Ölkəmizin əsas strateji mütəffiqi sayılan Türkiyə ilə ABŞ arasında ziddiyətilər yaxın tezlikdə iqtisadi müsətvidə də özünü qabarıq surətdə göstərəcək. Çünki ABŞ-ın bütün təhdidlərinə rəğmən, Türkiyə Rusiyadan S-400 havadan müdafiə sistemləri almaqda israrlı olduğunu bildirir. İndiyə qədər ABŞ tərəfindən səslənən təhdidlər nəticə vermədiyindən, Vaşinqton artıq iqtisadi sanksiyalar məsələsini gündəmə gətirir.
Ekspertlər bildirir ki, belə vəziyyət Türkiyənin ABŞ-dan daha da uzaqlaşması və Rusiya ilə bir qədər də yaxınlaşmasına səbəb olacaq. Türkiyə və Rusiya arasında bu yaxınlaşma artıq hərbi yox, həm də siyasi, iqtisadi sahələri əhatə edəcək. Belə vəziyyət, öz növbəsində Yaxın Şərqdə, Qafqazda tamam yeni bir şəraitin yaranmasına gətirib çıxaracaq. Burada məsələnin maraq doğuran məqamlarından biri isə tərəflərin öz yanında Azərbaycanı da görmək istəməsidir. Xatırladaq ki, Rusiya indiki vəziyyətdə iqtisadi müstəvidə Azərbaycanla əməkdaşlığı daha da genişləndirməyi düşünür. Bu xüsusda Rusiyanın sənaye və ticarət naziri Denis Manturov vurğulayır ki, rus şirkətləri Azərbaycan iqtisadiyyatına sərmayə yatırmaqda maraqlıdır: "Hətta Azərbaycanda birgə müəssisə yaradıb istehsal ediləcək məhsulları üçüncü ölkələrin bazarına çıxarmağı arzu edən şirkətlərimiz var". Rusiya-Azərbaycan Parlamentlərarası Dostluq qrupunun rəhbəri Dmitri Savelyev isə vurğulayır ki, Rusiya-Azərbaycan iqtisadi tərəfdaşlığının yaradılmasında ilk addımlardan normal iş prosesinə keçildiyi aşkardır: "Nəticələr göz qabağındadır: ölkələrimiz arasında əmtəə dövriyyəsi ötən il 2017-ci ilin göstəricilərini 19 faiz üstələyərək 2,5 milyard dollara çatıb. Həm Rusiya, həm də Azərbaycan üçün sənaye sektorunda - energetika, neft-qaz, avtomobil və maşınqayırma sahələrində müştərək müəssisələrin açılması böyük əhəmiyyət kəsb edir. Qarşılıqlı sərmayə qoyuluşu üzrə real nümunələrdən “SOCAR Polymer” layihəsini, Pirallahı Sənaye Parkında əczaçılıq müəssisəsinin tikintisini, həmçinin Gəncə Avtomobil Zavodunun Rusiyanın “KamAZ” və “Ural” Avtomobil Zavodları ilə əməkdaşlığını göstərmək olar. Azərbaycanda “Mi” helikopterlərinin texniki xidməti və təmirini həyata keçirəcək servis mərkəzinin yaradılması planlaşdırılır. Azərbaycan yüngül sərnişin, o cümlədən qanadlarla hərəkət edən sualtı gəmilərin tikintisində maraqlıdır. Artıq Rusiyanın üç şirkəti – “Rostselmaş”, “Transmaşholdinq” və “Servis İnvest” azərbaycanlı tərəfdaşları ilə əməkdaşlığa dair sazişlər imzalayıb. Ümumilikdə sənaye sahəsində əməkdaşlıq tam sürətlə inkişaf edir”.
Türkiyə ilə də Azərbaycanın iqtisadi münasibətləri yüksək səviyyədədir. Belə vəziyyətdə hesab edilir ki, Azərbaycan, Rusiya və Türkiyə regionda yeni iqtisadi güc mərkəzi yarada bilərlər. İndiki vaxtda bu hal Türkiyə və Rusiyanın xüsusi maraq dairəsindədir. Rusiya artıq ABŞ sanksiyaları altındadır. Türkiyəni də belə sanksiyalar gözləyir. ABŞ Dövlət katibinin müşaviri Con Sitilides bu xüsusda bildirir: “Donald Tramp Türkiyəni çox sərt cəzalandırmaq qərarında qətidir”. O açıqlamasında ABŞ-Türkiyə münasibətlərinin gələcəyinin necə cərəyan edəcəyi haqda danışaraq bildirib ki, hazırkı vəziyyət onlardan asılı deyil: “Amerika və Türkiyə hazırda bir çox məsələlərdə bir-birindən xeyli uzaq yollardadır. İstər NATO – Türkiyə, istərsə də ABŞ və Türkiyənin öz hədəflərinə yanaşmasında ciddi fərqlər ortadadır. Xüsusilə Yaxın Şərq və Aralıq dənizinin şərq hissəsində Türkiyə tamam fərqli hədəfə doğru gedir. Açığı, indi Türkiyə prezidenti Ərdoğanın, yaxud onun hökumətinin nə edəcəyi haqda heç bir məlumatımız yoxdur”.
Türkiyənin Rusiyadan alacağı S-400 raketlərinin tərəflər arasındakı gərginliyi pik həddə daşıdığını etiraf edən Sitilides deyib ki, Türkiyə o raketləri alarsa, o zaman ABŞ F-35 qırıcılarının satışını dayandıracaq: “Bildiyim budur ki, Türkiyənin hazırkı addımları ABŞ-ın da müdafiə qabiliyyətini ciddi təhdid edəcək durumdadır. Bəli, Tramp və onun komandası S-400-lərə görə F-35 hərbi təyyarələrinin Türkiyəyə satışını ləğv etmək məsələsində çox ciddidir. Arizonadakı hərbi bazada Türkiyəyə satılmış 3 ədəd F-35 var. Orada türk pilotlarına təlim keçilir. Ancaq o təyyarələr hələ Türkiyəyə təslim edilməyib. Ankara Rusiya ilə S-400-lərlə bağlı imzaladığı müqaviləni həyata keçirirsə, o zaman F-35-lərin təslim ediləcəyinə inanmıram.
Düzdür, bu zaman F-35-lərin dünyaya tədarük halqasında bəzi problemlər yaşanacaq. Çünki həmin təyyarələrin bəzi detalları Türkiyə ilə birgə istehsal olunur. Sözsüz ki, Türkiyə ilə birgə istehsal dayandırılsa, yeni ortaq tapılana qədər bəlli maliyyə itkiləri olacaq”. Sitilides daha sonra bəyan edib ki, ABŞ, problemdən çıxış yolu kimi, Ankaraya qarşı qətiyyətli addımlar atacaq: “Prezident Tramp Türkiyəni iqtisadi baxımdan cəzalandırmaq məsələsində çox kəskin və qəti danışdı. Türkiyə bu cür sanksiyalara dözəcək gücdə, vəziyyətdə deyil. Hətta Türkiyə iqtisadiyyatını xilas etmək üçün Beynəlxalq Valyuta Fondundan kredit almaq məcburiyyətində qala bilər. Bəli, nəzarətdən çıxmış inflyasiya, plansız işsizlik və çox ciddi borc böhranı Türkiyənin qapısındadır”. Lakin regionda Azərbaycanın da iştirakı ilə yeni güc mərkəzinin yaranması vəziyyəti tamam dəyişdirə bilər və bu həm də Qafqazın geosiyasi durumuna təsir edərək, Azərbaycanın mövqeyini daha da gücləndirə bilər. Belə vəziyyətdə Bakının işğalçı Ermənistana yeni təsir rıçaqları əldə etməsi də gözlənilən sayılır.
Nahid SALAYEV
