Azərbaycan Ordusunun mayın 18-dən başlanan və bu ayın 22-nə qədər davam edəcək genişmiqyaslı əməliyyat-taktiki təlimi Ermənistanda getdikcə daha böyük xof yaradır. Xatırladaq ki, təlimlərə 10 min hərbi qulluqçu, 120 ədəd tank və digər zirehli texnika, 200 ədəd müxtəlif çaplı raket və artilleriya stansiyaları, minaatanlar, eləcə də 30 ədəd aviasiya vasitələri, müxtəlif təyinatlı PUA-lar cəlb olunub. Bu, cari il ərzində Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin ikinci genişmiqyaslı hərbi təlimidir, birinci genişmiqyaslı hərbi təlim mart ayında olub. Birinci hərbi təlimin xarakteri haqqında məlumat verilməsə də, istifadə olunmuş silah növlərindən çıxış edərək ehtimal etmək olar ki, hərbi təlim hücum xarakterli daşıyıb. Elə indiki təlimlərdə istifadə edilən silahlar da eyni qənaəti bölüşməyə əsas verir.
Təlimlərin gedişinə bu yaxınlarda orduya yeni hərbi əməliyyatlara hazır olmaq barədə əmr verən müdafiə naziri, general-polkovnik Zakir Həsənov birbaşa nəzarət edir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, genişmiqyaslı əməliyyat-taktiki təlimlər çərçivəsində cəbhə bölgəsində olan müdafiə naziri və nazirliyin digər rəhbər heyəti səhra şəraitində ərazidə açılmış komanda idarəetmə məntəqəsində olublar. Qoşunların döyüş fəaliyyətinin təşkilini yoxladıqdan sonra müdafiə naziri əməliyyatların planlaşdırılması, təminat, döyüşü idarəetmə, artilleriya, kəşfiyyat, hava hücumundan müdafiə və digər qoşun növlərinin idarəetmə qruplarına baş çəkib, idarəetmə orqanlarının fəaliyyəti ilə bağlı müvafiq göstərişlər verib. Bütün bunları isə ermənilər özləri üçün böyük təhdid sayır. Erməni hərbi ekspert Davit Camalyan bildirir ki, Azərbaycan tərəfindən hücum xarakterli hərbi təlimlərin keçirilməsinin yalnız bir məqsədi var:“Aydındır ki, Azərbaycan tərəfi aktivləşib. Çünki görür ki, Ermənistan hakimiyyəti danışıq platformasında vəziyyəti o nöqtəyə çatdırıb ki, Bakı ya danışıqlarda erməni tərəfindən istədiyini alacaq, ya da güc yolu ilə məqsədinə nail olacaq”. “News.am” saytı isə iddia edir ki, Azərbaycan mümkün müharibədə Ermənistan ordusunun hərəkətini yayındırmaq və Qarabağdakı hərbi birləşmələrlə əlaqəsini kəsmək üçün paytaxt İrəvanı hədəfə ala bilər. “Azərbaycan sərhədlərinə yerləşdirilən raket sistemlərinin belə bir imkanı var. “Pələng” sistemlərinin Naxçıvana yerləşdirilməsi də bu cür ehtimalları gücləndirir”.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, bu mövzuya ABŞ-ın “Ceymstaun” Araşdırma Fondu da xüsusi olaraq toxunub. Burada qeyd edilir ki, Bakı Naxçıvandakı qüvvələrini gücləndirmək üçün genişmiqyaslı səylərə hazır olduğunu nümayiş etdirir. Bunun növbəti sübutu isə strateji əhəmiyyətli anklavda Türkiyədən alınan ən yeni və yüksək dəqiqlikli TRG-300 “Pələng” 300 millimetrlik reaktiv yaylım atəşi sistemlərinin yerləşdirilməsidir. Həmin silahlar Azərbaycan Müdafiə Nazirliyinin “YouTube” kanalında yerləşdirilmiş və Naxçıvan qarnizounda silahların, hərbi texnikanın yay rejiminə keçirilməsi barədə süjetində gözə dəyir. Fond qeyd edir ki, “Roketsan” şirkəti tərəfindən istehsal edilən TRG-300 “Pələng” reaktiv yaylım atəşi sistemi Türkiyənin 300 millimetrlik reaktiv yaylım atəşi sistemlərinin son versiyasıdır. Bu sistem kifayət qədər yüksək dəqiqlikli raketlər buraxır, “Pələng” raketlərinin hədəfdən ehtimal olunan dairəvi yayınması 10 metrdən də azdır. Raketlər GPS sistemi ilə dəstəklənir, 105 kiloqram ağırlıqlı döyüş başlığına malik olan “Pələng” raketinin radiusu 120 kilometrdir. Lakin raketin daha dağıdıcı döyüş başlığına malik olan versiyası da var. Belə ki, 190 kiloqramlıq döyüş başlığı daşıyan “Pələng” raketi 90 kilometrdən hədəfi vura bilir, bu zaman hədəfdən mümkün yayınma 80 metrə qədər çata bilər. Amma bu ehtimal olunan yayınmanı raketin yüksək dağıdıcı gücü kompensasiya edir. Qeyd edək ki, Azərbaycan bundan əvvəl Türkiyədən 300-millimetrlik “Kasırğa” reaktiv yaylım atəşi sistemləri alıb və həmin sistemlərdən bir qismini Naxçıvanda yerləşdirib. İndiki halda “Pələng” raketlərinin Əlahiddə Ümumqoşun Ordunun silahlanmasına daxil edilməsi, şübhəsiz ki, Naxçıvanda dislokasiya olunmuş ordu hissələrinin döyüş qabiliyyətini daha da gücləndirmiş olur. O da mühüm faktdır ki, “Pələng” raketlərinin hər iki variantı, paytaxt İrəvan da daxil olmaqla Ermənistan ərazisindəki strateji hədəflərə birbaşa zərbə endirməyə imkan verir. O cümlədən “Kasırğa” raket sistemləri də bu imkanı Azərbaycan ordusuna yaradır. Digər tərəfdən Naxçıvanda, “Smerç” reaktiv yaylım atəşi sistemləri də daxil olmaqla, digər reaktiv sistemlər də yerləşdirilib. O cümlədən, Azərbaycanın İsraildən aldığı yüksək dəqiqlikli “Lora” əməliyyat- taktiki raketlərinin də Naxçıvanda yerləşdirildiyi məlumdur.
Ümumiyyətlə, Naxçıvan ərazisində hərbi hissələrin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi, silah-sursat, ən müasir döyüş texnikası, aviasiya və artilleriya qurğuları ilə komplektləşdirilməsi Azərbaycanın bu bölgəyə strateji baxımdan nə qədər önəm verdiyini əyani sübut edir. Bu gün Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin təchiz edildiyi yüksək dəqiqliyə və çox böyük məhvetmə gücünə malik müasir silahları, döyüş və nəqliyyat helikopterləri, təyyarələri, hava hücumuna qarşı ən müasir qurğuları, zirehli maşınları, tankları və artilleriya qurğuları var. Onların bir hissəsi məhz Naxçıvanda yerləşdirilib. Yalnız bunu qeyd etmək kifayətdir ki, Naxçıvanda yerləşdirilmiş “Smerç” raket sistemləri təkbaşına düşmən ərazisindəki istənilən hədəfi məhv etməyə qadirdir. “Smerç” sistemi dördoxlu MAZ-543M yük avtomobilinin üzərində yerləşdirilmiş 300 millimetrlik 12 boru paketindən ibarətdir. Bu sistem bütün raketləri 38 saniyəyə ata bilir. Tərkibində dörd “Smerç” sistemi olan batereya 48 ədəd raketlə sahəsi 64 min kvadratmetr olan ərazini tamamilə kül edə bilir. Altı ədəd “Smerç”dən ibarət bir briqananın açdığı yaylım atəşi ilə bir diviziyanın hərəkətini dayandırmaq və ya kiçik bir şəhəri tam məhv etmək mümkündür. Azərbaycanda 30 belə sistem olduğu məlumdur və onların bir hissəsi də məhz Naxçıvanda yerləşdirilib. Yuxarıda qeyd olunduğu kimi Naxçıvanda yerləşdirilmiş "Smerç” raket sistemləri təkbaşına düşmən ərazisindəki istənilən hədəfi məhv etməyə qadirdir. Ekspertlər hesab edir ki, 90 kilometrlik məsafədə hədəfi vurmaq qabiliyyətinə malik “Smerç”lərin Naxçıvanda saxlanılması təsadüf deyil. Naxçıvanla İrəvanın arası 80 kilometrdir. Ermənilər onu da bilir ki, bu silah nüvə silahından sonra dünyanın ən təhlükəli silah hesab edilir. İndi düşməni lərzəyə salan həm də o faktdır ki, “Smerç”lərlə yanaşı, Azərbaycan həm də “Pələng” raketlərini Naxçıvana yerləşdirib. Bu silahlar qısa zamanda Ermənistanda bütün hərbi hissələri məhv edə bilər. Bu isə o deməkdir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin hərbi həlli zamanı düşmən qısa müddətdə bütün istiqamətlərdə məhv ediləcək.
Elə bu fonda “Ceymstaun” Araşdırma Fondu bildirir ki, Naxçıvan Qarabağda alovlana biləcək mümkün irimiqyaslı hərbi əməlyyatlar zamanı hücum üçün ikinci istiqamət rolunu oynaya bilər. Belə ki, bu hücum iki mümkün variantda baş verə bilər. Azərbaycanın Naxçıvanda dislokasiya olunmuş Əlahiddə Ümumqoşun Ordusu Qarabağ istiqamətində erməni qüvvələrini yayındırmaq üçün Ermənistanın paytaxtı İrəvan istiqamətində hücuma keçə bilər. İkinci variant isə odur ki, hücum Ermənistanla Qarabağdakı erməni qüvvələri arasında kritik əlaqəni kəsməyə hesablanar. Fond ekspertlərinə görə, 2016-cı ilə qədər belə ssenarilər olduqca az ağlabatan sayılırdı. Lakin həmin ilin aprelində baş vermiş ciddi toqquşmalardan sonra Azərbaycan ordusu sübut etdi ki, 1990-cı illərin əvvəllərinə nisbətən indi daha effektiv hücum həyata keçirilməsini təmin edə bilər. Bu ssenarilər baxımından Türkiyədən alınan reaktiv yaylım atəşi sistemləri Naxçıvan istiqamətindən Ermənistan paytaxtına, yaxud daha düşünülmüş variantda Ermənistanı Dağlıq Qarabağla birləşdirən şosseyə zərbə endirmək üçün tətbiq edilə bilər. O da xatırlanır ki, Türkiyə ordusu TRG-300 “Pələng” reaktiv yaylım atəşi sistemlərini Suriyanın şimalında apardığı hərbi əməliyyatlarda uğurla tətbiq edib. İlin əvvəllərində Türkiyə ordusunun “Pələng” raketləri ilə endirdiyi zərbələr Suriya ordusunun mövqelərini darmadağın etmişdi. Azərbaycanın da analoji təcrübədən istifadə ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir. Erməni hərbi-siyasi analitik Mqer Hakobyan da bunu istisna etmir: “Azərbaycan ordusu növbəti genişmiqyaslı hərbi təlimlərini keçirir. Bu durumda Ermənistan ciddi müharibə zərbələri gözləyə bilər. Özü də nəzərə almaq lazımdır ki, Azərbaycan Türkiyədən aldığı yüksəkdəqiqlikli silahları bizdən çox da uzaqda olmayan Naxçıvanda da yerləşdirir. Mən düşünürəm ki, bu, ciddi müharibə müqəddiməsidir. Mənə elə gəlir ki, bizi həm də birbaşa şəkildə psixoloji şantaj edirlər”. Hakobyan qeyd edib ki, Qarabağ münaqişəsi prosesində gərginliyin artması və zəifləmələr müntəzəm xarakter daşıyır: “Bu, yenilik deyil. Amma təbii ki, bütün xidmətlərimiz gərgin şəkildə işləməlidir”.
Erməni hərbi-siyasi analitik onu da bildirib ki, indiki halda Azərbaycan hərbi cəhətdən üstünlüyünü sürətlə artırır. Bu vəziyyətdə o, Qarabağ münaqişəsinin hərbi həllinin Ermənistan üçün ciddi təhdidlər yaratdığını da etiraf edir.
Tahir TAĞIYEV
Yazə Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vazitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyi ilə çap olunur.
