Avropa İttifaqının son açıqlamaları və Arktika ilə bağlı strategiyaları göstərir ki, blok uzun müddətdir öz geosiyasi mövqeyini yenidən qiymətləndirir və ABŞ-dan asılılığı azaldaraq müstəqil təhlükəsizlik siyasəti formalaşdırmaq niyyətindədir. Ursula fon der Leyenin Dünya İqtisadi Forumunda etdiyi çıxış bu niyyətin açıq ifadəsidir. O, Aİ-nin Arktika regionunun təhlükəsizliyinə tam sadiq olduğunu, eyni zamanda bu təhlükəsizliyin yalnız birgə əməkdaşlıqla təmin oluna biləcəyini vurğulayıb. Bu yanaşma göstərir ki, Avropa artıq ABŞ və digər tərəfdaşların strategiyalarından asılı qalmadan, regiondakı öz maraqlarını qorumağa çalışacaq.
Arktikada təhlükəsizliyin təmin edilməsi üçün Aİ bir sıra tədbirlər paketi hazırlayır. Bu paket hərbi, loqistik və strateji infrastruktur imkanlarının genişləndirilməsini nəzərdə tutur. Xüsusilə buzqıran gəmilərdən və digər vacib resurslardan istifadə imkanlarının artırılması Avropanın regionda hərbi və logistika baxımından daha hazırlıqlı olmasını təmin edəcək. Bu, həm də Avropanın Arktikadakı resurslara nəzarətini gücləndirmək və strateji mövqeyini qorumaq məqsədini daşıyır. Arktika qlobal enerji ehtiyatları, nadir torpaq metalları və nəqliyyat yolları baxımından strateji əhəmiyyətə malik olduğundan, Aİ-nin regiona yönələn siyasəti həm iqtisadi, həm də geosiyasi maraqlarının qorunmasına xidmət edir.
Avropa və ABŞ arasında əməkdaşlıq olsa da, Aİ artıq qərarlarını daha müstəqil şəkildə formalaşdırmaq niyyətindədir. Von der Leyen ABŞ-ın narahatlıqlarını bölüşsə də, təhlükəsizliyin yalnız birgə təmin edilməsinin mümkün olduğunu vurğulayır. Bu, Avropanın regionda öz siyasətini sərbəst qura biləcəyini və yalnız ABŞ-ın strateji prioritetlərinə bağlı qalmayacağını göstərir. Eyni zamanda, bu yanaşma Avropaya diplomatiya və müdafiə vasitələrindən istifadə edərək geosiyasi mövqeyini gücləndirməyə imkan verir.
ABŞ prezidenti Donald Trampın Qrenlandiya məsələsi ilə bağlı təhdidlər və planlaşdırılan tarif artımları Avropanı birləşdirib. Trampın Arktikada ABŞ-ın mövqeyini gücləndirmək məqsədilə Qrenlandiyanı “ələ keçirmək” istəyi və əleyhdar ölkələrə tariflər tətbiq etmə planı Avropada həmrəylik hissini artırıb. Von der Leyen açıq şəkildə Danimarkanın suverenliyini müdafiə etmiş və ABŞ-ın tariflərlə təhdidini səhv adlandırmışdır. Bu, Aİ-nin yalnız diplomatiya ilə kifayətlənməyəcəyini, eyni zamanda iqtisadi və müdafiə vasitələrindən istifadə edərək geosiyasi mövqeyini qoruyacağını göstərir.
Uzun müddətdə Avropanın müstəqil təhlükəsizlik strategiyası Arktikada onun rolunu əhəmiyyətli dərəcədə gücləndirəcək. Bu müstəqillik Avropaya regiondakı resurslara birbaşa nəzarət imkanı verəcək, ABŞ və Rusiya kimi böyük dövlətlərlə münasibətlərdə balanslı, amma sərt mövqe tutmasına şərait yaradacaq. Avropa Arktikada yalnız NATO və ABŞ-ın maraqlarına bağlı qalmaqla kifayətlənməyəcək, həm strateji mövqeyini möhkəmləndirəcək, həm də regional təsir gücünü artıracaq. Bu strategiya Avropanın həm hərbi, həm iqtisadi, həm də siyasi baxımdan daha təsirli aktor olmasına yol açacaq və uzun müddətdə qlobal güc balansında yeni oyunçu rolunu gücləndirəcək.
Bundan əlavə, Aİ-nin Arktika strategiyası qlobal iqlim və enerji siyasəti ilə də bağlıdır. Regionda əriməkdə olan buzlaqlar yeni nəqliyyat yollarının açılmasına və təbii resursların əldə edilməsinə imkan yaradır. Bu isə qlobal ticarət və enerji siyasətinə ciddi təsir göstərə bilər. Avropa Arktikada öz mövqeyini gücləndirməklə, həm enerji təhlükəsizliyini təmin edəcək, həm də qlobal iqlim siyasətində söz sahibi olmaq imkanı qazanacaq.
Beləliklə, Aİ-nin Arktika və təhlükəsizlik strategiyası yalnız regional deyil, qlobal miqyasda Avropanın təsirini artırmaq, iqtisadi və geosiyasi maraqlarını qorumaq, eyni zamanda müstəqil aktor kimi mövqeyini möhkəmləndirmək məqsədini güdür. Bu strategiya həm ABŞ və Rusiya ilə münasibətlərdə balans yaratmağa, həm də Avropanın uzunmüddətli təhlükəsizlik və iqtisadi maraqlarının təminatına xidmət edəcək.
Akif NƏSİRLİ
