Devalvasiya dalğası qardaş ölkə Türkiyədən də yan keçməyəcək...

Tarix: 24.12.2015 / 02:21
Bölmə: İqtisadiyyat

Bir çox ölkələrin milli valyutalarını dollar və avroya nisbətdə ucuzlaşdırmaqda davam etməsi ilə bağlı başlanan proses hələ də davam etməkdədir. Artıq MDB-nin bir çox ölkələri yerli istehsalı və ixrac qabiliyyətini qorumaq üçün belə addımlar atıb. Xatırladaq ki, Azərbaycan da artıq bu addıma gedən ölkələr sırasındadır. Bu hal beynəlxalq maliyyə təşkilatları tərəfindən də düzgün addım kimi qiymətləndirilir.

Bu arada bəlli olub ki, qonşu Türkiyə də növbəti dəfə devalvasiya prosesinə baş vura bilər. Proses, Türkiyə ölkəmizin əsas ticarət tərəfdaşlarından biri olduğu üçün, Azərbaycanda da diqqətlə izlənir. Türkiyə Mərkəzi Bankının sabiq rəhbəri Durmuş Yılmaz bildirib ki, lirənin ucuzlaşmasının müəyyən səbəbləri var. Onun sözlərinə görə, Türkiyə üçün 2016-cı ildə ən böyük problem yetərli həcmdə xarici kapital cəlb edə bilməməsi ola bilər. Belə olarsa, Türkiyə lirəsi proqnozlaşdırıldığından daha çox devalvasiya olacaq". O bildirir ki, ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin (FES) uçot dərəcəsinin aartırılması ilə inkişaf etməkdə olan ölkələrin maliyyə bazarları cəlbediciliyini itirir, bu tip ölkələrdən kapital axını başlayıb və 2016-cı ildə kapital axınının daha da güclənməsi proqnozlaşdırılır. D.Yılmazın fikrincə, 2016-cı ildə Türkiyəyə kifayət qədər xarici kapitalın gəlməməsi ÜDM-in artımını dayandıracaq və türk lirəsinin devalvasiyasına səbəb olacaq. Türkiyənin gələn il 165 milyard dollar xarici borc ödəməli olduğunu bildirən keçmiş baş bankir cari əməliyyatlarda olan kəsirlə ölkənin maliyyə ehtiyacının 210 milyard dollara çatacağını qeyd edib. Türk lirəsi isə ilin əvvəlindən dollarla müqayisədə 26% devalvasiyaya uğrayıb və hazırda məzənnə 1 dollar 2,93 lirəyə bərabərdir. Maliyyə bazarlarında kapital qıtlığının olması və böhranın davam etməsi dolların məzənnəsini 2016-cı ildə 4 lirəyə çatdıra bilər.

Məzənnənin yüksəlməsinə səbəb olan daha bir amil Türkiyənin yüksək kəsirə sahib xarici ticarət balansıdır. Türkiyə Mərkəzi Bankı məzənnənin artması ilə idxalın azalacağını və ixrac potensialının yüksələcəyini düşünür. Məzənnənin yüksəlməsinə bir başqa səbəb Türkiyə maliyyə və kapital bazarlarından pulların inkişaf etmiş, daha az risqli ölkələrə istiqamətlənməsidir. Türkiyədə də baş verən proseslər Azərbaycana təsirsiz ötüşməyəcək. Azərbaycana ixrac olunan məhsullara görə Türkiyə Rusiyadan sonra ikinci yerdə dayanır. Ölkəmizə Türkiyədən, əsasən tekstil məhsulları, inşaat materialları və məişət texnikası idxal olunur. Hazırkı vəziyyətdə isə həmin məhsulların qiymətləri aşağı düşəcək. Türkiyə kurortlarında istirahət etmək də azərbaycanlı turistlər üçün ucuz başa gələcək. Amma nəzərə alaq ki, Azərbaycan da valyutasını ucuzlaşdırıb və bu hal yerli iqtisadiyyat üçün çox vacibdir.

Mərkəzi Bankın "üzən məzənnə" rejiminə keçidlə bağlı qərarını şərh edərkən Dünya Bankının Bakı ofisindən bildirilib ki, Azərbaycan milli valyutasının çevikliyinin təmin edilməsi son bir neçə ay ərzində manat üzərində intensivləşmiş təzyiqin yumşaldılması üçün atılan zəruri addımdır. Nüfuzlu "The Financial Times" qəzeti isə yazır ki, manatın kursunu sabit saxlamaq artıq mümkün deyildi: "Mərkəzi Bank bu addımı atmasaydı, valyuta ehtiyatları bu gedişlə - indiki xərcləmə tempi ilə 6 aya tamamilə tükənə bilərdi". GPW risq konsaltinq şirkətinin Mərkəzi Asiya və Qafqaz üzrə analitiki Livia Riggi qeyd edib ki, Mərkəzi Bank təkcə noyabr ayında manatı sabit saxlamaq üçün 589 milyon dollar xərcləyib, dekabr ayında isə bu xərclənmə tempi daha da artıb. Qəzet yazır ki, manatın ucuzlaşması ölkənin neft sektorunda SOCAR və BP kimi şirkətlərin xərclərini azaltmaqla onlara xeyir verəcək. Çünki bu şirkətlər nefti dollara satır, ancaq xərclərinin əsas hissəsini manatla ödəyir. "Nomura" konsaltinq şirkətinin analitiki Tim Eş manatın devalvasiyasının bank sektoruna müəyyən zərər vuracağını bildirir. Çünki bundan əvvəlki devalvasiyada şirkətlər və fiziki şəxslər öz depozitlərini dollara çevirdilər. Nəticədə kreditləri manatla verən bankların aktivlərində uyğunsuzluq yarandı.

"Fitch" reytinq agentliyinin hesabatına əsasən, noyabr ayına olan məlumata görə, banklardakı depozitlərin 70 faizi xarici valyuta ilə nominasiya olunub. Amma Mərkəzi Bank əmanətçilər və bankları qorumaq üçün tədbirlər görüləcəyini vəd edir.

Hələlik isə maraq doğuran proses qonşulamızda gedən devalvasiya prosesidir. Bunun Azərbaycana gələcək təsiri isə indidən geniş araşdırılır.