Hər bir uşağın fiziki və əqli cəhətdən sağlam olması ən vacib məsələlərdən biri olsa da, təəssüf ki, biz bunu son on ildə doğulan bütün uşaqlara şamil edə bilmirik. Uşaqların xeyli hissəsi müəyyən xəstəliklərlə doğulur, bəziləri isə 1 yaşdan sonra müxtəlif problemlərlə üzləşirlər. Valideynləri ən çox narahat edən məsələlərdən biri uşaqlarının gec yeriməsi və gec danışmasıdır. Bir çox valideyn qeyd edir ki, uşaqları yeriməyə və danışmağa qətiyyən meyl etmirlər. Bəzi mütəxəssislərin fikrincə, bu hal daha çox oğlan uşaqlarında müşahidə edilir.
Nevroloqların bildirdiyinə görə, nitqdə və yerimədə mövcud olan problemlərin başlıca səbəbi uşaqlarda müşahidə edilən nevroloji problemlərlə əlaqədardır.
Bundan başqa, uşaqlar arasında geniş yayılan problemlərdən biri kəkələmə ilə bağlıdır ki, bu da valideynləri ciddi narahat edir.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, artıq 1 yaşında uşaqlar addım atmağı bacarmalı və bir neçə sözü təkrarlaya bilməlidirlər. İki yaşın sonunda isə onlar sərbəst gəzməklə yanaşı, daha mürəkkəb və incə hərəkətləri edirlər. Həmçinin, söz ehtiyatları çoxalmış olur, kəlmələr və cümlələr qururlar. Artıq 2 yaşda ifadəli və 3 yaşda isə əlaqəli nitqin formalaşmaması onlarda nitqin inkişafdan qalmasını göstərir.
Bəzi ekspertlər nitqin və yerişin ləngiməsinin digər səbəbi kimi genetik faktorları göstərirlər.
Ekspertlərin bir çoxu hesab edir ki, oğlan uşaqlarında bu kimi hallara daha sıx-sıx rast gəlinməsinin səbəbi çoxdur. Onlara görə, oğlanlar, qızlardan fərqli olaraq, danışmaqda, yeriməkdə, ünsiyyətdə elə də aktiv deyillər. Gec yerimə, gec danışma kimi vəziyyətin oğlanlarda daha çox müşahidə edilməsi halları geniş yayılıb.
Vaqif Qarayev: “Həkim məsləhəti olmadan uşaqlara kalsium vermək olmaz”
Tanınmış pediatr Vaqif Qarayev isə hesab edir ki, gec yerimə və gec danışma kimi narahatlıq doğuran halların daha çox oğlan uşaqlarında müşahidə edildiyini demək doğru deyil. “Hesab edirəm ki, gec yerimə və gec danışma probleminin daha çox oğlan uşaqlarında müşahidə edilməsi ilə bağlı deyilənlər doğru deyil. Ancaq uşaqlar arasında nitq pozğunluğu həddindən artıq geniş yayılıb. Doğulduğu gündən uşaq həkim nəzarətindədirsə və onu aybaay müşahidə edirsə, uşaqda ciddi problem olursa, onu valideynə deyir. Hamiləliyi ağır keçən qadınlar daimi olaraq həkim müayinəsindən keçməlidirlər. Nitqdə olan pozğunluq daha çox 2 yaşdan sonra özünü göstərməyə başlayır. Çünki bu yaşda uşaq bir sıra sözləri deməli, hətta cümlə qurmağı bacarmalıdır, deyilənləri başa düşməlidir və s. Bunlar yoxdursa, onda gərək həmin uşaq ciddi müayinə olunsun. Amma bu problem həmişə tibbi sahə ilə bağlı olmur. Bunu yaradan başqa amillər var. Bu gün internet, telefon, planşet bütün dünyanın bəlasıdır. Uşaq dil açmağa başlayandan valideynlər müntəzəm olaraq uşaqla danışmalıdırlar. Özü də bir dildə. Yaxşı olardı ki, uşaqlarla ünsiyyət ana dilində olsun”.
V.Qarayev hesab edir ki, uşaqların bir qisiminin nitqində yaranan problem nevroloji əlamətlərdirsə, digər səbəbi ailə üzvləri tərəfindən onlarla ünsiyyət qurulmamasıdır. Mütəxəssisin sözlərinə görə, uşaqların niqtinin inkişaf etməməsi çox zaman bir ailədə müxtəlif dillərdə danışılmasıdır. Valideynlərin bir çoxu uşaqla danışmaq əvəzinə, onların saatlarla planşetdən istifadə etməsinə, televizora baxmasına imkan verir. “Saatlarla televizor və internet qarşısında qalan uşaqlar da danışmır. Bizə müraciət edib deyirlər ki, uşağımız hər şeyi başa düşür, ancaq danışmır. Dil icra vasitəsidir. Valideynlər uşağa nəsə deyir, amma ondan heç nə soruşmurlar. Gününü televizor qarşısında və planşetlə keçirən uşaq təbii ki, danışmayacaq. Bu çox ciddi məsələdir. Uşaqları danışdırmaq lazımdır. Valideynin başı sakit olsun deyə uşaqları televizora, planşetə yaxın buraxmaq olmaz. Bu, uşaqlara ciddi ziyan vurur. Digər şikayətlər ondan ibarətdir ki, valideyn “uşağım normal danışırdı, indi ya danışmır, ya da Türkiyə türkcəsində danışır” deyirlər. Bilirsiniz, uşağın dili bir dildə açılmalıdır. Uşaq saatlarla Türkiyə seriallarına baxır. Bu gün öz ana dilimizdə cizgi filmləri, nağıllar yoxdur, bu da ciddi məsələdir”.
Uşaqların yeriməsində ləngimələrin olmasına gəlincə, o qeyd etdi ki, adətən uşaqlar 1 yaşında yeriməlidir, ancaq son vaxtlar uşaqların yaş yarıma qədər yeriməsini gözləmək olar. Həkimin sözlərinə görə, uşaqların aybaay fiziki inkişafının parametrləri var. “Bu göstəriciləri isə ancaq həkim təyin edir. Məsələn, 9 aylıq uşaq sərbəst durmalıdır, dayanmalıdır. 6 aylıq uşaq sərbəst oturmalı, 7-8 ayında isə iməkləməlidir. Uşaq ayına və yaşına nisbətən geridə qalırsa, artıq valideyn mütəxəssisə müraciət etməlidir. Bizdə belə bir tendensiya yayılıb, valideynlər deyirlər ki, uşağıma kalsium təyin et, yaxud həkimlə məsləhətləşmədən apteklərdən kalsi alırlar. Soruşursan ki, niyə kalsium istəyirsiniz? Deyirlər ki, verək sümüyü bərkisin. Kökündən yanlış məsələdir. Həkim məsləhəti olmadan uşaqlara kalsium vermək olmaz. Uşaqlarda yeriməməklə bağlı problemə gəlincə, deyim ki, bu yalnız sümüklə bağlı deyil. Uşaqların əzələ-oynaq sistemində ciddi problem ola bilər. Yəni bunu həkim təyin edir. Uşaqların gec yeriməsi, yaxud yeriməyə meylli olmamasının səbəblərindən biri də onların vaxtından tez “xodunoka” oturdulmasıdır. Uşaq ayaq üstə dura bilmirsə, onu “xodunoka” qoymaq düzgün deyil. Uşaq dayanmağı bacarırsa, onu addım atmağa öyrətmək üçün 5-10 dəqiqə ora qoymaq olar. Amma saatlarla uşağı “xodunoka” qoyurlarsa, onda artıq uşaq tənbəlləşir və yerimək istəmir. Belə uşaqlar ayağını sərbəst yerə qoya bilmir. Bu kimi hallar müşahidə olunduqda dərhal mütəxəssisə müraciət etməlidirlər. Özbaşına iş görməsinlər. Uşaqlarda yerimə və danışmanın ləngiməsinin bir səbəbi də valideynlərin uşaqları ilə danışmaması və onları erkən “xodunoka” qoymasıdır. Bizdə mövcud olan bəlalardan biri də internet bəlasıdır. Biri internetdə yazır ki, mənim uşağım yerimirdi, filan dərmanı verdim, düzəldi. Məsələ burasındadır ki, yeriməmənin problemləri müxtəlifdir. Valideynlər internetdən adını öyrəndiyi dərmanı uşağına verir və nəticədə vaxt gedir, müalicə də düzgün getmir” - deyə müsahibimiz qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
