Yaxın Şərqdə, o cümlədən Liviya və Suriyada, Asiyada, Qafqazda, Venesuelada mövqeləri getdikcə daha çox toqquşmağa başlayan ABŞ və Rusiyanın yenidən bir-birini hərbi müstəvidə də daha çox hədələməsi, ekspertlərə görə, indi bütün dünya üçün müsbət heç nə vəd etmir. Məsələnin narahatlıq yaradan tərəflərindən biri prosesə artıq NATO-nun da qoşulması, Rusiyanın isə Çin, İran kimi ölkələri öz yanına çəkə bilməsidir. Məhz bu şəraitdə tərəflər arasında ziddiyyətlərin daha təhlükəli xarakter alması özünü qabarıq surətdə büruzə verir.
Real vəziyyəti təhlil edən əksər ekspertlər tərəflərin qızğın silahlanma yarışına da başladığına diqqət çəkərək, artıq yeni “soyuq müharibə”nin başlandığını da bildirirlər. Bu “soyuq müharibə”nin hər an qaynar fazaya keçə biləcəyi də əsas təhdidlər sırasında yer alır. Belə vəziyyətdə təhlükənin miqyasının kifayət qədər böyük olduğunu təsdiqləyən daha bir açıqlama isə Moskvadan gəlib. Belə ki, Rusiyanın xarici işlər nazirinin müavini Aleksandr Qruşko Moskvanın NATO ilə mülki və hərbi əlaqələr üzrə əməkdaşlığı tamamilə dayandırdığını bildirib. O, həmçinin, İttifaqın nümayəndələrini hərbi xətt vasitəsilə iş əlaqələrini dayandırmaqda ittiham edib və bu qərarı "absurd" adlandırıb: “Bugünkü Rusiya-NATO əlqələri elə NATO-nun “soyuq müharibə” dövründə yaradıldığı “adi” vəziyyəti xatırladır. NATO-nun Rusiya ilə münasibətlərinin yaxşılaşacağı gündəmdə deyil. Belə bir şey yoxdur. NATO-nun bu dalandan necə çıxacağının əlamətləri yoxdur”. Qruşko bildiirb ki, NATO-nun ötən il ərzində hərbi xərcləri trilyon dolları ötüb, bu isə Rusiyanın hərbi müdafiə xərclərindən 22 dəfə çoxdur: O qeyd edib ki, Moskva NATO ilə hərbi büdcələri qurmaq üçün yarışa qatılmayacaq, amma iqtisadi, dəqiq və səmərəli vasitələrə daha çox diqqət yetirəcək: "NATO ilə silahlı münaqişəyə gəldikdə, sağlam düşüncəli insanlar bunun baş verməyəcəyinə ümid edir. Bu, bəşəriyyət üçün fəlakət ola bilər. Əminəm ki, bunu Vaşinqtonda da, Brüsseldə də bilirlər”. Qruşko onu da qeyd edir ki, NATO-nin Qara dənizdəki fəaliyyəti regional sabitliyə ciddi zərbə vurur: “Əlbəttə, NATO-nun regionda artan fəaliyyətinə və təhdidlərinə qarşı tədbirlər görəcəyik. Alyansın fəaliyyətini yaxından izləyirik”.
Daha əvvəl NATO nümayəndələri Rusiya ilə münasibətlərin kəsilməsinə görə məsuliyyəti Kremlin daşıdığını deyərək, dəfələrlə Rusiyanı "təcavüzkar" siyasətdən əl şəkməyə çağırıb. NATO-nun baş katibi Yens Stoltenberq isə bildirir ki, Rusiyanın NATO ilə dialoqu bərpa etməsi üçün lazım olan addımlar arasında orta və qısaməsafəli raketlər haqqında sazişə qayıdılması, Kerç boğazında tutulan ukraynalı dənizçilərin azad edilməsi, Donbasda vurulan Malayziya “Boeinq”inin günahının boynuna alınması və Donbasla bağlı Minsk sazişinə riayət etməsi əsas müddəalardır. Moskva isə bütün bunları rədd edir.
NATO-nun Avropadakı Birləşmiş silahlı qüvvələrinin baş komandanı Kertis Skaparotti belə vəziyyətdə proseslərin təhlükəli məcraya qədəm qoyduğunu bildirir. Onun fikrincə, Rusiya və Qərb ölkələri daha sıx əlaqələri dəstəkləməlidir ki, bir-birinin niyyətlərini daha yaxşı anlasınlar: “Dövlətlər arasında dialoqun aktiv olmaması silahlı qarşıdurmaya gətirib çıxara bilər. “Soyuq müharibə” dövründə bir-birimizin siqnallarını anlayırdıq. Biz danışırdıq. Məni narahat edən odur ki, bu gün biz rusları anlamırıq”. Amerika generalı hesab edir ki, məhz bu da dəşhətli savaşa rəvac verə bilər.
Hesab edilir ki, NATO və Rusiya arasında savaşın başlanma məkanları qismində indi İran və Ukrayna kimi yerlər çıxış edir. Xüsusən də NATO-nun qüvvələrini tədricən Qara dənizə yerləşdirməsi vəziyyəti burada daha da kəskinləşdirir. Eyni zamanda İran amili də getdikcə ön plana çıxır. Çünki ABŞ-ın İrana hücum ehtimalı artır və Moskva da bu prosesə seyrçi qalmaq niyyətində deyil. Amerikalı ekspertlər bildirirlər ki, İran böyük hərbi güclər arasında növbəti savaş məkanına çevrilə bilər. Hesab olunur ki, ABŞ-ın İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun adını xarici terror təşkilatları siyahısına daxil etməsi İrana hərbi müdaxilənin hüquqi bazasının yaradılmasıdır. 2008-2018-ci illərdə Dövlət Departamentinin profil bölməsində işləmiş Ceyson Blazakis hesab edir ki, ABŞ-ın bu addımı praktiki baxımından heç bir təsirə malik olmasa da, bu, hərbi müdaxiləyə zəmin yaratmaq planının bir hissəsidir. Ağ Evin Milli Təhlükəsizlik Şurasının keçmiş hüquq məsləhətçisi Tessa Bridjmen qeyd edib ki, ABŞ Tehran və “Əl-Qaidə” terror təşkilatı arasında birləşdirici xətt yaratmaq istəyir: “Tramp administrasiyası, nə qədər inandırıcı görünməsə də, İran və “Əl-Qaidə” arasında bağlayıcı xətlərin olması haqqında stereotipi yaratmağa çalışır”. Ekspertlər hesab edirlər ki, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun adının terror təşkilatları sırasına daxil edilməsinin səbəblərindən biri də 2001-ci ildən sonra Konqresin terrora qarşı mübarizədə Ağ Ev rəhbərinə hərbi güc tətbiq etmə icazəsini qeyd-şərtsiz verməsidir. Bu mənzərə yaranandan sonra Tramp Tehranı bombalamaq üçün Konqresdən icazə istəyəcək. Amma yuxarıda qeyd olunduğu kimi, prosesə Rusiyanın, ardınca Türkiyə və Çinin də qarışması vəziyyəti daha dəhşətli məcraya yönləndirəcək.
Nahid SALAYEV
