İllərdən bəri bölgələrimizdə məişət tullantılarının yığılmaması məsələsi ciddi problem olaraq qalmaqdadır. Dəfələrlə bölgələrə ekspedisiyaya, çöl tətqiqatlarına gedən və burada işləyən ekoloqlar, coğrafiya mütəxəssisləri Bakıya döndükdən sonra bu problemi xüsusilə qabardıblar.
Bölgələrdə ekspedisiyalarda olduqları zaman mütəxəssislər zibillərin xüsusi qaydada yığılmadığını və əhalinin məişət tullantılarını çaylara, arxların qıraqlarına, göllərə və digər su hövzələrinə atdıqlarını, bunun nəticəsində də ciddi ekoloji problemlər yarandığını bildiriblər.
Məlumat üçün deyək ki, bir çox kənd, qəsəbə və rayonun bələdiyyələri problemlə əlaqədar olaraq cərimələnsə də, hələ də bu məsələnin həllində diqqətçəkən irəliləyiş yoxdur.
Bölgələrimizdə məişət tullantılarının ciddi böhran yaratdığı və problemin daha kəskin olduğu barədə rəsmi məlumatlar da var. “Regionlarda məişət tullantıları yığılmır” - bu problemi Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi də gündəmə gətirib. Nazirliyin ekoloji siyasət şöbəsinin müdiri Rasim Səttarzadə onlayn yayımda bu məsələyə toxunub: “Bərk məişət tullantılarının idarə olunması problemi Bakıda, demək olar, həll olunsa da, regionlarda hələ də qalmaqdadır”.
O bildirib ki, regonlarda bərk məişət tullantılarının qalaqlanması, vaxtlı-vaxtında daşınmaması, lazım olmayan yerlərə atılması və su hövzələrinin çirkləndirilməsi kimi problemlər var: “Bələdiyyələri cərimələməklə problemi həll etmək olmaz. Bu problemin həlli ilə bağlı hökumət tədbirlər görür. Bununla bağlı strategiya da var. Mərhələli işlər görülür. Lakin hazırda mövcud olan problemi qısa zamanda həll etmək üçün hər bir ərazidə zibillərin idarə olunmasını yerli idarəetmə orqanları təşkil etməlidirlər”.
R.Səttarzadə deyib ki, mövzu ilə bağlı Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə verilən sualların bir hissəsini yerli idarəetmə orqanlarına ünvanlamaq lazımdır: “Nəyə görə yerlərdə zibillər vaxtında yığılmır? İctimai nəzarətə böyük ehtiyac var. 10 dəfə ETSN-ə müraciət edəndə, bir dəfə də yerli idarəetmə orqanına müraciət edilməlidir ki, ödənilən vəsaitin müqabilində nəyə görə bu işlər görülmür?”
“Problemin ən optimal həlli yollarından biri...”
Milli Ekoloji Proqnozlaşdırma Mərkəzinin rəhbəri, ekspert Telman Zeynalov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, bu problem özünü son illər olduqca kəskin şəkildə göstərir. T.Zeynalov hesab edir ki, problemin həlli yolları bir neçə istiqamətdə ola bilər. “Çox təəssüf ki, bölgələrdə məişət tullantılarının yığılması sahəsində ciddi problemlər var və əhali də zibili hara gəldi atır. Bu ona görə belədir ki, məişət tullantıları üçün zibil konteynerləri qoyulmayıb, qoyulubsa da, onların sayı tam olaraq əhalinin tələbatını ödəmir. Təklif edirəm ki, bölgələrdə məişət tullantıları üçün qəbuletmə məntəqələri yaradılsın. Əhali boş plastmas və şüşə butulkaları, digər uyğun tullantıları həmin məntəqələrə təhvil versin. Özü də məişət tullantıları qəbul edən məntəqələr götürdükləri məişət tullantılarına, tutalım, butulka qəbul edirsə, hər butulkaya 5-10 qəpik pul ödəməlidir ki, insanlarda məişət tullantılarını həmin məntəqələrə təhvil vermələri üçün maraq yaransın. Boş butulkaları hara gəldi atmasın, onları bir yerə toplayıb, aparıb qəbuletmə məntəqəsinə versin və əvəzində pulu alsın. Problemin ən optimal həlli yollarından biri məhz budur”.
T.Zeynalov qeyd etdi ki, sentyabın 1-də ETSN-in nəzdində fəaliyyət göstərən İctimai Şuranın onlayn iclası keçirilib və həmin tədbirdə ölkə başçısının köməkçisi də iştirak edib. Müsahibimiz vurğuladı ki, Prezidentin köməkçisi də tədbirdə problemin aktual olduğunu bildirib və problemin həlli ilə bağlı təkliflərini verməsi üçün aidiyyəti QHT-lərə müraciət edib. “Respublikanı bu bəladan qurtarmaq üçün mənim öz təkliflərim var. Mən həm Milli Qeyri-Hökümət Təşkilatları Forumunun ekoloji departamentinin koordinatoruyam, həm ETSN-də ictimai şuranın üzvüyəm, həm də ətraf mühit üzrə şurada ekspertəm. Təkliflərimi hazırlayıram. Problemin həlli üçün nə etmək lazım olduğunu hazırladığım təklifdə qeyd edirəm. Hesab edirəm ki, bu problemin həll edilməsi üçün keçmiş SSRİ dövründə olan təcrübədən istifadə etmək, onları bərpa etmək olar və əlavə olaraq da bir sıra yeni istiqamətlərdə işləmək mümkündür. Təklif edirəm ki, birincisi, kənd təsərrüfatı tullantılarının yığılması və içməli və suvarma sularına qənaət etmək və çirkləndirmənin qarşısını kəsmək, yaşıllıqları artırmaq, yaşıllıqları məhv edənlərin cəriməsini daha yüksək məbləğə qaldırmaq lazımdır. Bütün bunlara dair təkliflərim var. Bunları həyata keçirmək üçün, ilk növbədə, bölgələrdə texniki-peşə məktəblərinin açılması vacibdir ki, bu sahədə kadrlar hazırlansın. Tullantıların ətraf mühitə zərər vurmaması üçün təkrar istehsala cəlb edilməsi lazımdır. Bundan başqa, kənd yerlərində çirkab suların və tullantıların yığılması nəticəsində qaz, işıq və yeni əşyalar, gübrələr almaq tam mümkündür. Digər tərəfdən, torpaqların küləyin və suyun erroziyasından qorunması üçün, torpağın münbitliyini qoruyub saxlamaq məqsədilə kol bitkilərindən ibarət 2-3 metrlik zolaqlar salınmasının, qoruyucu əkin sahələrinin yaradılmasının tərəfdarıyam, onların kökləri 4 metr dərinliyə gedir, həm torpağın nəmişliyini qoruyub saxlayır, həm buxarlanmanı minimuma endirir, həm də küləyin qarşısını kəsir” - deyə T.Zeynalov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
