Ermənistanda çiçəklənməkdə olan faşizmin bu ölkənin özü üçün də ciddi təhdid mənbəyi olması artıq daha açıq etiraf edilir. Erməni ekspert Mihran Akobyanın dedikləri də bunun təsdiqi sayıla bilər. O, ölkədə qurulan diktatura rejimi, bunun üçün edilən konstitusiya dəyişiklikləri fonunda bildirir:“Nikol Paşinyanın iyunun 22-də, faşist hücumu günündə konstitusiya çevrilişinə getməsi çox simvolikdir”.
O qeyd edib ki, Paşinyan və onun cinayət yoldaşları 1941-ci ilin bu günlərində Hitler və onun adamyeyənlərinin sahib olduğu eyni özünəinama və sinizmə sahibdir:“Bu prosesin sonu da məlumdur: “Berlin talanı” və “Nürnberq mühakiməsi”. Təkrar edirəm, konstitusiya çevrilişinin bütün iştirakçıları qulaqlarına sırğa etməlidirlər ki, hakimiyyətin ələ keçirilməsinə görə məsuliyyətə cəlb olunacaqlar. İnanın, bunlar boş sözlər deyil. Qoy konstitusiya çevrilişinin bütün iştirakçıları indi “Nürnberq mühakiməsi”nin kadrlarına baxsınlar və özləri-özlərinə acısınlar”.
Ermənistandan kənarda da bu ölkədə faşizmin çiçəklənməsindən duyulan narazılıq artır. Məsələn, Rusiyanın Vladimir şəhərində “Stopfaşizm” vətəndaş təşəbbüsünün üzvləri şəhər meriyasına müraciət edərək İkinci Dünya müharibəsində faşistlərlə əməkdaşlıq etmiş Qaregin Njdenin Vladimir həbsxanasının qəbiristanlığında boş məzarının yığışdırılmasını təklif edib. Təşəbbüsün üzvləri bildirib ki, Njdenin boş məzarı son illərdə erməni diasporunun nümayəndələri tərəfindən ildə bir neçə dəfə anım məqsədilə ziyarət olunur. Qeyd olunub ki, Njdenin boş məzarı faşizmin qəhrəmanlaşdırılması baxımından istifadə olunur. Bir daha qeyd edək ki, Njde İkinci Dünya müharibəsinin sonunda SSRİ xüsusi xidmət orqanları tərəfindən ələ keçirilmiş və faşistlərlə əməkdaşlığını etiraf etmişdi. Törətdiyi cinayətlərə görə Vladimir şəhər həbsxanasına göndərilən Njde ölümündən sonra həbsxana ərazisində dəfn edilmişdi. 1980-ci illərdə bir qrup şəxs onun qalıqlarını Ermənistana aparmışdı. Amma Vladimir həbsxanasının qəbiristanlığında boş məzarı hələ də durur. Bu isə artıq etirazlar yaradır. “Stopfaşizm” üzvləri xatırladıb ki, 2019-cu ildə Rusiyanın Armavir şəhərində erməni kilsəsinin ərazisində Njdenin xatirə lövhəsi yerli deputat tərəfindən qara rənglə boyanmış, daha sonra ictimai etirazlar nəticəsində lövhə sökülmüşdü. Qeyd edək ki, abidə ilə bağlı proseslər Azərbaycanın bu məsələni qabartmasından sonra aktuallaşdı. Xatırladaq ki, Azərbaycan prezidenti İlham Əliyev ötən ilin oktyabr ayında MDB Dövlət Başçıları Şurasının iclasında müharibə illərində Azərbaycan xalqının rolunu, MDB liderlərinin dəfələrlə faşistlərin qəhrəmanlaşdırılmasına qarşı çıxış etdiklərini xatırlatmışdı:“Təəssüf ki, MDB məkanında, xüsusilə də Ermənistanda belə hallar baş verir. Əvvəlki hakimiyyət tərəfindən Yerevanın mərkəzində Qaregin Njde ləqəbi ilə alman faşistlərinə xidmət etmiş faşist cəlladı və satqın Qaregin Ter-Arutyunyana abidə qoyulub”.
Ermənistan baş naziri Nikol Paşinyanın faşist əlaltısını “erməni milli lideri” kimi təqdim etməsini isə Kreml və Rusiya ictimaiyyəti qəbul etmədi. Onun bu faşist nökərini keçmişdə bolşeviklərə qarşı mübarizə aparan antikommunist kimi təqdimatı da iflasa uğradı. Bundan sonra isə Paşinyanın babasının da faşistlər tərəfində yer aldığı üzə çıxdı. Belə ki, müharibə illərində 1913-cü il təvəllüdlü Nikolay Paşinyan müəyyən müddət itkin düşmüş sayılıb. Sonra məlum olub ki, o, düşmən tərəfə keçib. Ermənistanın baş nazirinin babası Qaregin Njdenin başçılıq etdiyi SS legionunun heyətinə daxil olub, yəni nasist Almaniyası uğrunda döyüşüb. Baş verənlərə yenidən nəzər salan ABŞ-ın “News Blaze” nəşri də faşizmin Ermənistanda təzahürünü təhlükəli hal sayır:“Ermənistanda ən “tanınmış” müharibə qəhrəmanlarından biri olan Qaregin Njde, həm də daşnakların lideri və “Hitleryugend”in (Alman Milli-Sosialist Fəhlə Partiyasının gənclər təşkilatı) nümunəsi olaraq yaradılan və nasistlərin ari üstünlüyü nəzəriyyəsini əks etdirən erməni milli və irqçi ideologiyası olan “seqakronizm”in banisi idi. Nəticə etibarilə təəccüblü deyil ki, Njde on minlərlə erməni əsgərindən ibarət olan və Krım, Qafqaz, Polşa və Fransada nasist döyüşlərində iştirak edən Vermaxtın erməni legionuna rəhbərlik edirdi. Onlar, həmçinin yəhudilərin sürgün edilməsini dəstəkləyir, nasistlərə yəhudiləri əsir düşərgələrinə göndərməkdə yardım edir, həm də müqavimət hərəkatı döyüşçülərinə qarşı mübarizədə iştirak edirdilər.
Njdenin cinayətkarlığına bilərəkdən göz yuman Ermənistan onu açıq şəkildə “milli qəhrəman” kimi şöhrətləndirməkdə davam edir. Antisemitizm Ermənistanda, həmçinin dünya ölkələrində mövcud olan erməni icmalarında geniş yayılan problemdir. Yəhudilərə münasibətdə antisemitizmə və dözülməzliyin digər formalarına qarşı çıxış edən Amerika yəhudi qeyri-hökumət ictimai-siyasi hüquq müdafiə təşkilatının – Antidiffamasiya Liqasının “Qlobal indeks 100” tədqiqatının nəticələrinə dair hesabatda qeyd edilir ki, ermənilərin əksəriyyəti dərin antisemit əhval-ruhiyyədədir ki, bu saya görə də ermənilər Avropada antisemit millət hesab olunur”. Bu fonda hesab edilir ki, dünya artıq baş verənlərə daha sərt reaksiya göstərməlidir.
Nahid SALAYEV
