Saxta diplom məsələsi cəmiyyətin problemlərindən biri olaraq qalır. Bu hala qarşı aidiyyəti qurumlar davamlı mübarizə aparsalar da, hələ də bu neqativ halın qarşısını tam olaraq ala bilməyiblər. Bu gün müxtəlif müəssisələrdə, o cümlədən də səhiyyə ocaqlarında saxta diplomla çalışanların olduğu bildirilir.
Səhiyyə Nazirliyinin Hüquq və daxili nəzarət sektorundan mətbuata verilən məlumata görə, Səhiyyə Nazirliyi, ümumilikdə, 23 saxta diplom aşkarlayıb. Məlumatlara görə, təkcə 2018-ci ildə nazirlik tərəfindən 19 saxta diplom müəyyənləşdirilib.
Bundan əlavə, nazirlikdən 2019-cu ilin ilk 3 ayı ərzində 4 saxta diplom aşkar edildiyi və aşkarlanmış saxta diplomlarla bağlı Baş Prokurorluğa müraciət olunduğu bildirilib.
Saxta diplomlar necə əldə edilə bilər?
Adil Qeybulla: “Həqiqiliyi təsdiq olunmamış, verildiyi yerdə qeydiyyata alınmamış və ölkədə reyestrdən keçməmiş diplomlar heç bir hüquqi qüvvəyə malik ola bilməz”
Tanınmış səhiyyə mütəxəssisi, professor Adil Qeybullanın “Bakı-Xəbər”ə bildirdiyinə görə, diplom o halda saxta sayıla bilər ki, vətəndaş heç bir ali məktəbdə təhsil almadan müxtəlif neqativ yollarla bu diplomu əldə edir. A.Qeybulla dedi ki, Azərbaycanda tibb təhsili verən müəssisələrin diplomları Təhsil Nazirliyi tərəfindən təsdiqlənir, bu halda onların bu diplomu ölkəmizdə əldə etmədiyi məlum olur. “Əslində, Azərbaycan ərazisində istər Təhsil Nazirliyinin, istərsə də Səhiyyə Nazirliyinin lisenziyası əsasında fəaliyyət göstərən ali və orta tibb təhsili müəssisələri var. Bu müəssisələrin qanuni diplomunu alan şəxslər təbii ki, ölkə daxilində işlə təmin olunmalıdırlar. Xaricdə təhsil alıb ölkəmizə gələn şəxslərin təhsil aldıqları ali məktəblərin diplomlarının qəbul edilməsi reyestri var. Xaricdə təhsil alıb gələnlər həmin diplomu Təhsil Nazirliyinə təqdim edir və nazirlikdə də həmin diplom təsdiq olunur. Təbii ki, həmin diplom onu verən təhsil ocağında təsdiqlənməlidir. Beynəlxalq Haaqa Konvensiyasının şərtlərinə görə, həmim müəssisədə qeydiyyatda olmalıdır. Bundan sonra diplom artıq ölkədə fəaliyyət göstərə bilir. Diplomlar bu parametrlərə uyğun olmayanda tibb müəssisələri həmin şəxsi işə qəbul etməməlidirlər. Söhbət ondan gedir. Yəni verildiyi ali məktəbdə qeydiyyatda olmayan diplom hüquqi qüvvəyə malik deyil. Biri də var ki, diplom heç bir ali məktəbdə təhsil almayan şəxsə verilib, bu artıq saxta diplomdur. Həqiqiliyi təsdiq olunmamış, verildiyi yerdə qeydiyyata alınmamış və ölkədə reyestrdən keçməmiş diplomlar heç bir hüquqi qüvvəyə malik ola bilməz. Ancaq bu o demək deyil ki, o diplom saxtadır. Saxta sözü o diploma aiddir ki, o heç bir yerdə təhsil almayan şəxsə verilib. Bu, saxta diplomdur. Amma ratifikasiya olunmamış, reyestrdən keçməmiş diplomlardan söhbət gedirsə, onlar saxta diplomlar sayılmır” -deyə A.Qeybulla bildirdi.
Kamran Əsədov: “Hesab edirəm ki, elektron baza olmalıdır”
Tanınmış təhsil eksperti Kamran Əsədovun sözlərinə görə, bu gün Azərbaycanda saxta diplom problemi var. “Saxta diplomların əsasən köçürmələrlə bağlı olduğunu da qeyd etmək lazımdır. Azərbaycanda keçirilən qəbul imtahanında keçid balını toplaya bilməyən gənc xarici ölkələrin, xüsusən də Rusiya, Ukrayna, Gürcüstan və Türkiyə universitetlərinə saxta yolla qəbul olunur, sonra isə Azərbaycanın dövlət universitetlərinə və ya rayon filiallarında birbaşa 2-ci kursa qəbul olunurdular.
Xatırladım ki, Azərbaycan Beynəlxalq Universitetinin tədrisinin təşkilindəki problemlər, qanunsuz tələbə köçürmələri və digər nöqsanlara görə bağlanandan sonra həmin ali məktəbin diplomları qəbul olunmadı, məhkəmə prosesi hələ də bu günə kimi davam edir. Misir Mərdanovun nazir olduğu dövrdə bir neçə müəllim işdən azad olundu. Amma məhkəmə bunları yenidən bərpa etdi. Saxta diplom məsələsinin başlıca səbəbi cəzasızlıqdan qaynaqlanır. Hər hansı universitetin rektoru və ya nazirlikdən kiminsə mövcud səbəbə görə cəza aldığı ilə bağlı konkret rəsmi məlumat verilməyib. Məhz "cəzasızlıq sindromu”na görə bu kimi hallar baş verir. Sovet dövründə Pedaqoji Kadrların İxtisasartırma və Yenidən Hazırlama İnstitutu var idi, sonradan bu institutun xarakteri dəyişilərək Azərbaycan Müəllimlər İnstitutu statusu aldı. Bu azmiş kimi, bu institutun bölgələrdə 11 filialı yaradıldı, o cümlədən də Gəncədə. Bir müddət sonra burada böyük korrupsiya faktları aşkarlandı, bir neçə filial bağlandı və belə bir mənzərə ortaya çıxdı. 2015-ci ildə Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Azərbaycan Müəllimlər İnstitutunun Azərbaycan Dövlət Pedaqoji Universitetinə qoşulması barədə sərəncam imzaladı və belə deyək ki, diplom istehsal edən ən böyük müəssisə fəaliyyətini dayandırdı.
Təhsil Nazirliyində Nostrifikasiya şöbəsində diplomların tanınması rəsmi qeydiyyata alınır, nazirlik hansısa bir xarici ölkədən gələn diplom üçün həmin universitetə sorğu göndərir, dəqiqləşdirmə aparılır. İnstitutun lisenziyası yoxdursa və ya nostrifikasiyadan keçməyibsə, saxta hesab olunur. Saxta anlayış da var ki, möhür saxtadır və ya imza saxtadır. Bununla əlaqədar müəyyən qurumlar fəaliyyət göstərir və bu iş daim nəzarətdədir. Amma bir məqam da var ki, bəzi hallarda Təhsil Nazirliyində Nostrifikasiya şöbəsinin təsdiqi ilə də saxta diplomlardan əmək bazarında istifadə olunur”.
K.Əsədov qeyd etdi ki, ölkəmiz müstəqillik əldə etdikdən sonra ölkənin sosial- iqtisadi sahəsində olduğu kimi, təhsil sahəsində də müəyyən boşluqlar əmələ gəldi. O vurğuladı ki, təhsil qanununun qəbul olunması 15 ilə qədər ləngidi. Digər normativ-hüquqi baza yaradılması istiqamətində lazımi iş aparılmadı. “Fürsətdən istifadə olunub, 70-dən artıq ali və orta təhsil müəssisəsi yaradıldı və bu müəssisələrin əksəriyyəti özəl oldu. Onların hər hansı bir bazası formalaşmadı. Ona görə də qanunvericilikdə olan müəyyən boşluqlar bu təhsil müəssisələrində saxtarkarlıq elementlərinin baş verməsinə şərait yaratdı. Özəl ali məktəblərdə islahatlara start verildi. Bir neçə universitet – Azərbaycan Beynəlxalq Universiteti, Təfəkkür Universiteti, Moskva Açıq Universiteti bağlandı. Bu sahədə rasionallaşma, optimallaşma baxımından tədbirlər həyata keçirilir. Bir sıra universitetlər bağlanır, digərləri birləşir, kolleclər universitetlərin nəzdinə verilir. Bu hərəkətlilik və dəyişikliklər müəyyən vaxtlarda boşluqlar yaradır və bundan istifadə edənlər saxta diplomlar hazırlayıb kimlərəsə verirlər. Belə bir "xroniki xəstəliyi” birdən-birə aradan qaldırmaq mümkünsüz dərəcədə çətin bir şeydir. Əvvəllər mətbuat, internet belə geniş səs-küy salmırdı. Burada mətbuatın rolu böyükdür. Korrupsiya, saxtakarlıq halları mətbuat tərəfindən qabardıldı, bu məsələ yüksək səviyyələrə qədər qaldırıldı. Mətbuatın rolu olmasaydı, ictimaiyyət təpkisi olmasaydı, bu proses hələ də çiçəklənməkdə davam edəcəkdi. Bundan başqa, hesab edirəm ki, elektron baza olmalıdır. Hər bir işəgötürən işçini qəbul etdikdən sonra rahatlıqla həmin portala daxil olub verilmiş diplomun həqiqi, yoxsa saxta olduğunu yoxlamalıdır” - deyə mütəxəssis bildirdi.
İradə SARIYEVA
