Azərbaycan Respublikası Mədəniyyət Nazirliyi Respublika Xatirə Kitabı redaksiyası ilə “Bakı-xəbər” qəzetinin birgə layihəsi əsasında “Şəhidlər ölməz, Vətən bölünməz” seriyasından “İgid ömrü” adlı növbəti kitabın hazırlanmasına start verdik. Kitabda Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Salah oğlu Rüstəmovun vətənpərvərlik nidalı həyat, döyüş, qəhrəmanlıq yollarından bəhs edəcəyik.
Əbədiyyətə doğru yol gedən Füzuli barışmazlığı
(birinci yazı)
“ Şah İsmayıl gecəni yata bilmir. Çadırda şölələnən şama və şamın ətrafında dolanıb özünü onunla birgə yandırıb məhv edən pərvanələrə fikir verir. Əsgərlərini bu pərvanələrlə müqayisə edərək xanımına söyləyir ki, onlar da sabah bu canlılar kimi öləcəklərini, ailələrini başsız qoya biləcəklərini anlaya-anlaya döyüşə girəcəklər. Səbəbsə birdi: onları bu döyüşə aparan məsləkləri, əqidələri”.
Fərman Kərimzadə, “Çaldıran döyüşü”
Xocalılıları axtarırdım. Azərbaycanın bu yurd yeri uğrunda böyük igidliklər göstərmiş, Xocalı faciəsinin o müdhiş gecəsinin şəhidi, qurbanı, Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Salah oğlu Rüstəmovun qəhrəmanlıqlarla zəngin həyat yolunu “sapa” düzmək üçün...Yollara çıxdım. İlkin soraqları Bakının Pirşağı qəsəbəsindən gəldi xocalılıların. Dedilər burda orta məktəbləri də var. 2 saylı tam orta məktəbin direktorusa Füzulinin doğmaca və yeganə bacısı, eləcə də bu dünyada özündən sonra yaşayan yeganə doğması Fiqurə Salah qızı Rüstəmovadı. Deməli, qəhrəmanımın ən əziz adamından başlamaq fürsəti yaranıb. Onun xarakterinin uşaqlıq, gənclik çağlarından açılmasında Fiqurə xanım ən dəyərli, ən gərəkli nümunə, mənimçün həm də canlı tarixdi. Qarşıda... qarşıda dostlarla, döyüşçülərlə, Xocalı qətliamından Füzulinin yardımıyla qurtulanlarla, daha kimlərlə görüşlərimiz olacaq... Çalışacağam ki, bu bütöv şəxsiyyətli vətənpərvər oğulun qocaman tarixdə örnək ola biləcək xarakterini sizlərin gözləri önündə tam mənasilə canlandıram, əziz oxucular! Bəs Füzuli Rüstəmov kimdir?
...Füzulinin həyat yolu, paralel olaraq bütün soydaşlarımızın ürəyində qubar bağlamış Xocalı harayının ayrılmaz bir parçasıdı. Füzulinin Vətən sevgisi heç bir ekvivalentlik tanımayan örnəkdi. Füzulinin ölümü saysız-hesabsız xocalılının ölümdən qurtuluşudu. Füzulinin qeyrəti azərbaycançılığın əbədi yaşayacağı yolda heç vədə solmayacaq məşəldi. Füzuliyə etibarlılıq dastanlara sığmayacaq həqiqətdi. Füzulinin ruhusa Xocalı göylərində sərgərdandı...
Kitabı başdan-başa oxuyanda bu yuxarı abzasda qeyd etdiklərimi bircə-bircə analiz etmək imkanı yaradacam sizlərə. Həyatda daha çox reallığın tərəfdarı olduğumdan, yazılarımda da çalışmışam heç zaman mümkün qədər mübaliğədən istifadə etməyim. Budəfəki qəhrəmanım – Azərbaycanın Milli Qəhrəmanı Füzuli Rüstəmov da dünyamızda özünün cızdığı təkrarsız portret cizgiləri ilə mübaliğəyə ehtiyac yeri qoymayıb.
Xocalının bir hissəsi – bərbad Pirşağı sanatoriyası...
...Yollara çıxıram. Xocalılıların sığındığı Pirşağı sanatoriyasınadı yönüm. Xəzər dənizinin sahil sularının yüz addımlığında yerləşən, təmiz havası və suyuna görə zamanında böyük sağlamlıq ocağı kimi tanınan bu kurort mərkəzinin uçuq-sökük tikililərinə pənah gətiriblər xocalılılar. İndi bu binaların uçuq-sökük görkəmlərinin yanında onların bəzilərinin özlərinə tikdiyi evlər də var. Sanatoriyanın həyətini uşaqlıqdan örüş yerlərində gördüyümüz, bəzilərinin tikanına görə “qındırğa”, bəzilərinin gülünə görə oxşadıb qarışdıraraq “qılıncgülü” adlandırdığı yabanı güllər basıb. Xocalılıların uşaqları bu yabanı bitkilərin arasında boy verən xırda otlaqlı çəmənlikdə qoyun-keçi otarırlar. Yarı kəndi, yarı dağıdılmış şəhəri xatırladır bu yerlər. Zamanında asfalt döşənmiş yollar bərbad, çala-çuxurlu duruma düşüb. Buralar Xocalının o sonuncu günlərini – işıqsız, köməksiz qalmış vəziyyətini özündə yaşadan bir məkana bənzəyir. Amma təbii ki, təhlükəsiz...
Xocalı məktəbinə yetişirəm. Bir kənd məktəbini xatırladır. Nisbətən yeni tikilidi. Sonradan biləcəm ki, məktəb Fiqurə xanımın təşəbbüsü ilə inşa olunub. Pirşağının başqa istiqamətinisə böyük villalar bəzəyir. Yəqin dəniz sahili olduğuna görə keçmişdə bağ yerləri kimi tanınan ərazilərdə ucaldılıb bu villalar. Artıq buralara yayda sərinliyi ilə seçilən bağlar massivi demək olmaz. Hündür hasarlarla əhatə olunan çoxmərtəbəli evlər, obyektlər buraların statusuna çoxdan“əl gəzdirib”. Bunları sadəcə yeri gəldi yazdım. Bunların bizim mövzumuza o qədər də aidiyyəti yox.
...Məktəbə daxil olub Fiqurə xanımı soruşuram. Qabaqcadan telefon açdığımdan gəlişimdən xəbərdardılar. Məni direktorun otağına aparırlar. Bu da qəhrəmanımızın dünyamızda qoyub getdiyi “aman-zaman” bacısı. Füzuli şəhid olanda Fiqurə xanımın vur-tut on doqquz yaşı varmış. On doqquz yaşlı bir qız uşağının bu boyda dəhşəti təkbaşına yaşaması...Vətən, torpaq, ev-eşik, yeganə arxa-dayağı olan Füzuli kimi qardaşın və ölüm-itiminin sayı bu günədək də tam dəqiqləşdirilməyən xocalılı həmyerlilərinin, həmvətənlərinin qətliamı...dünənədək qonşuluğunda, kəndində yaşayanların meyitlərinin televiziya ekranlarından göstərilən dəhşətli səhnələri - təhqir edilmiş meyitlər, divan tutulan qocalar, körpələr... bunları təfərrüatı ilə yaza bilməyəcəyəm. Bunları onun və Füzulinin dostları olmuş həmkəndlilərinin öz dillərindən eşidəcəyik.
Bu yolu ancaq seçilmişlər gedir...
Füzulinin köksünə sığmayacaq Vətən sevgisi, eyni zamanda torpaqlarımızı addım-addım qəsb edən ermənilərə bu qədər nifrəti hardan qaynaqlanırdı görən?! Onun şəcərəsinin yaşadığı coğrafi məkana diqqət edin. Ata babaları Azərbaycanın qərb hissəsində yerləşmiş, əzəli yurd yerlərimiz olan Dərələyəz mahalında yaşamışlar. Sonra buradan Naxçıvana köç etməyə məcbur olublar. Nəslin bir hissəsi Naxçıvanda yaşamağa davam edib. Qardaşlardan biri isə ölkəmizin digər böyük bir mahalına – Qarabağa üz tutub. İndiki Tərtər bölgəsinin Hüsənli kəndində yaşayıb. Onun bu kənddə doğulub ərsəyə çatmış qızını Naxçıvandakı qardaşının oğlu qaçırıb ailə qurub. Amma bu qardaşoğlu Naxçıvanda qərar tutmayaraq gəlib əmisinin – qayınatasının məskunlaşdığı məmləkətində yaşayıb. Bütün bu gəlişmələr sanki Füzulini addım-addım ermənilərlə döyüşə, Xocalının müdafiəsinə və nəhayət Xocalı qətliamının qurbanlarından olmağa sürükləyib. Füzuli, şəcərəsinin əhatə etdiyi böyük bir coğrafiyanın müdafiəçisi olmaqla, elə bu torpağın qəhrəmanı kimi özünə tariximizdə əbədi yer də edə bilib. Buna Allahın qismətimi deyək, Füzulinin taleyimi deyək, bilmirəm. Bircə onu görürəm ki, Füzulini ağuşuna alan bütün yollar onun qəhrəmanlıq salnaməsinin bu xüsusda sonuclanmasını mütləq zərurətə çevirirmiş. Füzuli barışmazlığı ilə əbədiyyətini haqq edirmiş, qazanırmış. Taleyi ona ayrı bir yol saxlamayıbmış ki, Xocalı gecəsi hamı canının hayında olanda, o, dördüncü, beşinci, bəlkə də altı-yeddinci dəfə ürəyindən çıxara bilmədiyi Xocalıya tərəf - həm də ümidsiz, çar-naçar yollara səpələnmiş xocalılıların harayına qayıdır, köməksiz həmyerlilərinə bələdçilik edir və öz əbədiyyətini elə bu gecənin zülmətindəcə yaxınlaşdırırmış. Hava işıqlaşanda vurublar Füzulini. Bəlkə də ona görə ki, Füzuli daha işığa çıxmamalı imiş. Onun işığı yanıb-yanıb sozalıbmış. Füzuli işığını Vətəni yolunda bir şam kimi əridib qurtarıbmış. İyirmi altı yaşında bundan artıq işığı hardan alaydı Füzuli?! Bu qədər Vətən sevgisini, bu qədər namus-qeyrət nişanələrini öz kiçik vücudunda daşıya bilmək onsuz da hər kəsə nəsib ola bilməzdi. Bu yolu ancaq seçilmişlər - Allahın sevimli bəndələri gedə bilər. Füzuli belə bəndələrdən idi. Şahidləri – onu yaxından tanıyanları dinlədikcə bu qənaətə özünüz gələcəksiniz. Füzuli xocalılıların, mənsə Füzulinin tanıtımında sizin bələdçinizəm, əziz oxucular! Füzuli özünü qurban verirmiş. Şüurlu şəkildə. Əqidəsi, məsləki, Vətəni, xalqı, namus-qeyrəti yolunda. Böyük yazıçımız Fərman Kərimzadənin Şah İsmayılın əsgərləri haqqında yazdığı kimi...
(ardı var)
Nəzirməmməd Zöhrablı Jurnalist-publisist
