Ölüm canlı orqanizmin həyat fəaliyyətinin dayanmasıdır. Amma elm o dərəcədə inkişaf edib ki, indi insan ölüm anında bir neçə insana həyat verə bilər. Cansız bədəndə gərəksiz olan orqan sayəsində başqa insan həyatını davam etdirmək şansı qazanır.
Məlumat üçün bildirək ki, bütün dünyada orqan köçürülməsinin təxminən 90-95 faizi meyitdən götürülən orqanların hesabına həyata keçirilir. Azərbaycanda isə meyitdən orqan köçürülməsi olmadığına görə bütün transplantasiyalar canlı insandan götürülən orqanların hesabına reallaşdırılır. Bu da bir tərəfdən donor üçün risqdir, digər tərəfdən geniş şəkildə transplantasiya həyata keçirməyə imkan vermir, yəni canlı insan yalnız cüt orqanlarını, tutaq ki, böyrəyinin birini, bir də bərpa olunan orqanını, yəni qara ciyərinin bir hissəsini verə bilər, ancaq digər orqanların canlı insandan transplantasiyası mümkün deyil.
Meyitdən orqan köçürülməsi uzun müddətdir müzakirə olunur. Bu məsələdə ölən şəxsin yaxınlarının orqan köçürülməsinə icazə verib-verməməsi sual doğururdu. Əksər hallarda ölən şəxsin yaxınları meyitdən orqan köçürülməsinə razılıq vermirdilər.
Ancaq “İnsan orqan və (və ya) toxumalarının transplantasiyası haqqında” qanun layihəsinə edilən dəyişiklik sayəsində meyitdən orqan köçürülməsinə yalnız bir nəfər icazə verəcək.
Milli Məclisin Səhiyyə komitəsindən verilən məlumata görə, qanun layihəsində göstərilib ki, meyitdən orqan köçürülməsi, transplantasiya məsələsində ailə üzvlərindən və ya yaxın qohumlardan yalnız birinin razılığı, icazəsi alınacaq: “Çünki bütün qohumların razılığı alınmalı olsa, onda meyitdən orqan köçürülməsi mümkün olmayacaq. Ancaq gələcəkdə maarifləndirmə işi ona yönəldilməlidir ki, hər bir insan sağlığında orqanını vəsiyyət etsin. Əgər sağlığında vəsiyyət edibsə, artıq qohumun da razılığına ehtiyac qalmayacaq”.
Adil Qeybulla: “… yalnız bir nəfərin razılığının verilməsi müsbət haldır”
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən professor, tibbi ekspert Adil Qeybulla bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, orqan köçürülməsi sahəsində bəzi problemlər var: “İnsan yalnız kliniki ölüm keçirdiyi zaman onun orqanlarını götürmək olar. Orqan köçürülməsi məsələsində diqqət edilməli bir neçə nüans var. Orqan kimdən köçürülə bilər? Orqan beyin ölümü keçirmiş, orqanları hələ salamat olan, özü nəfəs alan, amma həyata qaytarılması mümkün olmayan şəxslərdən köçürülə bilər. Bunu da tibbi komissiya araşdırır və bundan sonra həmin insandan orqan köçürülməsinə icazə verir. Orqan köçürülməsi xəstənin himayədarı, atası, anası, qohumlarının razılığı olmadan həyata keçirilə bilməz. Yeni hazırlanacaq qanun layihəsində meyitdən orqan köçürülən zaman ölən şəxsin yaxınlarının deyil, yalnız bir nəfərin razılığının verilməsi müsbət haldır. Rəhmətə gedən şəxsin istənilən yaxın adamı razılıq verə bilər. Orqan köçürülməsinə razılığın verilməsi üçün öncə cəmiyyət buna hazır olmalıdır. Cəmiyyət daxilən qəbul etməlidir ki, dünyasını dəyişməkdə olan, həyatını itirməkdə olan bir insanın orqanı başqa bir insana həyat verə bilər. Biz bunu, bir növ, qəbul etməliyik. Yalnız qəbul etdikdən sonra buna hazır ola bilərik. Təbliğat aparmaq, cəmiyyəti buna hazırlamaq lazımdır. Digər tərəfdən də sistem odur ki, Azərbaycanın bir rayonunda bir orqana ehtiyac varsa, başqa bir rayonda da donordan daxili orqan götürülübsə, dərhal növbədə olan adama köçürülür. Dünyanın hər yerində bu cür sistem var”.
Günel CƏLİLOVA
