Son illər ölkəmizdə doğulan oğlan uşaqlarının sayının qızlara nisbətən daha artıq olduğu məlumdur. Problemin yaranmasına valideynlərin, xüsusən də ataların məsuliyyət daşıdığı vurğulanır. Çox təəssüf ki, XXI əsr olmasına baxmayaraq, hələ də bəzi ailələrdə qız uşaqlarının dünyaya gəlməsi az qala faciə kimi qəbul edilir. Bu isə ortaya gələcəkdə olduqca ciddi demoqrafik problemin çıxacağını bəri başdan deməyə əsas verir.
Aparılan araşdırmalara görə, Azərbaycan doğulan qız və oğlan uşaqlarının cins nisbətində pozulmaya görə Çindən sonra dünyada ikinci yerdədir. Yayılan rəsmi məlumata görə, bu ilin yanvar-iyun ayları ərzində Ədliyyə Nazirliyinin rayon (şəhər) qeydiyyat şöbələri tərəfindən ölkədə 59356 doğulan körpə qeydə alınıb. Dövlət Statistika Komitəsinin məlumatına görə, bu dövrdə doğulan körpələrin 53,3 faizi oğlan, 46,7 faizi isə qız uşaqlarıdır.
Ekspertlər hesab edirlər ki, cinsi nisbətin pozulmasının fəsadları indi hiss olunmasa da, gələcəkdə özünü daha qabarıq formada göstərəcək.
Bildirək ki, əksər sosioloq və həkim dəfələrlə cəmiyyətə çağırış edərək selektiv abortlardan qaçmağı, buna yol verməməyi tövsiyə edib. Amma reallıq ondan ibarətdir ki, cins nisbətinin pozulmasında selektiv abortların rolu kifayət qədərdir.
Qeyd edək ki, selektiv abortların qarşısının alınması üçün son illər birgə layihələr həyata keçirilir. 2016-2019-cu illərdə BMT-nin Əhali Fondu, Niderland Krallığı və Avropa İttifaqının maliyyə dəstəyilə ölkəmizdə uşağın cinsinə görə selektiv abortların qarşısının alınması, ailədə və cəmiyyətdə qız uşaqlarına dəyər verilməsi, gender əsaslı zorakılıqla mübarizə məqsədilə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsi, Əmək və Əhalinin Sosial Müdafiəsi Nazirliyi və Gənclər və İdman Nazirliyi əsas hökumət tərəfdaşlarıdır. 2020-ci ildə isə “Doğulanlar arasında cins nisbətinin pozulmasının aradan qaldırılmasına dair Milli Fəaliyyət Planı” təsdiq olunub.
Ölkəmizdə doğulan oğlanların sayının 53,3, qızların isə 46,7 olması amili bizim üçün hansı demoqrafik problemlər yarada bilər?
“Oğlan uşaqlarının sayının çox olması…”
Bir çox ekspert, sosioloq və psixoloq, Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin rəsmiləri bu faktorun gələcəkdə böyük demoqrafik problem yaradacağını israrla bildirsə də, tanınmış sosioloq, professor Əhməd Qəşəmoğlu bunun əksini düşünür. O hesab edir ki, Azərbaycanda oğlan uşaqlarının sayının çox olması bizə gələcəkdə heç bir demoqrafik problem yaşatmayacaq. “Ölkəmizdə doğulan oğlan uşaqlarının sayının çox olması müsbət haldır. Burada mənfi heç nə yoxdur. Burada əsas problem mənəvi məsələdir. Bu da ondan ibarətdir ki, qız uşaqlarını ana bətnində “UZİ” vasitəsilə müəyyənləşdirirlər və onları məhv edirlər. Bu, valideynlərin öz övladlarına qarşı qatilliyidir. Belə valideynlər öz uşaqlarını məhv edirlər. Bu da valideynlərin psixologiyasında çox neqativ hallar yaradır, onlar bu neqativi ətrafdakılara da ötürürlər. Ona görə də burada məsələnin mənəvi tərəfi qorxuludur, demoqrafik tərəfi isə faydalıdır, təhlükəsizdir. Biri deyir oğlanlar çoxdur, onların evlənməyi üçün problem olacaq, başqa birisi deyir oğlanların sayının çox olması təhlükəlidir və sair. Bunlar gülməli yanaşmalardır. Mən 50 ildir ki, bu prosesi izləyirəm, bu proseslərin içindəyəm. Doğulan oğlan uşaqlarının sayının çox olması ona görə müsbətdir ki, onlar 20 yaşa çatdıqdan sonra müəyyən bir hissəsi ölkədən çıxıb gedir, bir qismi yol hadisələrində həyatını itirir, müharibələrdə ölür. Oğlan gəlib 20 yaşa çatanda sayları elə o yaşda olan qızların sayına bərabər olur. Oğlan uşaqlarının sayının çox olması demoqrafik baxımdan faciə deyil, əksinə, çox müsbət göstəricidir”.
Ə.Qəşəmoğlu hesab edir ki, Azərbaycanda oğlan uşaqlarının sayının çox olmasının müsbət tərəflərindən biri də hərbi çağırış zamanı oğlanların çox olması ilə bağlıdır. Bu oğlanların içindən güclü hərbçilərin çıxacağını və bununla da ölkənin hərbi büdcəsinin artacağını deyən Ə.Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, bu səbəbdən də oğlan uşaqlarının sayının çox olması bizi qorxutmamalıdır. “Ən pisi, dediyim kimi, qızlara bəslənən mənfi münasibətdir, ata-ana vicdansızcasına öz qız övladlarının dünyaya gəlişinin qarşısını selektiv abortlarla alır. Sizə deyim ki, selektiv abort məsələsi beynəlxalq səviyyədə də diqqət mərkəzindədir, bu problemin tamamilə aradan qaldırılması əsas prioritetlərdən biridir.
1994-cü ildə Qahirədə Birləşmiş Millətlər Təşkilatının (BMT) “Əhali və inkişaf” adlı bir sammiti keçirilib və mən həmin sammitdə Azərbaycanın ekspert qrupunun rəhbəri idim. Çünki həmin dövrdə Milli Məclisdə elmi mərkəzin rəhbəri vəzifəsində çalışırdım. Rəhmətlik prezident Heydər Əliyevin rəhbərliyilə nümayəndə heyəti həmin o sammitə iştirak edirdi. Selektiv abortun qarşısının alınması həmin sammitdə də çox ciddi şəkildə müzakirə edildi. Bu gün hələ heç bir ölkədə bu problemin həllinə nail olunmayıb”.
Azərbaycanda bu məsələ ilə bağlı Milli Fəaliyyət Planı qəbul edildiyini deyən Ə.Qəşəmoğlunun sözlərinə görə, bu məsələ həmin sənəddə də öz əksini tapıb. Bu istiqamətdə böyük maarifləndirmə işləri aparıldığını və bundan sonra da aparılmasına ehtiyac olduğunu deyən Ə.Qəşəmoğlu bildirir ki, ölkəmizdə bu halın qarşısı alınmalıdır.
İradə SARIYEVA
