Bank əmanətləri ilə bağlı yeni vəziyyət yaranır

Tarix: 15.10.2015 / 02:52
Bölmə: İqtisadiyyat

Ölkədə xüsusi diqqət mərkəzində olan məsələlərdən biri də əhalinin banklara yatırdığı əmanətlərin həcminin artırılmasına nail olmaqdır. Çünki bu vəziyyət bankların iqtisadiyyata daha çox kredit ayırmasını şərtləndirir. Lakin son aylarda banklarda vətəndaşların əmanətlərinin həcminin azalması hələlik bu istiqamətdə istənilən nəticənin əldə olunmadığını göstərir.

Buna rəğmən, müvafiq rəsmi qurumlar banklarda əhalinin əmanətinin artırılması istiqamətində yeni addımlar atmağa hazırlaşır.

Mərkəzi Bankın sədri Elman Rüstəmov da bildirir ki, 2016-cı ildə kreditlərə çıxış imkanlarının genişləndirilməsi diqqət mərkəzində saxlanacaq. Həmçinin real sektorun, xüsusilə kiçik və orta sahibkarlığın maliyyə çıxışını artırmaq üçün yeni təşəbbüslər göstəriləcək. Ən əsası isə, faizlərin azaldılması ilə bağlı banklarla aktiv dialoq davam etdiriləcək. O deyib ki, əmanətlərin sığortalanması sisteminin təkmilləşdirilməsi ilə bağlı işlər aparılır: "Sistemin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi nəzərdə tutulur". Elə bu arada Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun icraçı direktoru Azad Cavadov bildirib ki, Azərbaycanda bank əmanətlərinin sığortalanması qaydaları dəyişəcək. Onun sözlərinə görə, bunun üçün qanunvericiliyə dəyişikliklərin edilməsi təklif olunur. Əsas dəyişikliklərdən biri odur ki, bankdan kredit götürən şəxslərin bu bankdakı əmanətləri qorunacaq. Məsələ burasındadır ki, hazırda bankda əmanəti olanlar həmin bankdan kredit götürdükdə onların bankdakı əmanətləri avtomatik olaraq sığorta təminatından kənarda qalır. Yəni şəxsin bankdakı əmanəti lazımi tələblərə cavab versə də, bu bankdan kredit götürməsi həmin əmanətin sığortalanmaması ilə nəticələnir. İndi isə bu məsələnin də əmanətçilərin xeyrinə həll olunması müzakirə edilir. Yəni əmanətçi bankdan kredit götürsə də, onun əmanəti qorunacaq.

Digər mühüm yenilik sahibkarların banklardakı depozitləri ilə bağlıdır. A.Cavadov mətbuata bildirib ki, təklif, əsasən hüquqi şəxs yaratmadan sahibkarlıq fəaliyyəti ilə məşğul olan fiziki şəxslərin də banklardakı depozitləri sığortalansın: "Bu məsələ hazırda müzakirə obyektidir". Azad Cavadov deyir ki, fiziki şəxslərlə bağlı məsələnin gündəmə gəlməsi xarici ölkələrdəki təcrübə ilə bağlıdır":Əmanətlərin sığortalanması bütün ölkələrdə ilk olaraq sadə vətəndaşlara şamil edilib, daha sonra isə sahibkarlıqla məşğul olan fiziki şəxslər də bu xidmətlə əhatə olunur. Tədricən hüquqi şəxslərin də əmanəti qorunacaq". Bununla yanaşı, əvvəlki kimi hesab olunur ki, sığortalanan əmanətlərin həcminin artırılması da vacibdir. Əmanətlərin Sığortalanması Fonduna üzv banklarda yerləşdirilən qorunan əmanətlər üzrə faiz dərəcəsinin yuxarı həddi hazırda 12 faizdir. Banklarda illik 12 faizdən yuxarı faiz dərəcəsi ilə yerləşdirilmiş əmanətlər qorunan əmanətlərə aid edilmir. Fond qorunmayan əmanətlərə görə kompensasiya ödəmir.

Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun mövcud qaydalarına əsasən, illik faizi 12 faizədək olan və məbləği 30 min manatdan çox olmayan əmanətlər sığortalanır. Bu isə o deməkdir ki, bir bankda əmanətin məbləği 30 min manatdan çoxdursa və ya əmanətçi daha çox gəlir əldə etmək üçün yüksək faiz təklif edən bankların xidmətindən istifadə edirsə, o zaman həmin pullar qorunmur. Həmçinin, məbləği 30 min manatdan az olan, amma 12 faizdən daha yüksək faizlə banklarda yerləşdirilən əmanətlər də risqli əmanətlər siyahısına daxildir. Hesab olunur ki, Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun müəyyənləşdirdiyi maksimum məbləğ də dəyişdirilməlidir. Çünki sığortalanan 30 min manat məbləğ indiki halda əmanətlərin sığortalanması üçün yetərli deyil. Bu gün əhalinin gəlirləri artdığı kimi, sığortalanan əmanətlərin həcmi də artırılmalıdır. İndiki mərhələdə məbləğin azı 50 min manatadək artırılması vacibdir.

O da bildirilir ki, əmanətlərin sığortalanması əmanətlər üzrə tətbiq edilməlidir. Kommersiya bankında bir əmanətçinin bir neçə əmanəti varsa, bu cəmlənir və həmin cəmin 30 min manatadək olan hissəsi sığortalanmış hesab olunur. Bu halda eyni banka bir neçə əmanət formasında əmanət yerləşdirməyin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Qeyd olunan qaydanın dəyişməsi də mühüm sayılır. Amma o da aydındır ki, qorunan əmanətlərin həcminin artırılması heç də yalnız Əmanətlərin Sığortalanması Fondunun fəaliyyəti ilə bağlı olmamalıdır. Əmanətlərin daha çox sığortalanmasına nail olmaq vətəndaşların da üzərinə düşən məsuliyyətdir. Təəssüf ki, əmanətçilər bəzi hallarda daha çox gəlir əldə etmək məqsədilə pullarını yüksək faiz təklif edən banklarda yerləşdirir. Bununla da onlar öz pullarını potensial risqə atır. Sığorta olunmayan əmanətlərin yerləşdirildiyi banklar müflis olarsa və ya öz öhdəliklərini yerinə yetirə bilməzsə, o zaman həmin pulları sahiblərinə qaytarmaq ya çox çətin olacaq, ya da ümumiyyətlə mümkün olmayacaq.