Qardaş Türkiyənin Yaxın Şərqdə mövqelərini möhkəmləndirməsi, Rusiya ilə hərbi müstəvidə əməkdaşlığını genişləndirməsi bu gün Ankara və Vaşinqton arasında kifayət qədər böyük ziddiyyətlərə yol açıb. Belə görünür ki, NATO üzrə mütəffiq olsalar da, qarşıdakı dövr ərzində tərəflərin münasibətləri daha gərgin bir vəziyyətə gələcək. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan artıq bu xüsusda şok hesab edilə biləcək açıqlamalar verib.
O qeyd edir ki, ABŞ Türkiyəni mühasirəyə almaq və “şir kimi əhilləşdirmək” istəyir: “Onlar köhnə Türkiyəyə öyrəşdilər və güclü Türkiyəni tanımırlar. Türkiyənin müstəqilliyinin müdafiə edilməsi üzrə bizim güclü qətiyyətimiz kimlərisə narahat edir. Biz bir qəbilə dövləti deyilik. Sizə ehtiyacımız yoxdur. Sizdən pulla silah almaq istədikdə “Konqres” deyirsiniz, amma terror təşkilatına pulsuz silah verirsiniz. Niyə? Türkiyəni cənubdan mühasirəyə almaq üçün. Kim iddia edə bilər ki, bizim cənub sərhədimizdə terror dəhlizi İŞİD-lə mübarizəyə görə yaradılır? Hədəf Türkiyəni mühasirəyə almaqdır. Onlar bizi kor və kar hesab edirlər. Amma artıq köhnə Türkiyə yoxdur. Beynəlxalq rəqabətdə yerini alacaq bir Türkiyə var”.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Türkiyənin Suriya və İraqda kürdləri sıxışdırması ABŞ-ın bölgədə maraqalrına cavab vermir. Eyni zamanda bu, ABŞ-ın “kürd dəhlizi” planı üçün də ciddi maneədir. "Kürd dəhlizi”nin yaradılması ilə Şimali İraqda kürd neftinin Türkiyə üzərindən dünya bazarına çıxarılmasına alternativ bir marşrut yaradılacaq və marşrut Türkiyədən yan keçəcək. Ərbilin keçirdiyi referendumun türkmanların tarixi torpağı olan Kərkükü əhatə etməsinin səbəbi də budur. Kərkükün neft ehtiyatları 8,7 milyard barrel miqdarında hesablanır. İraqın Bəsrə bölgəsi ilə yanaşı, ən zəngin təbii sərvətlərə malik şəhəridir. Hesablamalara görə, İraq neftinin 40 faizə qədəri məhz Kərkükdə yerləşir. Eyni zamanda bu, Aralıq dənizinə kürdlərin birbaşa çıxışını təmin etməlidir. Son məqsəd Türkiyə ilə ərəb dünyası arasında birbaşa əlaqənin yox edilməsidir. Suriyanın şimalında PYD-nin gücləndirilməsi buna hesablanıb. Amma Türkiyə ABŞ-ın planlarını ciddi şəkildə pozur. Çünki belə vəziyyət bölgədə kürdlərin mövqeyini daha da gücləndirir ki, bu da Türkiyə üçün ciddi təhdid deməkdir. Ankara “kürd dəhlizi”nin əslində “terror dəhlizi” olduğunu bildirir. Bu arada bəlli olub ki, Türkiyə cənub sərhədlərində ABŞ-ın dəstəyi ilə PKK və ona bağlı PYD terror təşkilatının qurmaq istədiyi “terror dəhlizi”ni dörd mərhələli əməliyyatla məhv edəcək. Belə ki, Türkiyənin İraq və Suriyanın şimalında “terror dəhlizi” oyununa qarşı tətbiq edəcəyi uzunmüddətli hərbi planının detalları ortaya çıxıb. İlk mərəhələdə Hatay-Rehyanlı sərhəd xəttindən keçərək İdlibə girən kəşfiyyat qrupunun Azad Suriya Ordusu ilə birlikdə ilk hədəfi Dar ta-İzzah bölgəsini təmizləməkdir. İkinci hədəf “keçid dəhlizi”ni “Fərat Qalxanı” bölgəsinə çatdırmaqdır. Bu zaman Afrinin cənubundakı Cindərəsi ilə Hələbin şimalında ərəblərin kompakt yaşadığı Tel Rıfat ərazisi təmizlənəcək, burada “təhlükəsizlik bölgəsi” yaradılacaq. Beləliklə, Afrinə Tel Rıfat bölgəsindən giriş təmin ediləcək. Üçüncü mərhələdə YPG-nin nəzarətindəki Menbiçlə Afrin arasındakı bağlantı xətti kəsiləcək. Qərbdən və cənubdan mühasirəyə alınacaq Afrin nəzarətə götürülərək, İdlibin “təhlükəsizlik bölgəsi” elan ediləcək. Bunun üçün Afrinə şərqdən “Cənub Fərat əməliyyatı” ilə müdaxilə ediləcək. Son mərhələdə “Qərbi Fərat əməliyyatı” həyata keçiriləcək. Hədəf İŞİD-ə qarşı müharibə bəhanəsi ilə Menbiçə yerləşdirilən və Türkiyənin “qırmızı xətti”ni tapdalayaraq Fəratın qərbinə keçən YPG-ni qovmaqdır. Menbiç terrorçulardan təmizlənəcək və YPG Fəratın şərqinə qovulacaq. Bu da ABŞ-ın planlarına və maraqlarına qətiyyən cavab vermir.
ABŞ-ın NATO-dakı daimi nümayəndəsi Key Beyli Xatçison isə bildirir ki, Türkiyənin Rusiyadan S-400 zenit-raket kompleksləri əldə etmək qərarı da Amerikaya problem yaradıb: "Bu addım NATO-da narahatlığa səbəb oldu, belə ki, həmin sistemlər Alyansın istifadə etdiyi komplekslərlə uzlaşmır”. Halbuki, NATO rəhbərliyi bu sistemin alınmasının Türkiyənin haqqı olduğunu bildirir. Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu bildirib ki, Ankara ölkənin hava məkanını qorumaq üçün təcili şəkildə S-400 almalıdır: "Rusiyaya qarşı olan ölkələr Türkiyənin məhz onlardan S-400 almasını istəyirsə, bizə öz variantlarını təqdim etməlidirlər". Bütün bunlar ABŞ və Türkiyə arasında ciddi gərginliyə səbəb olub.
Bundan əlavə, tərəflər arasında diplomatik qalmaqal da yaşanır və səbəb ötən həftə Türkiyədə ABŞ konsulluğunun əməkdaşı Metin Topuzun saxlanmasıdır. Rəsmi Ankara onu ötən il Türkiyədə baş verən dövlət çevrilişi cəhdinin təşkilində ittiham olunan Fətullah Gülənlə əlaqədə şübhəli bilir. Lakin rəsmi Vaşinqton ittihamları qəbul etməyi, əvəzində hər iki tərəf bir-birinə viza verilişini dayandırıb. Ərdoğan isə ABŞ və Türkiyə arasında viza böhranının ABŞ-ın Türkiyədəki səfəri Con Bass tərəfindən yaradıldığını deyib: “Qəbuledilməzdir ki, Amerika Türkiyə kimi strateji əhəmiyyətli ölkəyə belə bir səfir təyin etsin. O öz məsuliyyətini dərk etmir. Onların istənilən hərəkətinə adekvat cavab veriləcək. Amerikanın bir səfir üçün Türkiyə kimi strateji tərəfdaşını fəda etməsi qəbuledilməzdir”.
Xatırldaq ki, ABŞ Türkiyədən olan bütün qeyri-immiqrant viza müraciətlərini müvəqqəti olaraq dayandırıb. Bundan sonra Ankara da bəyanat verərək, ABŞ vətəndaşlarının Türkiyəyə viza müraciətlərini dayandırdığını bildirib.
Tahir TAĞIYEV
