə­də Al­yan­sın 7-ci Qlo­bal Fo­ru­mu­nun "İnklü­ziv cə­miy­yət­lər­də bir­gə­ya­şa­yış: ça­ğı­rış və məq­səd" adı al­tın­da ke­çi­ril­mə­si­nə ev sa­hib­li­yi et­mə­si, mü­a­sir dövrdə cə­miy­yət­lər­də ar­tan müx­tə­lif­li­yin fo­nun­da inklü­ziv bir­gə­ya­şa­yı­şa qar­şı ar­tan təh­did­lə­rin qar­şı­sı­nın alın­ma­sı və irə­li­lə­yi­şin mü­əy­yən edil­mə­si nöq­te­yi-nə­zə­rin­dən müx­tə­lif da­i­rə­lə­rin fərqli ba­xış­la­rı­nın bir ara­ya gə­ti­ril­mə­si, "Ba­kı pro­se­si" və 2016-cı ilin öl­kə­miz­də "Mul­ti­kul­tu­ra­lizm ili" elan edil­mə­si ba­xı­mın­dan Azər­bay­ca­nın ro­lu təq­dir edil­di.

Bə­ya­nat­da qeyd olu­nur­du ki, 7-ci Ba­kı Qlo­bal Fo­ru­mu inklü­ziv cə­miy­yət­lər­də bir­gə­ya­şa­yış üz­rə qa­baq­cıl təc­rü­bə­lə­rin mü­ba­di­lə­si, sülh, uni­ver­sal in­san hü­quq­la­rı və da­vam­lı in­ki­şa­fın təş­viq edil­mə­si və təh­did­lə­rə, xü­su­si­lə ter­ro­rizm üçün mün­bit rol oy­na­yan zo­ra­kı ekstre­miz­min ya­yıl­ma­sı­na qar­şı həll yol­la­rı­nın ta­pıl­ma­sı, BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın qlo­bal plat­for­ma ki­mi ro­lu­nun vur­ğu­lan­ma­sı ba­xım­dan qar­şı­sı­na qoy­du­ğu məq­səd­lə­rə na­il ol­du.

Mə­lum­dur ki, Azər­bay­can­da mul­ti­kul­tu­ra­lizm ənə­nə­lə­ri­nin qo­ru­nub sax­lan­ma­sı, da­ha da in­ki­şaf et­di­ril­mə­si və ge­niş təb­liğ olun­ma­sı məq­sə­di­lə 2016-cı ilin Azər­bay­can­da "Mul­ti­kul­tu­ra­lizm ili" elan edil­mə­si haq­qın­da Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Pre­zi­den­ti­nin 11 yan­var 2016-cı il ta­rix­li Sə­rən­ca­mı­na uy­ğun ola­raq, 7-ci Ba­kı Qlo­bal Fo­ru­mu­nun uğur­la ke­çi­ril­mə­si mil­li, re­gi­o­nal və qlo­bal sə­viy­yə­lər­də mul­ti­kul­tu­ra­liz­min təş­vi­qi, mə­də­niy­yət­lər və si­vi­li­za­si­ya­lar ara­sın­da, elə­cə də si­vi­li­za­si­ya­lar da­xi­lin­də di­a­loq və an­laş­ma­nın güc­lən­di­ril­mə­si­nə əsas­lı töh­fə ver­mə­si ba­xı­mın­dan mü­hüm təd­bir ol­du.

Ekspertlər vur­ğu­la­yır ki, Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı bu is­ti­qa­mət­də da­vam­lı si­ya­sə­ti­ni, bey­nəl­xalq təş­ki­lat­lar, di­gər döv­lət­lər və tə­rəf­daş­lar­la mə­də­niy­yət­lər və din­lə­ra­ra­sı di­a­lo­qun təş­vi­qi sa­hə­sin­də əmək­daş­lı­ğı­nı da­ha da əzmlə da­vam et­di­rə­cək. "Ba­kı pro­se­si" çər­çi­və­sin­də 2017-ci il­də Ba­kı­da ke­çi­ri­lə­cək 4-cü Ümum­dün­ya Mə­də­niy­yət­lə­ra­ra­sı Di­a­loq Fo­ru­mu BMT Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın 7-ci Qlo­bal Fo­ru­mu­nun nə­ti­cə­lə­ri­ni mü­za­ki­rə et­mək üçün plat­for­ma ola­caq.

BMT-nin Si­vi­li­za­si­ya­lar Al­yan­sı­nın 7-ci Qlo­bal Fo­ru­mu­nun Ba­kı­da ke­çi­ril­mə­si­nin xü­su­si əhə­miy­yə­ti var. Ekspertlər de­yir ki, Cə­nu­bi Qaf­qaz­da Er­mə­nis­ta­nın tə­ca­vüz­kar­lı­ğı nə­ti­cə­sin­də ya­ran­mış gər­gin və­ziy­yət fo­nun­da Azər­bay­ca­nın sülh, ba­rış, sa­bit­lik və mə­də­niy­yət­lə­ra­ra­sı di­a­lo­qu təş­viq edən nü­fuz­lu təd­bi­ri yük­sək sə­viy­yə­də təş­kil et­mə­si bö­yük ha­di­sə­dir. BMT sə­viy­yə­sin­də Ba­kı­da ke­çi­ri­lən Fo­rum­da qə­bul edi­lən müd­də­a­la­rın ye­ri­nə ye­ti­ril­mə­si­nə baş­la­nır. Bu­nun­la növ­bə­ti də­fə Azər­bay­can re­gi­o­nal və qlo­bal miq­yas­da əmək­daş­lı­ğa cid­di töh­fə­si­ni ver­miş olur.

Azər­bay­can­da bü­tün xalqla­rın nü­ma­yən­də­lə­ri sülh və əmi­na­man­lıq içə­ri­sin­də ya­şa­yır. Bu­nu bey­nəl­xalq aləm də yax­şı bi­lir. Azər­bay­can dostluq, qar­daş­lıq, mul­ti­kul­tu­ral ənə­nə­nin, to­le­rantlı­ğın ya­şa­dıl­dı­ğı, təb­liğ edil­di­yi bir öl­kə­dir.

Na­miq QU­Lİ­YEV

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı Mə­də­niy­yət və Tu­rizm Na­zir­li­yi və Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ke­çir­di­yi mü­sa­bi­qə­yə təq­dim edi­lir.