Ermənistanın Azərbaycanın işğaldan azad edilmiş ərazilərində törətdiyi dağıntılar, vandalizm aktları nəticəsində Qarabağda mədəni abidələrə də miqyasagəlməz dərəcədə zərər dəyib.
Azərbaycan dəfələrlə beynəlxalq təşkilarları erməni vandalizmi nəticəsində abidlələrimizə dəyən zərəri hesablayıb qiymətləndirməyə dəvət edib. Həmişə haqq-ədalətin yanında olan İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı (İƏT) bütün beynəlxalq qurumların hamısından əvvəl Azərbaycanın çağırışlarına cavab verib və bu təşkilat Qarabağda mədəni abidələrə dəyən ziyanı hesablayacaq.
İslam Əməkdaşlıq Təşkilatının (İƏT) baş katibinin iqtisadi məsələlər üzrə köməkçisi Ahmad Kavaesa Senqendo İƏT Təmas Qrupunun nümayəndə heyətinin Ağdama və Gəncəyə səfərlərinin nəticələrinə həsr olunmuş mətbuat konfransında deyib ki, İƏT Dağlıq Qarabağ münaqişəsi nəticəsində Azərbaycanda mədəni abidələrə dəyən ziyanı qiymətləndirmək üçün iş aparacaq.
O bildirib ki, bu münaqişə nəticəsində Azərbaycanda mədəni abidələrə ciddi ziyan dəyib: “Biz bu məlumatları həm dünya ictimaiyyətinə çatdırmaq, həm də dəymiş ziyanı qiymətləndirmək üçün fəaliyyət göstərəcəyik”.
“İşğaldan azad edilmiş ərazilərimizdəki tarix-mədəniyyət abidələrinə, bütövlükdə, mədəni irs nümunələrimizə beynəlxalq yanaşmanın olması...”
Beynəlxalq Memarlar Akademiyası Moskva şöbəsinin professoru, Azərbaycan Memarlar İttifaqı İdarə Heyətinin üzvü, mədəni irsin araşdırılması üzrə ekspert Faiq İsmayılovun sözlərinə görə, İƏT-in bu addımı olduqca müsbətdir. F.İsmayılovun sözlərinə görə, bu, beynəlxalq təşkilatların bizim həqiqətimizə dəstək olmasının təzahürüdür: “İşğaldan azad edilmiş ərazilərimizdəki tarix-mədəniyyət abidələrinə, bütövlükdə, mədəni irs nümunələrimizə beynəlxalq yanaşmanın olması beynəlxalq səviyyədə Azərbaycan həqiqətlərinin aşkar olunması deməkdir. Yəni bu çox vacib bir məsələdir. Bu baxımdan, İƏT-in Qarabağda mədəni abidələrlə bağlı atacağı bu addım təqdirəlayiqdir və erməni vandalizminə məruz qalan abidələrimizin beynəlxalq aləmdə tanıdılmasında mühüm rol oynayacaq.
Yəqin ki, mətbuatdan xəbəriniz var, 22 nəfər Azərbaycan ziyalısının UNESCO-ya müraciəti olub, o sənədə imza atanlardan biri də mənəm. Məsələ burasındadır ki, Azərbaycanın işğaldan azad edilən ərazilərində olan tarix-mədəniyyət abidələrinin hamısı vandalizmə məruz qalıb. Bunların bir qismini, ümumiyyətlə, məhv edib, yer üzündən siliblər, bir qismi isə yararsız vəziyyətə salınıb. Xristian dövrü abidələrinin və xristianlığa qədər abidələrin bir qisminə ermənilər “erməni monastırı”, “erməni kilsəsi” damğası vuraraq, onları “erməni abidələri” kimi xarici ölkələrdə təbliğ edirlər.
44 günlük müharibədə bizim qələbəmizin ilk günlərində Rusiyadan olan bir qrup mədəniyyət adamı UNESCO-ya müraciət edərək Azərbaycanda “erməni xristian abidələrinin dağıdılmasının qarşısını almasını” xahiş edirdilər (?). Guya ki, bizdə “erməni abidələri” varmış, onu “dağıdırıq”. Halbuki, alban xristian abidələrini ermənilər özləri dağıdıblar. Biz indi o abidələrin üzərindən onların yox etdikləri divar yazılarını, ornamental, eləcə də bədii daş nümunələrini yenidən bərpa etməliyik. Ermənilər hətta monastırların içindəkləri söküb aparıblar, bunu ona görə ediblər ki, bu məbədlər onların inanc yerləri deyil, onların icanc yeri olsaydı, belə etməzdilər, dağıtmazdılar. Çünki heç bir xalq öz inanc yerlərini söküb, içindəkiləri başqa yerə aparıb satmır. Çox keçmədi ki, ermənilərin Xudavəng monastırından talayıb apardıqlarının İrəvanda bazara çıxarılıb satıldığının şahidi olduq. Niyə bunları qeyd etdim? Çünki biz 28-30 ildir ki, bu həqiqətləri dünyaya olduğu kimi çatdıra bilmirik, ona görə ki, bizə qarşı ikili standartlar mövcuddur”.
F.İsmayılov hesab edir ki, İƏT-in aparacağı işlər bizə qarşı olan ikili münasibətin aradan qaldırılmasında mühüm rol oynayacaq. “Bu ikili standartların aradan qaldırılması çox vacibdir, İƏT artıq görəcəyi işlə bu istiqamətdə də addım atacaq. Məsələ burasındadır ki, ikili standartların aradan qaldırılması üçün İƏT-lə, İslam dünyası ilə yanaşı, Avropa ölkələrinin də, beynəlxalq təşkilatların, xalqların və dövlətlərin nümayəndələrinin də azad olunmuş ərazilərimizə gələrək, abidələrimizin başına açılan oyunları birbaşa öz gözləri ilə görməsi mühüm şərtdir”.
Abidələrimizə dəymiş ziyanın qiymətləndirilməsinə gəlincə, F.İsmayılov hesab edir ki, bu istiqamətdə Azərbaycan tərəfi xeyli iş görüb, amma İƏT-in də prosesə qoşulması çox mühümdür və təşkilat bu işdə yaxından iştirak edəcək. “Abidələrə dəymiş zərərin qiymətləndirilməsi ilə bağlı 2014-2017-ci illərdə Nazirlər Kabineti yanında İtki və tələfatların qiymətləndirilməsi üzrə işçi qrupunun tərkibində olarkən aparılan qiyabi hesablamalara görə, ermənilər 177 milyard həcmində bizim daşınan və daşınmayan tarix-mədəniyyət abidələrimizə zərər vurublar. İndi ərazilərimiz işğaldan azad olunub. Dəymiş ziyanın daha da dəqiqləşdirilməsi üçün müxtəlif monitorinq qruplarının tərkibində səfərlərim nəzərdə tutulub. Bu hesablamalar ona görə vacibdir ki, görək bizim qiyabi hesablamamızla onun arasında hansı fəqrlər var. Qarabağda erməni vandalizmi nəticəsində abidələrimizə dəymiş ziyanın İƏT tərəfindən hesablanması çox mühümdür və bunun bizim haqq işimizin dünyaya çıxarılmasında rolu böyükdür. Sözümün canı odur ki, biz beynəlxalq təşkilatlar Azərbaycana qədəm qoymamışdan əvvəl bunun üzərində işləmişik. Amma İƏT-in bu prosesə aktiv şəkildə qoşulması beynəlxalq səviyyədə Azərbaycanın ədalətli mövqeyinə çox böyük təkan verir və erməni vandalizminin ifşa edilməsində mühüm əhəmiyyət daşıyır” - deyə F.İsmayılov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
