“Xalq sənəti növlərində özünüməşğulluq üçün kifayət qədər ciddi perspektiv var” “Bunun üçün xüsusi bir proqramın qəbul olunmasına zərurət yaranıb”
Azərbaycanda yaranan, tarixən inkişaf edən və günümüzə qədər mövcudluğunu qoruyan xalq sənəti növlərinin hazırkı vəziyyəti mütəxəssisləri ciddi düşündürür. Tarixən ölkəmizdə formalaşmış və XX əsrin ortalarına qədər tələbat olan bu xalq sənəti növlərininin qorunmasına, inkişafına və yayılmasına ciddi ehtiyac var. Qədimlərdən bəri mövcud olan ənənəvi xalq sənəti növlərimiz: dabbaqlıq, çəkməçilik, papaqçılıq, sərraclıq, dəmirçilik, həkkaklıq, qalayçılıq, dulusçuluq, dərzilik və sair bunlar kimi unikal dəyərlərimiz bu gün də öz gərəkliliyi ilə diqqəti cəlb etməlidir.
Götürək sərraclıq sənətini. Sərraclar dabbaqların aşıladığı dəri məmulatlarından istifadə edərək çantalar, dağarcıqlar, at yəhərləri, məişətdə istifadə edilən digər nümunələr hazırlayıblar.
Məlumdur ki, xalqımızın tarix boyu yaratdığı bir çox sənət növü kimi sərraclıq da nəsildən-nəslə keçərək dövrümüzədək gəlib çatıb və nə yaxşı ki, hazırda az sayda olsa da, bu sənəti yaşadanlar var.
Sərraclıq da daxil olmaqla, bütün xalq sənəti növlərinin inkişafı üçün onların özünüməşğulluq proqramına cəlb edilməsi vacibdir. Sənətkarlar özünüməşğulluq proqramına qoşularsa, bu proqram çərçivəsində həm öz sənətlərini yaşadar, həm əl işlərini satar, həm də bu nümunələri təbliğ edərlər. Heç şübhəsiz ki, sənət növlərinə alıcı marağının artması da onların işinə böyük təkan verər.
Məsələ burasındadır ki, xalq sənəti növləri ilə məşğul olan sənətkarlar materialları olduqca baha qiymətə aldığı üçün, onlara Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi tərəfindən dəstək verilməsi vacibdir.
Qeyd edək ki, bəzi sənət növləri ilə məşğul olan sənətkarlar qismən də olsa özünüməşğulluq proqramına qoşula biliblər. Bu da onların lazımi materiallarla təmin olunmasına kömək edir.
Məlumatlara görə, bu proqrama qoşulan sərraclara verilən aktivlər hesabına minik və yük heyvanları üçün dəri aksesuarları hazırlamaq üzrə öz ailə bizneslərini formalaşdırırlar.
Mütəxəssislər bildirirlər ki, bu gün dövlət özünüməşğulluq proqramını yaratmaqla ata-babadan qalma sənəti davam etdirmək üçün böyük şərait yaradır. Bu proqrama qoşulan sərraclar emalatxanasında minik və yük heyvanları üçün yəhər, yüyən, tapqır, noxta, quşqun və sair aksesuarlar düzəldir və təmir edirlər.
Əlbəttə, dövlət tərəfindən aztəminatlı ailələrin sosial müdafiəsinin gücləndirilməsi ilə yanaşı, onların aktiv əməyə cəlb edilməsinə, məşğulluğunun təmin olunmasına və bununla da fəal həyat mövqeyinin formalaşmasına xüsusi diqqət yetirilir. Bu baxımdan, Prezident İlham Əliyevin “Əhalinin özünüməşğulluğunun təmin olunması sahəsində əlavə tədbirlər haqqında” 2016-cı il 7 aprel tarixli Sərəncamı mühüm əhəmiyyət daşıyır. Sərəncam dövlət məşğulluq siyasətində keyfiyyətcə yeni bir mərhələ açmaqla, özünüməşğulluq fəaliyyəti ilə işsiz və işaxtaran şəxslərin ailə bizneslərini qurmalarına, əmək potensiallarının reallaşdırılması yolu ilə gəlirlərini artırmalarına, həmçinin, kiçik və orta sahibkarlığın inkişafına xidmət edir.
Xalq sənəti növləri ilə məşğul olan sənətkarların özünüməşğulluq proqramına cəlb edilməsinin nə kimi effektiv nəticələri ola bilər?
Natiq Cəfərli: “... turistləri maraqlandıran məhsulların istehsalı və satışı əlavə büdcə gəlirlərinin artmasına səbəb olar”
İqtisadçı-ekspert Natiq Cəfərli “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, xalq sənəti ilə məşğul olan sənətkarların özünüməşğulluq proqramına cəlb edilməsinin çox mühüm əhəmiyyəti ola bilər. “Bu olduqca maraqlı mövzudur. Qlobal götürdükdə, eyni zamanda, turizmin inkişafına təkan verən bir məsələdir. Xalq sənəti örnəkləri, əl işi nümunələri xaricdən, əsasən də Amerikadan, Avropadan, Çindən gələn turistlər üçün çox böyük maraq kəsb edir. Bu məsələyə turizmin inkişafı ilə paralel bir konsepsiya olaraq yanaşmaq daha doğru olar. Xalq sənəti növlərində özünüməşğulluq üçün kifayət qədər ciddi perspektiv var. Həm tarixi milli ənənələri dirçəltmək, həm irsi bərpa etmək, yeni məktəblərin yaranması baxımından çox əhəmiyyətlidir. Yəni hələ ki, bu sənətlərin inkişafında rolu olan və bu sənət növlərini gənclərə öyrədən insanların olduğunu nəzərə alaraq, yeni məktəblərin yaradılması üçün bu çox vacib məsələdir. Xalq sənəti növlərinin özünüməşğulluq proqramına cəlb edilməsi baş verərsə, bu həm iqtisadi, həm də kulturoloji-mədəni nöqteyi-nəzərdən çox vacib istiqamətlərdən birinə çevrilə bilər. Bunun üçün, təbii ki, dövlət tərəfindən bir sıra addımların atılmasına ehtiyac var. Bunun üçün xüsusi bir proqramın qəbul olunmasına zərurət yaranıb”.
O vurğuladı ki, bu sahənin daha da inkişafı üçün sənətkarlara uzunmüddətli, aşağı fazili, yaxud da faizsiz kredit imkanlarından yararlanmaq yollarını axtarmaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, bu da xalq sənəti ilə məşğul olan, bu sahələri inkişaf etdirən insanlara böyük köməklik olardı. “Xalq sənəti növlərini inkişaf etdirmək istəyən insanlar ucuz və uzunmüddətli kreditlərə çıxış əldə etməlidirlər ki, özləri bu işləri davam etdirmək üçün müəyyən işlər görə bilsinlər. Ancaq, paralel olaraq, dövlət də onları ilkin 5-10 il müddətinə vergidən və digər ödənişlərdən azad edə bilər. Yəni bu baş verərsə, bu sənət növləri dirçələr. Bunun üçün dövlət, ictimai təşkilatlar burada aktiv şəkildə yer ala bilər. Amma buna qlobal bir konsepsiya kimi baxmaq lazımdır. Yəni həm turizmin inkişafı, həm də milli dəyərlərin qorunması kontekstindən birgə layihə işlənib hazırlanmasına ehtiyac var” - deyə N.Cəfərli qeyd etdi.
Xalq sənəti növlərinin bir-birilə əlaqədar olduğuna diqqət çəkən ekspert bildirdi ki, bir sənətin inkişafı digər sənətin də dirçəlməsinə səbəb olacaq. N.Cəfərli hesab edir ki, buna görə də bu sahəyə kompleks yanaşma sərgilənməlidir: “Özünüməşğulluq proqramı çərçivəsində xalq sənəti növlərinin inkişafı həm insanlarımız üçün böyük gəlir mənbəyinə çevrilə bilər, həm də turistləri maraqlandıran məhsulların istehsalı və satışı əlavə büdcə gəlirlərinin artmasına səbəb olar. Yəni burada müxtəlif istiqamətləri ciddi analiz edib bir iqtisadi pasport çıxarmağa və kompleks şəkildə məsələlərə baxmaq vacibdir”.
N.Cəfərli qeyd etdi ki, xalq sənəti ənənələrinin inkişaf etdirilməsi Azərbaycan mədəniyyəti, turizmi, iqtisadiyyatı üçün böyük fayda verə bilər.
İradə SARIYEVA
