Fransa, Almaniya, Belçika və İtaliyadan olan fermerlər Strasburqdakı Avropa Parlamenti binasının qarşısında etiraz aksiyası keçirirlər. Onlar Avropa İttifaqı (Aİ) ilə Cənubi Amerika blokunda yer alan Merkosur ölkələri arasında ticarət müqaviləsinin ləğv edilməsini tələb edirlər. Etirazlara cavab olaraq, polis Strasburqdakı Avropa Parlamentinin binasını hasarlarla mühasirəyə alıb.
Nümayişçilər üzərində “Avropa Komissiyasının sədri Ursula fon der Lyayen və Avropa İttifaqı fermerləri və xalqı satıb” və “Zəhərli sazişlərə yox” kimi şüarların yazıldığı plakatlar qaldırıblar. Aksiyalarla əlaqədar Avropa institutları ətrafında geniş təhlükəsizlik tədbirləri görülüb. Buna baxmayaraq, bəzi etirazçılar parlament binasını əhatə edən baryerləri aşmağa cəhd göstəriblər. Polis nümayişçilərə qarşı gözyaşardıcı qaz tətbiq edib. Etirazçılarla asayiş keşikçiləri arasında toqquşmalar baş verib. Bu hadisələr Avropa Parlamentinin plenar iclasında ifrat sağçı “Avropa üçün vətənpərvərlər” qrupunun Avropa Komissiyasına qarşı Merkosur sazişi ilə əlaqədar təqdim etdiyi etimadsızlıq təklifinin müzakirə olunduğu vaxta təsadüf edib. Sözügedən təşəbbüs Avropa Komissiyasının bu ticarət sazişində Avropa Parlamentini və milli parlamentləri kənarda qoyduğu, eyni zamanda milyonlarla Avropa fermerinin narahatlıqlarını nəzərə almadığı iddialarına əsaslanır. Etimadsızlıq təklifi qəbul edilərsə, Avropa Komissiyası istefa verməli olacaq. Lakin mövcud parlament nisbətlərinə görə bu təşəbbüsün qəbul olunma ehtimalının aşağı olduğu bildirilir. Bundan öncə isə Avropa Parlamenti Avropa İttifaqı ilə Merkosur ölkələri arasında imzalanmış azad ticarət sazişinin Avropa Ədalət Məhkəməsi tərəfindən hüquqi baxımdan yoxlanılması barədə qərar qəbul edib. Strasburqda keçirilən səsvermədə 334 deputat qərarın lehinə, 324 nəfər əleyhinə səs verib, 11 deputat bitərəf qalıb. Qərara əsasən, parlamentin sədri Avropa Ədalət Məhkəməsinə müraciət edərək sazişlə bağlı rəsmi hüquqi rəy bildirməsini istəyəcək. Avropa Ədalət Məhkəməsinin rəyinin bir neçə ay ərzində açıqlanacağı gözlənilir. Təşəbbüs əsasən solçular və “Yaşıllar” fraksiyasının deputatları tərəfindən irəli sürülüb. Onlar sazişin iki hissəyə bölünməsini tənqid edərək bunun milli parlamentlərin səlahiyyətlərindən yan keçilməsi anlamına gəldiyini bildiriblər. Eyni zamanda, istehlakçıların müdafiəsi, ətraf mühit və heyvan rifahı sahəsində Aİ standartlarının zəiflədilə biləcəyindən narahatlıq ifadə olunur. Almaniya Kansleri Fridrix Merts sazişin müvəqqəti tətbiqinin mümkünlüyünü müdafiə edib və parlamentin qərarını “təəssüfdoğuran” adlandırıb. Sosial Demokratlar Partiyasının funksioneri Rene Repasi məhkəməyə müraciətin sazişin parlament təsdiqi olmadan müvəqqəti qüvvəyə minməsinə yol aça biləcəyi barədə xəbərdarlıq edib. “Greenpeace” təşkilatı isə belə bir addımı antidemokratik adlandırıb.
Qeyd edək ki, 25 illik danışıqlardan sonra, 9 yanvarda Brüsseldə keçirilən Avropa İttifaqı nümayəndələrinin görüşündə Aİ ilə Braziliya, Argentina, Uruqvay və Paraqvayın daxil olduğu Merkosur alyansı arasında sərbəst ticarət sazişinin lehinə səs verib. İmza mərasimi 17 yanvarda Paraqvayın paytaxtı Asunsyonda baş tutub. Boliviya Merkosur qrupuna daxil olsa da, ilk mərhələdə sazişə qoşulmayacaq. İmzalanma mərasimində Aİ-ni Avropa Şurasının prezidenti Antonio Kosta və Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyen təmsil ediblər. Bu, Aİ tarixində ən böyük ticarət müqaviləsidir. Saziş Avropa İttifaqı ilə Merkosur ölkələrini əhatə edən 700 milyondan çox əhalinin yaşadığı bölgələri birləşdirən dünyanın ən böyük azad ticarət zonasının yaradılmasını nəzərdə tutur. Yeni sərbəst ticarət zonası ABŞ prezidenti Donald Trampın proteksionist gömrük siyasətinə qarşı müdafiə məqsədi daşıyır. Sazişə əsasən, Aİ ilə Merkosur arasında dövriyyədə olan malların təxminən 90 faizindən çoxuna tətbiq oluna gömrük vergilərinin ləğv edilməsi nəzərdə tutulur. Brüssel ümid edir ki, bu, Aİ-nin Cənubi Amerikaya illik ixracını 39 faiz və ya təxminən 49 milyard avro artıracaq və bununla da Avropada 440 mindən çox iş yerini dəstəkləyəcək. Bundan əlavə, Avropa şirkətləri ixrac rüsumlarından ildə təxminən 4 milyard avro qənaət edə bilərlər. Razılaşmanın Avropanın əczaçılıq, maşınqayırma, avtomobil sənayesi üçün böyük imkanlar təmin edəcəyi proqnozlaşdırılır. Aİ üçün ən böyük imkanların avtomobil, maşınqayırma və əczaçılıq sənayesində yaranacağı gözlənilir. Merkosur ölkələrinin əsas ixrac məhsulları təbii sərvətlər və kənd təsərrüfatı məhsullarıdır. Sazişin qüvvəyə minməsi üçün hələ də Avropa Parlamenti tərəfindən təsdiqlənməlidir. Lakin bu da kifayət deyil - 27 Aİ ölkəsinin hər biri müqaviləni ratifikasiya etməlidir, əks halda bu, onların ərazisində tətbiq olunmayacaq. Sazişin bir hissəsi milli səviyyədə təsdiq gözləmədən qüvvəyə minəcək. Bu məqsədlə Avropa Komissiyası təsdiqləmə prosesini iki hissəyə bölməyi təklif edib: Avropa İttifaqının müstəsna səlahiyyətlərinə aid olan hissələrin müvəqqəti olaraq ümumavropa səviyyəsində təsdiqlənməsi və sonra qalan hissəsi hər bir üzv dövlətin parlamentləri vasitəsilə davam etdirilməlidir. Avropa istehsal standartlarına cavab verməyən mallar fonunda ucuz rəqabətdən qorxan Aİ kənd təsərrüfatı sənayesinin nümayəndələri müqaviləni sərt şəkildə tənqid edirlər. Artıq Polşa, Fransa, İrlandiyavə Belçikada etirazlar baş verib. Merkosur ölkələrində məvaciblər çox aşağı olduğundan burada kənd təsərrüfatı məhsulları ucuz baaş gəlir. Avropada isə vəziyyət əksindədir və yüksək maaşlar aqrar məhsulların maya dəyərinə təsir edir. O səbəbdən sözügedən sazişin Avropada kənd təsərrüfatı sahəsini çökdürəcəyi gözlənilir. Bu arada Macarıstanın baş naziri Viktor Orban bildirib ki, Avropa İttifaqı ilə Cənubi Amerika Ümumi Bazarı - Merkosur arasında azad ticarət sazişi Macarıstanda ratifikasiya olunmayacaq. Onun sözlərinə görə, milli maraqların qorunmasına yönəlmiş hökumət hakimiyyətdə olduğu müddətdə Budapeşt bu sazişi təsdiqləməyəcək. Orban Avropa Komissiyasını Aİ ölkələrinin vətəndaşlarını aldatmağa cəhd etməkdə ittiham edib. Orban bildirib ki, Avropa Komissiyasının prezidenti Ursula fon der Leyenin Aİ parlamentlərini keçərək Merkosur ilə müqavilə imzalayaraq Avropa fermerlərini aldadıb: “Fermerlər təkcə müqavilənin onlara qarşı qəbul edilməsinə görə deyil, həm də axmaq kimi rəftar edilmələrinə və aldadılmasına görə qəzəblənirlər”. Orban izah edib ki, qaydalara görə, beynəlxalq ticarət müqaviləsi milli parlamentlər tərəfindən təsdiqlənməlidir: “Xanım fon der Leyen və onun komissiyası, əlbəttə ki, milli parlamentlərin qərar verəcəyini, lakin bu vaxt ərzində imzalanmış müqavilənin müvəqqəti olaraq tətbiq oluna biləcəyini bildirən köməkçi qayda yaratmaqla parlamentləri aldadıblar”. Baş nazir Brüsseldə etiraz edən fermerlərlə həmrəyliyini bildirib, onları geri çəkilməməyə çağırıb və Merkosur ilə müqaviləni onlar üçün əlverişsiz və zərərli adlandırıb: “Məhz buna görə də hazırda Strasburqda etirazlar keçirilir və buna görə də onların tərəfdarları fon der Leyenin istefasını tələb edirlər. Və onlar haqlıdırlar!”.
Tahir TAĞIYEV
